سالىق شەگەرىمىن قالاي قولدانادى؟

جەڭىلدىكتى ءتيىمدى پايدالانىڭىز

2025 جىلى 1 قاڭتاردان باستاپ ەلىمىزدە بىرنەشە سانات اياسىندا سالىق شەگەرىمدەرى كۇشىنە ەندى. بۇل وزگەرىستەر سالىق كودەكسىنىڭ 347-بابىندا قاراستىرىلعان.

– سالىق شەگەرىمى تۋرالى اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازدى. بارىنشا قۇلاقتاندىردى. دەگەنمەن جۇرت ءالى دە تۇسىنبەي جاتقان سەكىلدى. «سوندا ول اقشانى ۇكىمەت اي سايىن قولىمىزعا بەرە مە؟», «قالاي الامىز؟», «قانداي قۇجات تاپسىرامىز, قايدا بارامىز؟» دەگەن سۇراقتار كوپ قويىلىپ جاتىر. اۋەلى سوعان جاۋاپ بەرەيىك. ەشكىم ەشقانداي اقشانى قولعا بەرمەيدى, – دەيدى ساراپشى بالجان باقىتقاليقىزى.

بالجان باقىتقاليقىزى

سالىقتىق شەگەرىم دەگەنىمىز – جەكە تۇلعانىڭ تابىسىنان ەسەپتەلەتىن, سالىق مولشەرىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭدى جەڭىلدىك. باسقاشا ايتقاندا, بەلگىلى ءبىر شارتتار ورىن­دالعاندا, ءسىزدىڭ جالاقىڭىزدان ۇستا­لىپ قالاتىن سالىق سوماسى كەميدى. ياعني ۇكىمەتتىڭ بەلگىلى ءبىر ساناتقا جاتاتىن ازاماتتارعا كورسەتىپ وتىر­عان جەڭىلدىگى. ەگەر وسى شەگەرىمدى الۋعا قۇقىعىڭىز بار بولسا, جۇمىس ورنىڭىز ارقىلى نەمەسە سالىق ورگانىنا بارىپ, راسىمدەي الاسىز. اۋەلى ساناتقا كىرەسىز بە, جوق پا, سونى انىقتاۋ قاجەت. ايتپاقشى, شەگەرىمدەر تەك سالىقتىق كەزەڭ ىشىن­دە قولدانىلادى. سوندىقتان قا­جەتتى قۇ­جات­تاردى ءوز ۋاقىتىندا تاپسىرۋ ماڭىزدى.

– سالىق شەگەرىمى قالاي ەسەپ­تەلەدى؟ ءبىر نۇسقادا تالداپ كورەلىك. ءسىز ءبىر جەردە جۇمىس ىستەيسىز. اي سايىن جا­لا­قى الاسىز. سول اقشادان ايىنا مىن­دەتتى تۇردە 10% زەينەتاقى اۋدارىمىنا, 2% مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا, تاعى 10% جەكە تابىس سالىعى ۇستا­لادى. بۇل قالىپتى جاعدايدا. ەندى سالىق­تىق شەگەرىم وسى جەردە ءوز قىزمەتىن اتقارادى. مىسالى, ءسىز 200 مىڭ تەڭگە ايلىق الاسىز دەلىك. سودان جوعارىدا ايتقان پايىزعا سۇيەنسەك, 20 مىڭ تەڭگە زەينەتاقىعا, 4 مىڭ تەڭگە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا كەتەدى. 176 مىڭ تەڭگە قالدى. وسى جەردەن ساناتىڭىزعا بايلانىستى سالىقتىق شەگەرىم جاسالادى. ماسە­لەن, سا­لىق­تىق شەگەرىمدى 23 اەك دەپ الايىق. ول – كوپبالالى وتباسى ساناتى. ءبىر اەك 3932 ەكەنىن ەسكەرسەك, 90436 تەڭگە سالىقتىق شەگەرىم جاسالادى. 176 000-نان 90436-نى ازايتساق, 85564 قالادى. ەندى 10% جەكە تابىس سالىعى ءسىزدىڭ 176 مىڭ تەڭگەڭىزدەن ەمەس, 85 مىڭ تەڭگەدەن الىنادى. ول – 8556 تەڭگە. دەمەك ناقتى قولىڭىزعا الاتىن ايلىعىڭىز ارتا تۇسەدى (200 000-20 000-4 000-8556=167 444). ال سالىقتىق شەگەرىم جاسال­ماعان كەزدە 158 مىڭ الاسىز. شەگەرىم جاسالسا, 168 مىڭعا جۋىق, – دەيدى سالىق مامانى.

