بۇقارالىق سپورتقا دا باپ قاجەت

مەملەكەت باسشىسى وسى پايىمىن بىلتىر ءحححىىى جازعى وليم­پيادا ويىندارىنىڭ جۇلدە­گەرلەرىمەن كەزدەسۋدە سويلەگەن سوزىندە تاعى ءبىر مالىمدەي كەلە, ۇكىمە­ت­كە سپورت سالاسىندا ادال باسە­كە­لەستىك ورناتۋدى, سىباي­لاس جەمقورلىقپەن باتىل كۇرەسۋدى, تامىر-تانىستىقتان جانە جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتۋگە كەدەرگى كەلتى­رەتىن باسقا دا فاكتورلاردان ارىلۋ­دى, سونىڭ ىشىندە قوعامدا سىن­عا الىنىپ جۇرگەن شەتەلدەر­دەن لەگيونەر-سپورت­شىلاردى شاقىرۋ پراكتيكاسى­نان باس تارتۋدى, ال پروبلەما تۋىنداعان سپورت تۇرلەرىنە مىقتى شەتەل جاتتىق­تىرۋشىلارىن تارتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.

پرەزيدەنت وتكەن جىلعى «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» جولداۋىندا دا ءوزىنىڭ بۇ­قارالىق سپورتتى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرعانىنا توقتالا كەلىپ, سپورت سالاسىنداعى زاڭنامانى جاڭارتاتىن كەز كەلگەنىن, وعان ەنگىزىلەتىن وزگەرتۋلەر بۇقارالىق سپورت پەن بالالار سپورتىن دامىتۋعا زور سەرپىن بەرىپ, بولاشاق جەڭىمپازدار شوعىرىن دايار­لاۋعا جول اشۋعا تيىستىگىن اتاپ ايتتى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا باسا كوڭىل بولە باستادى. بۇعان بۇقارالىق سپورت پەن كاسىبي سپورتتى قارجىلاندىرۋداعى جەر مەن كوكتەي ايىرماشىلىق جويىلعانى ايعاق. مىسالى, 2023 جىلى بۇقارالىق سپورتقا – 35 ملرد تەڭگە, كاسىبي سپورتقا 340 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. ال وتكەن جىلى بۇقارالىق سپورتتى قارجىلاندىرۋ 5,6 ەسەگە جۋىق ۇلعايتىلىپ, 195,4 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. كەرىسىنشە كاسىبي سپورتقا جۇمسالعان قارجى ەكى ەسەگە جاقىن ازايتىلىپ, 185,5 ملرد تەڭگە بولىنگەن. 2028 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە 401 سپورت نىسانىنىڭ قۇرىلىس جانە جوندەۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلماقشى. سونىڭ ىشىندە اۋىلدى جەرلەردە 213 سپورت نىسانى سالىنىپ, قولدانىستاعى 58-ءى جوندەۋدەن وتكىزىلمەكشى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى دە بەلسەنە كىرىستى. انتيكوردىڭ ارالاسۋى ناتيجەسىندە بىلتىر جالعان سپورت ءىس-شارالارى مەن جا­لاقىعا نەگىزسىز قوسىلعان ۇستەم­اقىلارعا جۇمسالعان 1,3 ملرد تەڭگە بيۋدجەتكە قايتارىلدى. وڭىرلەردىڭ فۋتبول كلۋبتارىن ۇستاۋعا بولىنگەن قاراجات 2,2 ملرد تەڭگەگە قىسقارتىلدى. سونىڭ ىشىندە تۇركىستان وبلىسى بويىنشا – 1 ملرد تەڭگە, اقمولا وبلىسى بويىنشا – 390 ملن تەڭگە, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 350 ملن تەڭگە, پاۆلودار وبلىسى بو­يىنشا – 300 ملن تەڭگە, جەتىسۋ وبلىسى بويىن­شا – 146,2 ملن تەڭگە. كاسىبي سپورتتى قارجىلاندىرۋ 4,6 ملرد تەڭگەگە ازايتىلدى, ونىڭ 4,2 ملرد تەڭگەسى شىمكەنت قالاسىنا تيەسىلى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىز­مەت بىلتىر سپورت سالاسىنداعى سۋىق قولدى سۇعاناقتاردىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرىن جال­عاننىڭ جارىعىنا شىعاردى. «با­لىق باسىنان ءشىريدى» دەگەندەي, بەيىندى مينيسترلىكتىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-ءمينيسترى, سپورت جانە دەنە شىنىقتى­رۋ ىستە­رى كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىلمىس­تىق جاۋاپتىلىققا