كونەنىڭ كوزىنە اينالعان شاقا 2017 جىلدىڭ 30 ناۋرىزىندا جەكە كاسىپكەر ايناش جامانقۇلوۆادان مۋزەي قورىنا ساتىپ الىنعان. تيىننىڭ سالماعى 4,3 گ, ديامەترى 2,8 سم. شاقاداعى جازۋلاردى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, شىعىستانۋشى, تۇركولوگ, موڭعولتانۋشى ن.بازىلحان مەن تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, م.ا.ۋسمانوۆ اتىنداعى التىن وردا تاريحىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى پ.ن.پەتروۆ وقىعان.
مۋزەي-قورىعىنداعى بۇل مونەتا – قاراحان داۋىرىندە اينالىمدا بولعان تيىنداردىڭ ءبىر ءتۇرى. بۇل ۇلگىدەگى العاشقى ديرحەمدەر ومەياد حاليفى ءابدى ءال-مالىك يبن ءمارۋان كەزىندە 696 جىلى ۆيزانتيا ۆاليۋتاسىنا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ ماقساتىندا كاليما جانە قۇران اياتتارى جازىلىپ, شىعارىلا باستاعان. كەيىن سامانيد, قاراحان مەملەكەتتەرى دە سول ۇلگىدە ديرحەمدەر سوعا باستادى. بىراق ءار مەملەكەت اقشاسىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بولعانى تۋرالى تىلگە تيەك ەتكەن مۋزەي قىزمەتكەرى ك.موڭكەباەۆ بۇدان ءارى شاقا جونىندە سيپاتتاما بەردى.
«ونىڭ اۆەرسىندە, ياعني بەتكى جاعىندا اراب تىلىندە كۋفي جازۋىمەن كاليمانىڭ ءبىرىنشى بولىگىنە «اللادان باسقا قۇداي جوق, ول جالعىز, ءارى ونىڭ سەرىگى جوق», تيىندى اينالدىرا «اللانىڭ ەسىمىمەن باستايمىن, ديرحەم شەلجى قالاسىندا (جىلى انىقتالمادى) سوعىلدى», دەپ جازىلعان. ياعني كۇمىس شاقا ورتاعاسىرلىق شەلجى قالاسىندا سوعىلعان. ال رەۆەرسىندە, ياعني ارتقى جاعىندا كاليمانىڭ ەكىنشى بولىگىنە «مۇحاممەد قۇدايدىڭ ەلشىسى», ءحاليفتىڭ ەسىمى ء«ال-قادىر بيللاھ», دەپ جازىلعان. كورىپ تۇرعانىمىزداي, 992–1031 جىلدارى بيلىك قۇرعان ابباس حاليفاتى ءحاليفىنىڭ ەسىمى كورسەتىلگەن, ويتكەنى ول كەزدە اقشاعا ءحاليفتىڭ ەسىمىن جازۋ ءداستۇرى بولعان. قاراحان قاعاناتى – مۇسىلمان مەملەكەتى, ابباس حاليفاتى مۇسىلمان الەمىنىڭ ورتالىعى بولعاندىقتان, ءحاليفتىڭ ەسىمى اقشاعا جازىلعان. شاقادا لاقابى مەن لاۋازىمى ايتىلعان مانسۇر يبن ءالي – قاراحان قاعانى ءالي ارسلان حاننىڭ ۇلى. اكەسى قايتىس بولعاننان كەيىن بيلىككە كەلگەن اعاسى احمەد يبن ءالي ارسلان حاننىڭ كەزىندە 1013 جىلدان باستاپ ماۋرەنناھردىڭ بيلەۋشىسى بولادى. ال 1015–1025 جىلدارى قاعاناتتى باسقاردى. مانسۇر يبن ءالي ۆ.ۆ.ءبارتولدتىڭ ايتۋىنشا, «ەل اراسىندا اسا تاقۋالىعىمەن بەلگىلى بولعان», دەپ باياندايدى «ەسىك» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعىنىڭ ەكسكۋرسوۆودى كالۋادين موڭكەباەۆ.
الماتى وبلىسى