سالىق جەڭىلدىگى تۋرالى اقپا­رات شىققالى, ءبىرشاما جۇمىس بەرۋشىگە قىزمەتكەرلەرگە ايتىپ, ءتۇسىندىرۋ مىندەتى جۇكتەلگەن. بىراق كوپتەگەن ۇيىمعا جەتپەي جاتىر. اسىرەسە ءبىلىم سالاسىنا, جۇمىسشى ماماندىقتارىنا. سول سەبەپتى, قا­زىر جازاتىن تۇسىن­دىر­مەگە مۇقيات بولعانىڭىز ابزال. وتىنىشتەردىڭ بارلىعى جۇمىس بەرۋ­شىگە جازىلۋ كەرەك. ماماندار ەسەپتەپ, قاڭتار ايىنىڭ جالاقىسىن ەسەپتەر كەزدە ەسكە­رەدى.

كوپبالالى وتباسىلارعا كومەكتەسەدى

سالىق شەگەرىمى ءتورت جانە ودان دا كوپ كامەلەتكە تولماعان بالاسى بار وتبا­سىلارعا قولدانىلادى. ەگەر كۇنتىز­بەلىك جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا وتبا­سىندا ءتورت بالا بولسا, سالىق جەڭىل­دىگى سول جىلعا بەرىلەدى, ءتىپتى بالانىڭ ءبىرى 2 قاڭتاردا 18 جاسقا تولسا دا. بۇل ءۇشىن اتا-انا بالالاردىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىنىڭ كوشىرمەسىن ۇسىنۋعا ءتيىس. شەگەرىمنىڭ ەڭ جوعارى سوماسى – جىلىنا 282 اەك (2025 جىلى 1 109 000 تەڭگە).

وتباسىندا ەر مەن ايەلدىڭ بىرەۋى عانا جۇمىس ىستەسە, اجىراسقان بولسا, جولداسى قايتىس بولعان جاعدايدا, اي سايىن 23 اەك مولشەرىندە شەگەرىم جاسالادى. ال اتا-انانىڭ ارقايسىسى بولەك-بولەك جۇمىس ىستەسە, 12 اەك كولەمىندە شەگەرىم قولدانا الادى. اتا-انا شەگەرىمدى قالاي ءبولۋ كەرەك ەكەنىن جانۇيا ىشىندە وزدەرى تاڭدايدى. كوپبالالى وتباسىلار سالىق شەگەرىمىن الۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىگە ءوتىنىش جازىپ, بالالاردىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىنىڭ كوشىرمەسىن تاپسىرۋ قاجەت. ەگەر بۇل قۇجاتتار ۇسىنىلسا, جۇمىس بەرۋ­شى سالىقتى دۇرىس ەسەپتەپ, شەگە­رىم اۆتوماتتى تۇردە قولدانىلادى. سونى­مەن قاتار شەگەرىمدى 270.00 نىسا­نىنداعى دەكلاراتسيا ارقىلى دەربەس پايدالانۋعا بولادى.

– وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ءتورت بالاسى بار بولسا, تورتەۋى دە 18-گە تولماعان بولسا, شەگەرىمدى قولدانۋعا بولادى. ماعان كوپ اتا-انا «6 بالام بار, بىراق ۇلكەندەرى كامەلەت جاسىنا تولىپ كەتتى» دەپ جازىپ جاتىر. زاڭدا كورسەتىلگەن نۇسقاعا سۇيەنسەك, ەگەر كوپبالالى وتباسىنا جاتساڭىز, ۇلكەندەرى 18-گە تولسا دا, قالعان ءتورت بالاڭىز كامەلەت جاسىنا جەتپەسە, قولدانا الاسىزدار. تاعى ءبىر ءجيى كەزدەسكەن سۇراق – «قاڭتاردا ءتورتىنشى بالام دۇنيەگە كەلدى, ءبىز ساناتقا كىرەمىز بە؟». جوق, كىرمەيسىزدەر. سەبەبى 1 قاڭتار 2025 جىلعى مالىمەت بويىنشا ءتورت بالاڭىز بولۋى كەرەك ءارى ولار 18-گە تولماعان بولۋى كەرەك. كەلەسى جىلعى شەگەرىمدى پايدالانا الاسىزدار, – دەيدى ساراپشى.

