كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ قازىرگى جاعداي تۋرالى, سونداي-اق جول اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى بولاتبەك ايتباەۆ, بىرقاتار ءوڭىر اكىمدەرى بايانداما جاسادى.
كولىك مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر 12 مىڭ شاقىرىم جولعا جوندەۋ جۇرگىزىلگەن, ونىڭ 8 مىڭ شاقىرىمى – رەسپۋبليكالىق جول, 4 مىڭ شاقىرىمى – جەرگىلىكتى جول. مارات قاراباەۆ پرەمەر-مينيسترگە ۇزىندىعى 7 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن ءىرى اۆتوجول جوبالارى اياقتالعانىن, ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىساندار: بۇقتىرما سۋ قويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىر, شامالعان ستانساسىن اينالىپ وتەتىن جول وتپەسى, تۇركىستان وبلىسىندا ورنالاسقان ەلىمىزدەگى العاشقى تۋننەل پايدالانۋعا بەرىلگەنىن حابارلادى. سونداي-اق قاراعاندى – الماتى, تالدىقورعان – وسكەمەن, اقتوبە – اتىراۋ – استراحان, قازتالوۆ – جانىبەك جانە ونەگە – سايقىن سياقتى نەگىزگى ماگيسترالداردا جول ءجۇرۋ قامتاماسىز ەتىلدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ قالىپتى جاعدايى 93%-عا, جەرگىلىكتى جولدار جاعدايى 89%-عا جەتكەنى اتاپ ءوتىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداردى جىل سايىن جاڭارتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس 2025 جىلعا 9,5 مىڭ كم جولعا جۇمىس جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق اقتوبە –ۇلعايسىن, قاراعاندى – جەزقازعان, اتىراۋ – دوسسور, قىزىلوردا – سەكسەۋىل, سارىاعاش, قىزىلوردا, پەتروپاۆل, رۋدنىي, شىمكەنت جانە تۇركىستان قالالارىن اينالىپ ءوتۋ جوبالارىن ىسكە قوسۋ مەن 2,5 مىڭ شاقىرىمعا جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كوزدەلگەن.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
«بيىل جالپى ۇزىندىعى 13 مىڭ كم جولدى جوندەۋ جوسپارلاندى. ونىڭ قاتارىندا 9 مىڭ 500 كم-ءى قارجىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, 3 مىڭ 600 شاقىرىمىنا قاجەتتى قۇجاتتار دايىن, قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. جاڭا جوبالار بويىنشا قۇرىلىس ماۋسىمى باستالعانعا دەيىن مەردىگەرلەردى انىقتاۋ ءۇشىن كونكۋرستىق راسىمدەر جۇرگىزىلۋدە. بۇيىرتسا, وسى جىلى رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ 94, جەرگىلىكتى جولداردىڭ 91 پايىزى نورماتيۆتىك جاعدايعا جەتكىزىلەدى», دەدى م.قاراباەۆ.
جولداعى ۇلكەن ءىستىڭ ءبىرى – وتاندىق مەردىگەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋ. ياعني جوبانىڭ ورىنداۋشىسىن انىقتاۋ بارىسىندا وتاندىق نەمەسە قازاقستاننىڭ شەتەلدىك كومپانيالارمەن بىرلەسكەن كونسورتسيۋمدارىنا باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل وتاندىق كومپانيالاردىڭ ودان ءارى تۇراقتى دامۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى. بۇل ماسەلە حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن تولىق كەلىسىلدى.
جولدى ءنورماتيۆتى كۇتىپ ۇستاۋدىڭ ءبىر بولىگى قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى. بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋ مەن ءوزىن-ءوزى اقتاۋ ماقساتىندا رەكونسترۋكتسيا جانە جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعان ۋچاسكەلەردە «اقىلى» مارتەبەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ جالعاسىپ وتىر. قازىر رەسپۋبليكا بويىنشا ۇزىندىعى 3 مىڭ 200 كم اقىلى جول جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى.
بىلتىر اقىلى جولدان تۇسكەن ءتۇسىم 48 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بيىل قوسىمشا 4 مىڭ كم اقىلى ۋچاسكەلەر ەنگىزىلەدى. ولاردان كەلەتىن ءتۇسىم كولەمى بيىل 60 ملرد, ال كەلەسى جىلى 100 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. بۇل رەتتە وسى اقىلى جولداردان تۇسكەن قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگىن قۇرىلىس جۇمىستارىنا الىنعان قارىزداردىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەنى وتەۋگە جۇمساۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتىر.
