بۇل رەتتە قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دىنمۇحاممەد عالي بارلىق تاراپتىڭ پىكىرى ەسكەرىلۋ كەرەك ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق, ول قۇرىلىمدىق جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ باستى ماقساتى دامىعان, جوعارى ءونىمدى جانە ءتيىمدى نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرۋ ەسەبىنەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
«پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ سوزىنە سايكەس 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 4,8% - قۇرادى. ناقتى سەكتور 5% - عا, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 4,5% - عا ءوستى», دەدى دىنمۇحاممەد عالي.
ساراپشىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى كىرىستەرىنەن باسىم بولىپ بيۋدجەت تاپشىلىعى: 4,1 ترلن تەڭگەنى ء(جىو-ءنىڭ 2,7%-ى) قۇرادى. ءوز كەزەگىندە تابىس: 21,39 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە: سالىقتىق تۇسىمدەر: 15,19 ترلن تەڭگە, سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر: 435,3 ملرد تەڭگە, نەگىزگى كاپيتالدى ساتۋدان تۇسەتىن كىرىستەر: 5,2 ملرد تەڭگە, ترانسفەرتتەر ءتۇسىمى: 5,76 ترلن تەڭگە بولدى. شىعىستار 25,19 ترلن تەڭگە.
«ەندى وسى بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ورىن تولتىرۋ ءۇشىن ققس قوتەرۋ جوسپارلاندى. بىرىنشىدەن, بيۋدجەت شيكىزاتقا تاۋەلدى. سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ەداۋىر بولىگى شيكىزات سەكتورلارى (مۇناي-گاز جانە تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالالارى) ەسەبىنەن قالىپتاستىرىلادى. بۇل - شيكىزات باعاسىنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا بايلانىستى كىرىستەردىڭ تۇراقسىزدىعىنا, ەكونوميكانىڭ ءالسىز ءارتاراپتاندىرىلۋى بيۋدجەتتىك جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى.
ەكىنشىدەن, ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنا جوعارى جۇكتەمە (ەتق) 40% جەتتى. قازىرگى كەزدەگى ەتك قولدانىستاعى سالىق جۇكتەمەسى وسىنداي بولىپ تۇر:
- زەينەتاقى جارنالارى (10%);
- مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق جارنالار (ممس, جۇمىس بەرۋشىنىڭ 3% جانە قىزمەتكەردىڭ 2%);
- الەۋمەتتىك سالىق (9,5%);
- جەكە تابىس جتس, جالاقىنىڭ 10%).
ءبىر جاعىنان ققس قوتەرىپ بيزنەستىڭ «شىعىندارىن» تومەندەتۋ قاجەت بولدى. اتاپ ايتقاندا ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنا جۇكتەمەنى 40% - دان 30% - عا دەيىن تومەندەتۋ جوسپارلاندى. جۇمىس بەرۋشىنىڭ الەۋمەتتىك سالىعى مەن زەينەتاقى جارنالارى جويىلادى», دەدى مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ناتيجەسىندە بيۋدجەتتىك تۇسىمدەر 5-7 ترلن تەڭگەگە ۇلعايادى, بۇل ۇلتتىق قوردان تۇسەتىن ترانسفەرتتەرگە تاۋەلدىلىكتى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«بۇل سومالار بيۋدجەتتىڭ مۇنايعا قاتىستى ەمەس تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە جانە ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردى تۇبەگەيلى قىسقارتۋعا جەتكىلىكتى. بۇدان باسقا, 2025 جىلدىڭ بيۋدجەتىندە «دامۋ بيۋدجەتى» جالپى بيۋدجەتتەن 8% - دان (2 ترلن تەڭگە) 20% - عا دەيىن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگى بولادى. بۇل ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, جىلۋ ەنەرگەتيكاسى, سۋ شارۋاشىلىعى, گاز قۇبىرى جۇيەلەرى, جولدار جانە ينجەنەرلىك جەلىلەر سياقتى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگىزگى سالالارىنا قوسىمشا قاراجات جۇمساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى دىنمۇحاممەد عالي.
