تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورىنىڭ پرەزيدەنتى اقتوتى رايىمقۇلوۆا: «مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, اكادەميك دارحان قىدىرالىنىڭ «تاسقا جازىلعان تاريح» اتتى كىتابى باۋىرلاس حالىقتاردىڭ ورتاق مۇرالارىمىزعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتارىنا سەنەمىن. مەنىڭشە, تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورى وسىنداي قۇندى ەڭبەكتەردىڭ جارىق كورۋىنە ۇيىتقى بولۋ ارقىلى بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ تاريحي جادى مەن مۇراسىن ساقتاپ, ونى كەلەشەك ۇرپاققا اماناتتاۋعا جول اشا الادى. وسى ورايدا تۇركى الەمىنىڭ ۇلتتىق تاريحى مەن مادەنيەتىن كوپكە تانىتۋ ىسىندە دارحان قىدىرالىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەگەنىمىزدى ۇلكەن مارتەبە سانايمىز», دەپ العاشقى ءسوزىن ايتتى. سونداي-اق ول تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورى ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆتىڭ يدەياسىمەن قۇرىلىپ, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان, تۇركيا, قىرعىزستان سەكىلدى تۇركى مەملەكەتتەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ قولداۋىمەن تۇركى حالىقتارىنىڭ اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستىڭ تامىرىن تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا كەشەندى جۇمىستار جاساپ جاتقانىن مالىمدەدى.
باسقوسۋدا ءسوز العان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ عىلىم جولىندا اكادەميك دارحان قىدىرالىنى شاكىرت تۇتاتىنىن, ەكەۋارا زەرتتەۋ تاقىرىپتارى دا ورتاق ەكەنىنە توقتالىپ, «تاسقا جازىلعان تاريح» – ءبارىمىز ءۇشىن قۇندى ەڭبەك. مۇنداي تۋىندى بارشا تۇرىك جۇرتىنىڭ مادەنيەتىن جاڭعىرتۋعا سەپتەسەرىنە سەنەمىن», دەدى. سونداي-اق مىرزاتاي جولداسبەكوۆ سوڭعى وتىز جىلدىقتا عىلىمي اينالىمعا «تۇركى» دەگەن ءسوزدىڭ ەنىپ كەتكەنىن, جەر بەتىنە «تۇركى» دەگەن حالىقتىڭ بولماعانىن, سول سەبەپتى بۇل اتاۋدى احمەت بايتۇرسىن ۇلى, ماعجان جۇماباەۆتار سەكىلدى «تۇرىك» دەپ دۇرىس قولدانۋىمىز كەرەكتىگىن ۇسىنىس ەتتى.
ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى اديل كەريملى دارحان قىدىرالىنىڭ تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىن زەرتتەۋ ىسىندە ايانباي تەر توگىپ, تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولعان كەزدە دە قانداس حالىقتاردىڭ ورتاق مۇراسىن زەرتتەۋ, ناسيحاتتاۋ ىسىندە تاباندى قىزمەت ەتكەنىن, «تاسقا جازىلعان تاريح» ەڭبەگى سول باستامالاردىڭ جالعاسى ەكەنىنە توقتالدى. ازيا كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى قايرات سارىباي تۇرىك حالىقتارىنىڭ ورتاق مۇرالارى, ورتاق تۇلعالارى كوپ بولا تۇرا, عالىمدار ۇقساستىقتان گورى, ۇلتتىق ەرەكشەلىككە, ايىرماشىلىقتارعا ءمان بەرۋگە بەيىم ەكەنىن, بۇل تۋىس حالىقتاردىڭ اراسىن الشاقتاتاتىنىن ايتا كەلىپ: «بۇگىن تۇساۋى كەسىلىپ وتىرعان كىتاپتار سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرادى», دەدى.