ۇزىندىعى 70 مىڭ كم بولاتىن جەرگىلىكتى جولداردا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. 2023 جىلى باستالعان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر شەڭبەرىندە جول جوندەۋدى قارجىلاندىرۋدىڭ وڭ ىقپالىن ايتقان ءجون. سونىڭ ناتيجەسىندە ءنورماتيۆتى جاعدايداعى جولداردىڭ ۇلەسى 4%-عا ارتتى. بۇعان قوسا, اكىمدىكتەر تاراپىنان دا پاريتەتتى قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ ارتۋى بايقالادى. ناقتىراق ايتقاندا, بيىل اكىمدىكتەر جول قۇرىلىس جۇمىستارىنا 191 ملرد تەڭگە ءبولىپ وتىر. ناتيجەسىندە, وسى جىلى 4 مىڭ 200 كم جولعا جوندەۋ جۇرگىزىلەدى.
جول اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى بولاتبەك ايتباەۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا 2024 جىلى رەسپۋبليكالىق جەلى نىساندارىن ساراپتامامەن قامتۋ 100%-عا, جەرگىلىكتى جەلى بويىنشا 99%-عا جەتكەنىن حابارلادى. جول قۇرىلىسى ساپاسىن باعالاۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە مەردىگەر كومپانيالار ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن جالپى سوماسى 3,9 ملرد تەڭگەگە ءتۇرلى جۇمىستى قايتادان جاسادى. بيىل نىسانداردى 100% ساراپتامادان وتكىزۋ مەن جول-قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ 10 مىڭ ۇلگىسىنە سىناق جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ بويىنشا اۆتوجولداردى دياگنوستيكالاۋ بويىنشا جۇمىس بەلسەندى جۇرگىزىلۋدە, اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ مەن ەلەكتروندىق كولىك قۇجاتتارىنا كوشۋ اۋقىمدى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
ۇكىمەت باسشىسى جول سالاسى الەۋەتىن ارتتىرۋ جونىندەگى جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
«مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءىسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ, ونىڭ قاتارىندا كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا باسا ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاقسى ناتيجەلەر بار, بىراق قارقىندى ارتتىرا ءتۇسۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى نەگىزگى ترانزيتتىك حاب رەتىندەگى پوزيتسياسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان جاڭا جوبالاردى دايىنداۋعا كىرىسۋ كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.
اۆتوجول جوبالارىن ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋدىڭ جانە وسى ماقساتتارعا ارنالعان جەر ۋچاسكەلەرىن رەزەرۆكە قويۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتتى. پرەمەر-مينيستر ءوڭىر اكىمدىكتەرىنىڭ الدىنا ءتيىستى مىندەت قويدى. رەزەرۆكە قويىلعان جەرلەردى بەرۋگە موراتوري ەنگىزۋ, ولاردىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋدى تاپسىردى. ونەركاسىپ مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, اۆتوجول جوبالارىنا تارتىلعان كارەرلەردىڭ قۇجاتتارىن راسىمدەۋى قاجەت. كولىك مينيسترلىگى جول سالۋعا قاجەتتى جەرلەردى مەملەكەت قاجەتى ءۇشىن جەدەل ساتىپ الۋدى زاڭنامالىق رەتتەۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋعا ءتيىس.
پرەمەر-مينيستر جەرگىلىكتى جولدار جەلىسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋداردى. باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان جانە اباي وبلىستارىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ كولەمى جەتكىلىكسىز بولىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى. ءوڭىر اكىمدەرىنە قۇرىلىس جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ تەحنولوگيالارىن ساقتاۋ, سونداي-اق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى ماسەلەسىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.
وتىرىستا پرەمەر-مينيستر بىرقاتار تاپسىرما بەردى, ونىڭ ىشىندە كولىك مينيسترلىگىنە وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ «قاراعاندى – جەزقازعان», «اقتوبە – ۇلعايسىن» جولدارى جانە «سارىاعاش قالاسى اينالما جولىن» سالۋ جۇمىستارىنا كىرىسۋدى, سونىمەن قاتار اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, بارلىق جولداردىڭ جاعدايىنا قاتاڭ باقىلاۋ جاساپ, اقاۋلاردى ۋاقتىلى جويىپ وتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى, اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ سالماعىن ولشەيتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەردى ورناتۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋدى تاپسىردى. بۇعان قوسا ىشكى ىستەر, توتەنشە جاعدايلار, تسيفرلاندىرۋ, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, جاپپاي جول اپاتتارىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ناقتى الگوريتمدەر ەنگىزىلۋگە ءتيىس. كولىك جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرى رەسپۋبليكالىق, جەرگىلىكتى جانە قالالىق جولداردىڭ جاعدايىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءۇشىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «ە-جولدار» تسيفرلىق پلاتفورماسىن قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. سونداي-اق اتالعان ەكى مينيسترلىك نارىقتاعى بارلىق تسيفرلىق قىزمەتتەرگە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ولاردىڭ كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا بەلسەندى ەنگىزىلۋىن ىسكە اسىرۋى قاجەت.
