مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسپۋبليكالىق «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا: «ەلىمىزدىڭ تاعدىرى – جاستاردىڭ قولىندا. ءبىز وتانشىلدىعىن ناقتى ىسىمەن كورسەتەتىن ءارى مادەنيەتى جوعارى ۇرپاق وسىرۋگە مىندەتتىمىز. رەفورمانىڭ ءبارىن جاستاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاساپ جاتىرمىز. بۇل – انشەيىن ادەمى ءسوز ەمەس, مەملەكەت ستراتەگياسىنىڭ تۇپكى ءمانى. بۇگىنگى جاستار ءبىزدىڭ جاس كەزىمىزگە قاراعاندا الدەقايدا كوپ بىلەدى. قازىرگى تەحنولوگيا داۋىرىندە بۇل – قالىپتى نارسە. قازاقستاندا دارىندى, ءبىلىمدى ءارى ماقساتىنا ۇمتىلا بىلەتىن قىز-جىگىتتەر كوپ. ءدال سول سەبەپتى مەن جاستارعا سەنەمىن دەپ جالىقپاي ايتا بەرەمىن. ءبىر عانا تىلەگىم, اقىل-كەڭەسىم بار: جاس ازاماتتارىمىز دۇنيەتانىمى تۇرعىسىنان جاسامپاز, ويلاۋ قابىلەتى جاعىنان سىندارلى بولۋعا ءتيىس, ولار جاقسى مەن جاماننىڭ اراجىگىن اجىراتا بىلۋگە ءتيىس. جاستارىمىز حالقىمىزدىڭ بولمىسىنا جات يدەيالاردىڭ جەتەگىندە كەتپەسە, كۇيزەلىسكە تۇسپەسە, نيگيليزمگە بوي الدىرماسا ەكەن دەپ تىلەيمىن», دەگەن ەدى.
سۇحباتتا پرەزيدەنت جاستاردىڭ ۇلتتىق بولمىسىمىزعا جات يدەيالاردىڭ جەتەگىندە كەتپەۋىنە باسا ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. جاستار – قوعامنىڭ بولاشاعى. اكادەميك احمەت جۇبانوۆ «جاستارىمىز انا تىلىنە جەتىك, ءبىلىمدى, مادەنيەتتى بولۋى شارت» دەگەندەي, ولاردىڭ تاربيەسى ۇلتتىڭ, ءدىننىڭ جانە مادەنيەتتىڭ ساباقتاستىعى ءۇشىن وتە وزەكتى. جاستاردى دۇرىس تاربيەلەۋدە كەشەندى تاسىلدەر قولدانۋ قاجەت.
ەڭ الدىمەن, وتباسىلىق تاربيەگە نازار اۋدارعان دۇرىس. وتباسى – العاشقى تاربيە وشاعى. تاربيەدەگى اتا-انانىڭ ۇلەسى – ۇلگى بولا ءبىلۋى. جاستار اتا-اناعا قاراپ بوي تۇزەيدى. وسىلايشا, ولاردىڭ دۇنيەتانىمى مەن كوزقاراسى قالىپتاسا باستايدى. جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ ايگىلى «تاربيە» ماقالاسىنداعى: «بالاعا قايىرىمدىلىقتى, قاتالدىقتى, كىشىپەيىلدىلىكتى, كۇيگەلەكتىكتى, شىنشىلدىقتى, وتىرىكشىلىكتى بەرەتىن كىم؟ ول, ارينە, اتا-انانىڭ تاربيەسى. بالانىڭ بويىنا باسىنان سىڭىرگەن مىنەزدى قايتا تۇزەتۋ قيىن. «سۇتپەن سىڭگەن مىنەز سۇيەكپەن كەتەدى» دەگەن ءسوز اتا-انا تاربيەسىنىڭ كۇشتىلىگىن كورسەتەدى...».