پرەزيدەنت كەڭەسشىسى باۋىرجان وماروۆ كىتاپ اۆتورى ءتورت بيلىكتىڭ ۇشەۋىندە, ياعني زاڭ شىعارۋشىلىق, اتقارۋشىلىق جانە اقپاراتتىق بيلىكتە جەمىستى جۇمىس اتقارعانىن, عالىم-اكادەميك رەتىندە دە تالماي تەر توگىپ, تۇركىلىك تانىمدى قوزعايتىن, تۇركى دۇنيەسىن ودان ءارى جاقىنداستىرا تۇسەتىن ەلشىلدىك سيپاتتاعى ەلەۋلى ەڭبەك جازىپ شىققانىن ايتا كەلىپ, بۇل ەڭبەكتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن سانامالاپ بەردى:
«بىرىنشىدەن, «تاريحتى جازۋ تاريحتى جاساۋمەن بىردەي وزەكتى», دەپ اۆتوردىڭ ءوزى ايتقانداي, دارحان قىدىرالى ەڭبەگىن قاعاز بەتىنە تۇسىرۋگە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. مونوگرافيانىڭ عىلىمي اپپاراتىنىڭ اۋقىمدى جانە مازمۇندى بولۋىنا جەتە كوڭىل بولەدى. بەدەلدى عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرىنە سۇيەنەدى. سول زەرتتەۋلەردى سارالاي كەلىپ, وزىندىك وي قورىتادى. ەكىنشىدەن, ەجەلگى جانە ورتا عاسىرلارداعى ءبىزدىڭ تەك-تامىرىمىزعا قاتىسى بار مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار تۋرالى مالىمەتتەر ۇسىنىپ, ەلدىڭ رۋحىن وياتادى, تانىمىن بايىتادى, وي-ءورىسىن كەڭەيتەدى. ۇشىنشىدەن, ول بايىرعى تۇرىكتەردەگى «ەل» ۇعىمى ماسەلەسىن جان-جاقتى تالدايدى. ەل مەن مەملەكەت تۇسىنىكتەرىن بولە-جارماي قاراستىرىپ, ءتۇپ-توركىنىنە ۇڭىلەدى, دامۋ جولدارىن ايقىندايدى. تورتىنشىدەن, تۇركى حالىقتارىنىڭ تانىمىنداعى نانىم-سەنىمدەر تۋرالى مول مالىمەتكە قانىقتىرادى. ارعى-بەرگى دەرەكتەردى سالىستىرىپ, سالماقتاي وتىرىپ, ءوز كوزقاراسىن تانىتىپ, بايلام-بايىپتاماسىن بىلدىرەدى. بەسىنشىدەن, تۇركى دۇنيەسىنىڭ تۇلعالارى, سول تۇلعالار شىققان تەكتەر مەن تايپالاردىڭ تاڭبالارى تۋرالى ماڭىزدى دەرەكتەردى توپتاستىرادى. ياعني ەڭبەكتىڭ عىلىمي عانا ەمەس, فاكتولوگيالىق سيپاتى دا مەيلىنشە مازمۇندى. التىنشىدان, ءوز ۇستانىمىنا بەرىك اۆتور تۇركولوگيا عىلىمىندا وزىندىك ورنى بار اسا بەدەلدى عالىمداردىڭ ىڭعايىنا جىعىلا بەرمەيدى. ماسەلەگە ءوز كوزقاراسىن تانىتادى. مىسالى, اشينا اتاۋى تۋرالى بايلام جاساعان اتاقتى تۇركولوگ سەرگەي كلياشتورنىيدىڭ پىكىرىمەن ونشا كەلىسە قويمايدى. سەبەبى ونىڭ بۇعان قاتىستى ءتۇيىن-تۇجىرىمدارى مەن دالەل-دايەكتەرى جەتكىلىكتى. جەتىنشىدەن, «تاريحتى جەڭگەن ەل جاسايدى دەگەندەي, امەريكا, ۇلىبريتانيا, رەسەي پاتشالىقتارى الەم تاريحىن ءوز قالاۋىنشا جازدى», دەپ ءسوز باستاعان دارحان قازاق تاريحى بۇرمالانباۋى ءۇشىن ۇلتتىق يممۋنيتەتتى قارسى قويۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى. ءوزىنىڭ جۇيەلى جۇمىستارىن دا وسى باعىتتا وربىتەدى. سەگىزىنشىدەن, ول تۇركى جازۋى مەن تۇركى تاريحىنىڭ ارا قاتىناسىن, ءوزارا بايلانىسىن زەردەلەيدى. كونە جازۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن ۇعىندىرۋ ارقىلى تۇركىلىك ۇعىمداردى توعىستىرادى. ونى كەلەشەكتەگى مىندەتتەرگە, ەلدىك مۇراتتارعا ۇلاستىرادى. ء«بىز ءۇشىن بىتىك جازۋى تاريحىمىز رەتىندە ۇلىقتالۋعا ءتيىس. ال لاتىن ءالىپبيى – ءبىزدى الەمدىك وركەنيەتپەن جالعاستىراتىن بولاشاعىمىز», – دەگەن تياناقتى تۇجىرىمى – ناق وسىنىڭ دالەلى».
قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى اسلان كويچيەۆ «قىرعىز وقىمىستىلارى دارحان قىدىرالىنى ۇلىلاردىڭ جولىن جالعاعان ويشىل عالىم رەتىندە تانيدى. سودان دا بولار, قىرعىز تىلىندە جارىق كورگەن «تاشكا جازىلگان تارىح» اتتى كىتاپتى وقىرماندار قانىن جەرگە تامىزباي وقىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا كىتاپتىڭ «بەتاشارىن» قىرعىزستاننىڭ استاناسى بىشكەك قالاسىندا وتكىزۋدى ۇسىنامىن», دەدى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان تۇركسوي ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ قازاقستانداعى كەڭەسشىسى, اكادەميك كارىمبەك قۇرماناليەۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءادىل احمەتوۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك ەرلان سىدىقوۆ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى يۋلاي شاميلوعلۋ سىندى ازاماتتار ءسوز سويلەپ, قالىڭ وقىرمانعا جول تارتقان جاڭا كىتاپتار تۋرالى كەلەلى ويلارىن ورتاعا سالدى. ماسەلەن, «مازمۇنداما» باسپاسىنىڭ باسشىسى شىڭعىس مۇقان ورىس تىلىندە باسىلعان «تيۋركسكي مير: چەرەز پريزمۋ يستوري» اتتى كىتاپتىڭ قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن جەرلەستەرىمىزدىڭ اراسىندا سۇرانىسقا يە ەكەنىنە توقتالىپ, بۇل ەڭبەكتى ورىس ءتىلى كەڭ قولدانىسقا يە ورتالىق ازيا نارىعىنا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن تىلگە تيەك ەتتى.
جيىن سوڭىندا ءسوز العان كىتاپ اۆتورى, اكادەميك دارحان قىدىرالى ەۋرازيا كەڭىستىگىن ەن جايلاعان جورالى جۇرتىمىز ەلدەردى جاۋلاۋشى عانا ەمەس, وركەنيەتتەردى جالعاۋشى حالىق بولعانىن, تامىرىن تەرەڭگە تارتقان تۇرىكتەر تاريحىن تاسقا قاشاپ جازعانىن ايتا كەلىپ, اتالعان كىتاپتى «Daşa yazılan tariح» اتاۋىمەن ازەربايجان تىلىنە اۋدارعان ايدا ەيۆازوۆاعا, «تاشكا جازىلگان تارىح» دەگەن اتاۋمەن قىرعىزشا سويلەتكەن نەگيزبەك شابداناليەۆتەرگە جانە بارشا ءىس-شارا قوناقتارىنا العىسىن ءبىلدىردى.