تارتىلدى. «جەكپە-جەك» فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى 2021 جىلى الماتى قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ حاتتامالارىن قولدان جاساعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلىپ, سوت ۇكىمىمەن 3 ملن 692 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل تولەۋ جازاسىنا كەسىلدى. ول جالعان قۇجاتتاردى پايدالانا وتىرىپ, سپورتقا قاتىسى جوق ادامدارعا «حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى» سپورتتىق اتاقتارىن بەرۋگە ءوتىنىم بەرگەن. انتيكوردىڭ ارالاسۋىمەن جالعان سپورتشىلار العان اتاقتارىنان ايىرىلدى. تالدىقورعان قالالىق سوتى «جەتىسۋ» فۋتبول كلۋبىنىڭ سپورت ديرەكتورىن فۋتبولشىعا بونۋس بەرۋ دەگەن سىلتاۋمەن 5,5 ملن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىپ, وعان 3 جىل 6 اي باس بوس­تاندىعىن شەكتەۋ تۇرىندەگى جازا تاعايىندادى. استانا قالاسىنىڭ قىل­مىستىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتى «استانا» وليمپيادالىق دايارلىق ورتالىعى» رەس­پۋب­ليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنى (رمقك) اكىمشىلىك-شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ باسشىسىن «ەلگە قامقور» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ وكىلىن رمقك-ءنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شارتى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار اكتىلەرىنە قول قويۋعا  600 مىڭ تەڭگە پارا بەرۋگە يتەرمەلەگەنى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىپ, وعان 12 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالدى. تاياۋدا تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنىڭ «سپورتتى دامىتۋ ديرەك­تسياسى» رمقك ديرەكتورى مەن ونىڭ ورىنباسارىنا قاتىستى تەرگەۋ اياقتالدى. ولار كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىمەن بىرلەسىپ, سپورت جابدىقتارىن ساتىپ الۋ جانە تۋريستىك وپەراتورلارمەن قۇنى جوعارى شارتتار جاساسۋ ارقىلى 584 ملن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىن جىم­قىردى دەگەن كۇدىككە ءىلىندى. رمقك ديرەك­تورىنا جەكە كومپانيانىڭ ديرەك­تورى رەتىندە 2021 جىلى باتىس قازاق­ستان وبلىسىندا فۋتبول مەن دوپتى حوككەيدى دامىتۋعا بولىنگەن 161,9 ملن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىن قالتاسىنا باس­تى دەگەن ايىپ تا تاعىلىپ وتىر. سى­باي­لاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت الما­تى قالاسى سپورت باسقارماسىنىڭ جانە وليمپيالىق رەزەرۆتى دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرىنە جانە «اقجايىق», «كاسپي» فۋتبول كلۋبتارىنىڭ باسشىلارىنا قاتىستى دا سوت الدىنداعى تەرگەۋ جۇرگىزىپ جاتىر.

2018 جىلدان باستاپ سپورت سالاسىنىڭ بيۋدجەتى ەكى ەسە ءوسىپ, 1,4 ترلن تەڭگەگە جەتتى. وسىنشاما قارجىلاندىرۋعا قارا­ماس­تان, ەلىمىزدىڭ وليمپيادالاردا مەدال جەڭىپ الۋ كورسەتكىشتەرى جانە دۇنيەجۇزىلىك سپورت رەيتينگىندەگى ورنى كوڭىل كونشىتپەيدى. بۇعان قوسا ەلىمىز كۇدىكتى ماتچتار سانىنان دا سىبايلاس جەمقورلىققا ۇشىراعان ەلدەردىڭ ءبىرى تانىلىپ, «Sportradar» حالىقارالىق ۇيىمى­نىڭ انتيرەيتينگىندە 4-ورىندا. وڭىرلەردىڭ كاسىبي فۋتبول كلۋبتارى كەيىنگى 3 جىلدا بەكىتىلگەن ليميتتەن تىس 30 ملرد تەڭگەدەن اسا جالاقى تولەگەن. ونىڭ قوماقتى بولىگىن لەگيونەر-فۋتبولشىلار يەمدەنگەن.