ەكىنشىدەن, جاستاردىڭ ءبىلىم مەن ينتەللەكتۋالدىق تاربيەسىنە نازار اۋدارۋ. «جاستاردىڭ تاربيەسى تۇزەلمەي, جۇرت ءىسى تۇزەلمەيدى» دەپ الاش زيالىلار ايتقانداي, ءبىلىم جاستاردىڭ باستى جۇمىسى مەن اجىراماس بولمىسىنا اينالۋى قاجەت. جاس بۋىننىڭ بىلىمگە قۇشتارلىعىن وياتۋ ماقساتىندا تانىمدىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋدى, وتباسىلىق كىتاپ وقۋ ساعاتىن بەكىتۋدى, دەبات, ينتەللەكتۋالدىق جارىسقا قاتىستىرۋدى جۇيەلى تۇردە قولعا العان دۇرىس. ءبىلىم تەك پايدا تابۋ كوزى ەمەس, تۇلعالىق دامۋدىڭ باستى قۇرالى ەكەنىن ساناسىنا سىڭىرگەن ءجون.
ۇشىنشىدەن, جاستاردىڭ رۋحاني جانە مادەني تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋ. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءوز مادەنيەتىن, ءتىلىن قۇرمەتتەۋى, ۇلتتىق قۇندىلىقتى دارىپتەۋى, قازاقتىڭ ءداستۇرىن, تاريحىن ءبىلۋى, ءال-فارابي, اباي, شاكارىم سەكىلدى تۇلعالاردىڭ ءومىرى مەن ەڭبەگىن ءبىلۋى ماڭىزدى دەپ اتار ەدىك.
تورتىنشىدەن, پسيحولوگيالىق تاربيە جاستاردىڭ جان تىنىشتىعى مەن جەكە تۇلعالىق دامۋىنا, وزىنە سەنىم ارتۋىنا, پىكىرىن اشىق ايتۋىنا, قيىندىقتى جەڭۋىنە, ەموتسياسىن باسقارۋعا, شىدامدىلىق تانىتۋعا, ءوزىن-ءوزى باعالاۋعا اسەر ەتەدى. جاستاردى تاۋەلسىز ويلاۋ داعدىسىنا باۋلۋ, ءوز بەتىنشە شەشىم قابىلداۋعا ۇيرەتۋ قيىن جاعدايعا تۇسكەن كەزدە پايداسىن بەرەدى. سوندىقتان جاستارعا پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەك.
بەسىنشى, الەۋمەتتىك تاربيە – قوعامدا جاستاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن دامىتۋعا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ولاردى بۇل رەتتە قوعامدىق جۇمىستارعا, ياعني ۆولونتەرلىك, قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارعا تارتۋ وتە وزەكتى.
مەملەكەت باسشىسى «Ana tili» گازەتىندەگى سۇحباتىندا: «جۇمىسشى ماماندىقتار مول ءارى تەز تابىس تابۋ تۇرعىسىنان قىزىقتىرا قويماۋى مۇمكىن. بىراق بۇل ماماندىقتاردىڭ ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە بولاتىنىنا دا, قوعامداعى مارتەبەسى جوعارى بولاتىنىنا دا كەپىلدىك بار. مەن كاسىپورىنداردى ارالاعان كەزدە جاستاردى ءجيى جولىقتىرامىن. ولاردىڭ اراسىندا جۇمىسشى اۋلەتتەرىنىڭ وكىلدەرى كوپ ەكەنى كوڭىل قۋانتادى. مەملەكەتتىڭ مىندەتى – جاس ماماندارعا ماتەريالدىق جانە مورالدىق جاعىنان كومەكتەسۋ», دەگەن ەدى.
التىنشى, دەنساۋلىق جانە سپورت تاربيەسى دە – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە. دەنى ساۋ ۇرپاق – مىقتى ۇلتتىڭ كەپىلى. جاستاردىڭ فيزيكالىق جانە مورالدىق تۇرعىدان شىنىعۋى – زامان تالابى. بالانى فۋتبول, كۇرەس, ءجۇزۋ سياقتى سپورت تۇرلەرىنە قىزىقتىرۋ قاجەت-اق. دۇرىس تاماقتانۋدى ۇيرەتۋ دە بالانىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا وڭ اسەر ەتەدى. زياندى ادەتتەردەن قورعاۋعا, مىسالى تەمەكى, ىشىمدىك, ەسىرتكىدەن ساقتاندىرۋعا مىندەتتىمىز.
جەتىنشى, ولارعا دۇرىس ءدىني تاربيە بەرۋ. ءدىني تاربيە جاستاردى رۋحاني دامۋعا, يماندىلىققا, ادامگەرشىلىككە جەتەلەيدى. جاس بۋىن وكىلدەرىن سابىرلى بولۋ, شۇكىرلىك ەتۋ, ادالدىق تانىتۋ, ادىلدىكتى ۇستانۋ, مەيىرىمدىلىكتى تۋ ەتۋ سەكىلدى كوركەم مىنەزدەر مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرگە باۋلۋ اسا ماڭىزدى. اتا-اناعا, ۇستازعا قۇرمەت كورسەتۋ, ۇلكەندەردى سىيلاۋ, كىشىگە قامقور بولۋ سىندى ءدىني تاربيە ولاردىڭ جالپى ومىرىندە ايرىقشا ءرول اتقارادى.
قمدب توراعاسى, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى جىل باسىندا ءدىن قىزمەتكەرلەرىنە جولداعان باعدارلىق بايانداماسىندا: «جاستار قاي كەزدە دە قوعامنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى بولعان. ەگەر جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ قايراتى مەن قاجىرىن, ءبىلىمى مەن جىگەرىن جاقسى ىستەرگە باعىتتاي بىلسەك, ولارعا جاساعان جاقسىلىعىمىزدىڭ ءبىرى بولار ەدى. وكىنىشكە قاراي قازىر كەيبىر جاستار تۇلا بويىنداعى كۇش پەن جىگەردى ەڭبەك ەتۋگە, ءبىلىم الۋعا جۇمساۋدىڭ ورنىنا وڭاي جولمەن تابىس تابۋعا ۇرىنىپ قالۋدا. ولاردىڭ لوتەرەياعا, بۋكمەكەرلىك اگەنتتىكتەرگە اۋەستەنۋىنىڭ, ونلاين ويىندارعا قىزىعۋىنىڭ سەبەبى وسىندا جاتىر. دەمەك, ءبىز, بارشامىز بىرىگىپ, جاستاردىڭ بويىندا كورىنىس تاپقان وسىنداي جامان ارەكەتتەردى جويۋعا اتسالىسۋىمىز قاجەت. وسكەلەڭ ۇرپاقتى ىزگىلىككە باۋلۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان ءىس-شارالاردى توقتاتپاۋىمىز ءتيىس. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى كۇشەيتىپ, كەزەكتى جاستار فورۋمىن وتكىزگەن دۇرىس. باسقوسۋدا «جاستاردىڭ ادەبى مەن مادەنيەتى» قۇجاتىن قابىلداپ, ونى بارىنشا جاس بۋىن وكىلدەرى اراسىندا ناسيحاتتاۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى.
بۇگىندە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جانىنداعى جاستار كەڭەسى قوعامدىق ماسەلەلەر بويىنشا جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءۇنىن جەتكىزىپ, بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. ءتۇرلى سالانىڭ بىلىكتى ماماندارىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن جاستار كەڭەسى تەك ءسوز جۇزىندە ەمەس, ناقتى قادام جاساپ, ىزگى ءىس-شارالاردىڭ بەلورتاسىندا جۇرگەنى قۋانتادى.
وسكەلەڭ ۇرپاقتى ىزگى ىستەرگە باعىتتاپ, ومىرلىك اقىل-كەڭەسىمەن ءبولىسىپ, ءجون سىلتەپ وتىرۋ – ومىردە كورگەنى كوپ ۇلكەندەردىڭ اسىل بورىشى. بۇل مىندەتتى اتقارۋدا اعا بۋىن وكىلدەرى, اتا-انالار مەن مۇعالىمدەر بارىنشا ىجداعاتتى بولعانى ابزال. جاستاردىڭ تاۋەكەلشىل قاسيەتىن جاقسى باعىتقا بۇرۋ – دانالىقتىڭ كورىنىسى. سوندىقتان قوعام بولىپ جاستارىمىزدىڭ تولىققاندى ءبىلىم الۋىنا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىنا, ءوزىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋگە, يماني ءتالىم-تاربيە الۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋعا تىرىسايىق.
تولەبي وسپان,
الماتى قالاسىنىڭ باس يمامى
