بوكتەرگى – ەلىمىزدىڭ ورماندى دالا ايماقتارىندا, جايىق, ەرتىس بويىندا مەكەندەيدى. كەيبىر تۇستا التايدىڭ ارعى-بەرگى بەتىنەن دە ۇشىراسىپ قالادى. دەنە تۇرقى 30 سم شاماسىندا, سالماعى – 130-200 گ.
باستى سيپاتى – جون ارقاسىنىڭ قاۋىرسىندارى قارا-كوكشىل, سۇر كەلەدى. قاناتتارىنىڭ ىشكى جاعى كولدەنەڭ اق جولاقتارمەن كومكەرىلگەن. تۇمسىعىنىڭ ءتۇبى سارى تۇسپەن بويالعانداي بولىپ كورىنەدى.
بوكتەرگى – جىل قۇسى. ءبىزدىڭ جاققا ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا ۇشىپ كەلەدى دە, اعاش باسىنا ۇيا سالادى. جۇمىرتقا سانى 2-دەن 6-عا دەيىن بولادى. ءبىر اي شاماسىندا بالاپان باسىپ شىعارادى. كۇزدىڭ باسى قىركۇيەك-قازان ايلارىندا جىلى جاققا ۇشىپ كەتەدى.
بايولكەلىك ەتنوگراف – عالىم مارقۇم بيقۇمار كامالاش ۇلىنىڭ «قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرى» ەڭبەگىندە: «بوكتەرگى – كەمىرۋشىلەردى قۇرتاتىن جىرتقىش قۇس. قازاق بوكتەرگىنى قولعا ۇيرەتىپ, ەگىندىك جايىلىمنىڭ زيانكەستەرىن ۇركىتىپ, ۇستاتىپ جويادى. بوكتەرگى كىشىرەك جىرتقىش قۇستارعا جاتادى. قازاقتىڭ كىشىرەك قىران قۇستارمەن اڭ-قۇس اۋلاۋ داستۇرىندە بوكتەرگىنىڭ دە وزىندىك الار ورنى بار», دەپتى.
قازاق قۇسبەگىلەرى بوكتەرگىنى قىران شاۋلىلەر قاتارىنا قوسا بەرمەيدى. مىسالى, اقان سەرى «سىرىمبەت» اتتى انىندە:
«اۋلىڭ قونعان سىرىمبەت سالاسىنا,
عاشىق بولدىم اقسۇڭقار بالاسىنا.
بيدايىققا لايىق قالقا بالا,
بوكتەرگىگە قور بولىپ باراسىڭ با...»
دەپ شىرقاسا حالىق انىندە: «لاشىن قۇسقا لايىق قالقا بالا, بوكتەرگىنىڭ ءىلىندىڭ تىرناعىنا» دەپ بۇل قۇستى كەمسىتىڭكىرەپ ايتاتىنى بار. سونداي-اق
«بيدايىققا لايىق قاراعىم-اي,
بوكتەرگىگە قور بولىپ باراسىڭ-اۋ»,
دەگەندە جارتىكەش شۋماق بار.
جوعارىداعى جىر شۋماقتارىنا قاراعاندا, قازاق قۇسبەگىلەرى قولدانعان ءشاۋلى سايات قۇستارى اراسىندا ەڭ ناشارى وسى قۇس.