جالپى, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىز وليمپيادالىق سپورت تۇرىنەن 126 سپورتشىنى شەتەلدەن شاقىرعان. الايدا ولاردىڭ 79-ى كەيىن ەلدەرىنە ورالعان. انتي­كوردىڭ تالداۋىنا قاراعاندا, كاسىپ­تىك سپورت سالاسىندا اشىق ەمەس جانە سۋبەك­تيۆتى تولەمدەر جاساۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان. بەيىندى مينيستر­لىك 2020 جىلى ەنگىزۋدى جوسپارلاعان «ە-sport» ۇلتتىق تسيفر­لىق پلاتفورماسى ءالى دايىن ەمەس. ال بۇ­قارالىق سپورتتا قاراجات ءبولۋ ءراسىمى تسيفر­لاندىرىلعان جانە اتاۋلى سيپات العان.

جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىنىڭ باستى دەمەۋشىسىنە اينالعان «سامۇرىق-قازىنا» اكتسيونەرلىك قوعامى كەيىنگى 6 جىل ىشىندە 4 كاسىبي كلۋبتى قارجىلاندىرۋعا 138 ملرد تەڭگە بولگەن. سونىڭ ىشىندە «استانا» فۋتبول كلۋبىنا – 50,1 ملرد تەڭگە, «بارىس» حوككەي كلۋبىنا – 48,8 ملرد تەڭگە, «Astana Qazaqstan Team» ۆەلوكومانداسىنا – 31,5 ملرد تەڭگە, «استانا» باسكەتبول كلۋبىنا – 8 ملرد تەڭگە. وسىنداي مول قارجى ەسەبىنەن كاسىبي كلۋبتاردىڭ باسشىلارىنا جوعارى جالاقى تاعايىنداۋ, ءونىمسىز ويىنشىلارعا قوماقتى تولەمدەر تولەۋ, كۇماندى اگەنتتىك كەلىسىمدەر جاساۋ جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىنداعى جۇيەلى تاۋەكەلدەر بولىپ كەلدى. تاعى ءبىر سوراقى جاعداي – كەيىنگى 10 جىلدا 55 مەملەكەتتىك سپورت عيماراتى جەكەمەنشىككە وتكىزىلىپ, ولاردىڭ سەنىمدى باسقارۋشىلارى مەن جاڭا يەلەرى سول م ۇلىكتى مەملەكەتتىڭ وزىنە جالعا بەرىپ, سپورتشىلاردى دايارلاعانى ءۇشىن بيۋدجەتتەن 83,8 ملرد تەڭگە قارجى العان.

مىنە, وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەردىڭ تامىرىنا بالتا شاباتىن كەز كەلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنىپ, قازىر ماجىلىستە قارالىپ جاتقان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت, سونداي-اق نورمالاردىڭ ارتىق (شامادان تىس) زاڭنامالىق رەگلامەنتتەلۋىن بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا بيىلعا دەيىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلىپ كەلگەن 180 سپورت ءتۇرىنىڭ سانىن 60-قا دەيىن قىس­قارتۋ, بيۋدجەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك كاسىپورىندار قارجىسى ەسەبىنەن لەگيونەر-سپورتشىلاردى شاقىرۋعا تىيىم سالۋ سياقتى كوپشىلىك كوكەيىندەگىنى ءدوپ باسقان جاڭاشىلدىقتار بار. ەڭ باستىسى – ۇكىمەت پەن پارلامەنت بۇقارالىق سپورتتىڭ, پرەزيدەنت ايتقانداي, جاڭا چەم­پيوندار شىڭىنا شىعاتىن پيرامي­داعا اينالۋىنا داڭعىل جول اشۋعا ءتيىس.