يپوتەكاسى بار ازاماتتار نازار اۋدارسىن

بۇعان دەيىن تەك «وتباسى بانكىنىڭ» كليەنتتەرى يپوتەكالىق نەسيە بو­يىنشا سىياقىلارىن سالىقتىق شە­گە­رىمگە قولدانا السا, ەندى بۇل مۇمكىندىك ەلى­مىزدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بارلىق بانك­تىڭ يپوتەكا الۋشىلارىنا قاتىس­تى بولادى.

– 2025 جىلى 1 قاڭتاردان باس­تاپ ەل اۋماعىندا كەز كەلگەن بانك­تەن نە­مەسە بانك وپەراتسيالارىن جۇر­گى­زۋگە ليتسەنزياسى بار قارجىلىق ۇيىمنان يپوتەكا راسىمدەگەن ازاماتتار سالىقتىق شەگەرىم ارقىلى مەملەكەتكە تولەيتىن سالىق سوماسىن ازايتا الادى. بۇل شەگەرىم قازاقستان ازاماتتارىنا عانا قولدانىلادى. ەلدە ۋاقىتشا تۇراتىن شەتەلدىكتەر (رەزيدەنت ەمەستەر) بۇل جەڭىلدىكتى پايدالانا المايدى. سالىق كودەكسىنىڭ جاڭارتىلعان 351-بابىنا سايكەس, يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي نەسيەسىنىڭ سىياقىسى ءۇشىن شەگەرىم كۇنتىزبەلىك جىل ىشىندە 118 اەك-تەن اسپايتىن مولشەردە ەسەپتەلەدى. 2025 جىلى 1 اەك 3 932 تەڭگەگە تەڭ, ياعني شەگە­رىمنىڭ ەڭ جوعارى سوماسى 463 976 تەڭگە بولادى, – دەيدى ساراپشى.

سالىقتىق شەگەرىمدى قالاي را­سىم­دەيدى؟ يپوتەكالىق سالىقتىق شەگەرىمدى بۇرىنعى جىلدارى جۇمىس بەرۋشى جالاقىدان جەكە تابىس سالى­عىن ەسەپتەگەن كەزدە ەسكەرگەن بولسا, ەندى ول سالىقتىق شەگەرىم جەكە تۇلعانىڭ 270.00 سالىق دەكلاراتسيا­سىندا قولدانىلاتىن بولادى. سول ءۇشىن 2025 جىل 270.00 دەكلاراتسياسىندا وسى شەگەرىمدى كورسەتەتىن ارنايى ۇياشىقتار ەنگىزىلەر كەلەشەكتە.

ەگەر ءسىز اي سايىن يپوتەكاعا 350 مىڭ تەڭگە تولەسەڭىز, ونىڭ 150 مىڭ تەڭگەسى – سىياقى (پايىز), 200 مىڭ تەڭگەسى – نەگىزگى قارىز. سالىقتىق شەگەرىم تەك 150 مىڭ تەڭگە سىياقى سوماسىنا ەسەپتەلەدى. ەگەر جىلدىق سىياقى سوماسى 463 976 تەڭگەدەن اسپاسا, شەگەرىم تولىعىمەن قول­دانىلادى. ارتىق بولسا, شەگەرىم تەك وسى شەكتەۋمەن شەكتەلەدى. بۇل جەردە دە كوپبالالى جانە ەرەكشە جاعدايداعى وتباسىلارعا جەڭىلدىك بار. سالىق كودەكسىنىڭ 346-بابىنا سايكەس, مۇگەدەكتىگى بار بالانىڭ اتا-اناسىنىڭ ءبىرى جىلىنا 882 اەك-كە (3 468 024 تەڭگە) دەيىن ستاندارتتى سالىقتىق شەگەرىمدى قولدانا الادى. بۇل شەگەرىمگە يپوتەكالىق نەسيە سىياقىسى بويىنشا شەگەرىم قوسىلادى. ەگەر شەگەرىم سوماسى تابىس­تان اسىپ كەتسە, ارتىق سومانى كەلەسى ايلارعا اۋىستىرۋعا بولادى.