قارعىن سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ امالى

سۋقويمالارىنىڭ رەجىمى رەتتەلىپ جاتىر

سۋ جانە يرريگاتسيا مينيستر­لىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, سۋقويما­لارىنىڭ جۇمىس رەجىمى رەتتەلىپ, بوس سىيىمدىلىق قۇرۋ جۇر­گىزىلىپ جاتىر. بوگەتتەردى نىعايتۋ مەن وزەن ارنالارىن تازارتۋ دا كۇن تارتىبىندە تۇر. گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى قالپىنا كەلتىرۋ مەن وزەندەردىڭ سۋ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ شاراسى دا نازاردان تىس قالمايدى.

«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جانە قۇتقارۋ قىز­مەتتەرى­مەن ءوزارا ءىس-قيمىل جوس­­پارى ازىرلەندى. زەرتتەلگەن حالىق­­ارالىق تاجىريبەگە سايكەس, سۋ تاسقىنىن باسقارۋدىڭ ۇزاق­مەرزىمدى ستراتەگياسى زاڭنامالىق دەڭگەيدە جاڭا سۋ كودەكسىندە اي­قىندالادى. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى ءىس-شارالار سۋ رە­سۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ 2024–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجى­رىمداماسىندا جانە سۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پارىندا كوزدەلگەن», دەيدى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ باس­قارماسىنىڭ باسشىسى ساكەن اتەل.

قولعا الىنعان جوبالار قا­تارىندا جالپى كولەمى 2,6 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن 42 جاڭا سۋ­قويماسىن سالۋ مەن جوبالىق كولەمى 3,7 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن 37 سۋ­قويماسىن قايتا جاڭارتۋ ءىسى بار. بۇل شارا سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە ولاردىڭ سەنىمدى جۇ­مىسىن قامتاماسىز ەتىپ, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ەداۋىر ارتتىرادى.

جيناقتالعان سۋ كولەمى باقىلاۋدا

قازىر سۋقويمالارىنىڭ ورتاشا جيناقتالۋى سولتۇستىكتە 67%-دى, وڭتۇستىكتە 68%-دى, باتىستا 39%-دى, شىعىستا 78%-دى, ورتالىقتا 82%-دى قۇرايدى. قاڭ­تاردا «قازگيدرومەت» رمك باسسەيندىك ينسپەكتسيالار جانە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى (تجد) قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاسكەلەردە قار ولشەگىش ءتۇسىرىلىمىن جۇرگىزدى. وسى دەرەكتەر نەگىزىندە كونسۋلتاتيۆتىك گيدرولوگيالىق بولجام دايىن­دالعان. الىنعان بولجام نەگىزىندە مينيسترلىك تاسقىن سۋلاردى ءتيىمدى وتكىزۋدى قام­­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋ­قويما­لا­رىنىڭ وڭتايلى جۇمىس رەجىمىنە ەسەپتەۋ جۇر­گىزىپ جاتىر.

«سولتۇستىك قازاقستانداعى سەر­گەەۆ پەن پەتروپاۆل سۋقوي­مالارىندا جوبالىق كولەم دەڭ­گەيىنەن اسىرا تولتىرعان كەزدە اۆتو­ماتتى تۇردە ىسىرمالار جوتاسى ارقىلى توگۋ جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل قۇرىلىستاردى جوبالىق كولەم­­نىڭ 97-100% تولتىرۋ مۇلدە الاڭ­داۋ­شىلىق تۋعىزبايدى. ەلدى مە­كەن­دەردى سۋ باسۋ قاۋپىن ازايتۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىگى ەسىل وزەنىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ, قورعانىش بوگەتتە­­­رىن نىعايتىپ جاتىر», دەدى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باس ساراپشىسى راميل سارسەمباەۆ.

تاسقىن كەزەڭىندە جەدەل ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكە­رىپ, وتكەن جىلى قازاقستان–رەسەي جۇمىس توبى قۇرىلعان. نەگىزگى مىن­دەتى – سۋقويمالارىنىڭ جۇمىس رەجىمى تۋرالى جەدەل اقپارات الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋ, تاراپتاردىڭ ءىس-قيمىلىن كەلىسۋ. 5 اقپان كۇنى وتكەن جۇمىس توبىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىندا تاسقىن كەزەڭىنە دايىن­­­­دىق جۇمىسى پىسىقتالدى. سونداي-اق مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ ەلدى مەكەندەرگە جاقىن وزەن­دەردىڭ سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاس­كەلەرىن ساناتسيالاۋ جونىن­­دە­­­گى 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان ۇيىم­داستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ جول كارتاسىن بەكىتتى. وعان سايكەس, 10 وبلىستا 51 وزەن ۋچاسكەسى مەن 1 كول انىقتالدى. وندا ءبىرىنشى كەزەكتە جالپى ۇزىندىعى 814,06 كم وزەندەردى ساناتسيا­لاۋ قاجەت. بۇگىندە اتىراۋ وبلىسىنداعى جايىق جانە قيعاش, باتىس قازاقستان وبلىسىندا شاعان وزەندەرىنىڭ ارنالارىن ساناتسيالاۋ جۇمىستارى باستالدى.

Tasqyn اج الەۋەتى قانداي؟

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە Tasqyn اج سۋ تاسقىنىن بولجاۋ مەن مودەلدەۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەنگەن. ول ىقتيمال توتەنشە جاعدايلاردى ­مودەلدەۋگە, ستراتەگيالىق شە­شىم­دەر قابىلداۋ ءۇشىن ءتيىستى بولجامدار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ادىستەمەگە سايكەس, ۋاكىلەتتى ورگاندار اقپاراتتىق جۇيەگە گيد­رومەتەوجاعدايلار بويىنشا بولجامدى دەرەكتەردى, سۋقوي­ما­­­­­لا­رىنىڭ دەڭگەيى, سۋ جىبەرىلۋى بو­يىنشا مالىمەتتەردى ۇسىنادى جانە قولدا بار دەرەكتەر نەگىزىندە جۇيە سۋ تاسقى­نىنىڭ ىقتيمال ستسەناريلەرىن مودەل­­دەي­دى.

سونىمەن بىرگە بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار الگوريتمى دە دايىن­دالعان. الگوريتمگە سايكەس, Tasqyn اج-عا كۇن سايىن دەرەكتەردى ەنگىزىپ جانە جاڭارتىپ, سۋقويمالارىنىڭ جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جۇر­گىزىلەدى.