تۇركى دۇنيەسىنە ورتاق جيناقتىڭ شىعۋ تاريحى مىنانداي. 2019 جىلى (پاندەميانىڭ الدىندا) ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستاننىڭ كورنەكتى ءدىن تۇلعاسى, اقىن, ۇستاز, سوزدىك جاساۋشى سادۋاقاس قاجى عىلمانيدىڭ (1890–1972) ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. ونى IRCICA وسى وقۋ ورنىمەن بىرلەسىپ وتكىزدى. ءىس-شاراعا ىستانبۇلداعى ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى پروفەسسور حاليت ەرەننىڭ كەلۋى دە – ءىرى وقيعا. جيىننىڭ ەڭ ءماندى ءساتى – وعان ساكەن قالپەنىڭ (س.عىلماني) 95 جاستاعى پەرزەنتى, اكە مۇراسىن جيناپ, ناسيحاتتاۋشى مارقۇم ۇكىجان ء(مۇمينا) سادۋاقاسقىزىنىڭ قاتىسىپ, ءسوز سويلەۋى ەدى. «زامانانىڭ نەبىر قيىندىعىنان مەنى ساقتاعان – اكەمنىڭ ءدىني, ادامشىلىق ونەگەسى» دەپ ەدى سوندا كەۋدەسى كومبە ەل اناسى.
تۇركيادا شىققان جيناققا الەمنىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ 102 عالىمىنىڭ ماقالاسى ەنگەن. ءبىرىنشى بولىمدە قازاقستان مەن شەتەل كىتاپحانالارىندا, مۇراجايلارىندا, مۇراعاتتارىندا, جەكە كوللەكتسيالاردا ساقتالعان سادۋاقاس عىلماني مۇراسى تالدانىپ زەرتتەلىنسە, ەكىنشى بولىمدە ورتا عاسىر مەن جاڭا كەزەڭدەگى ۇلى دالانىڭ يسلام دىنىنە قاتىستى ءتۇرلى سالاداعى ىزدەنىستەرى بايىپتالعان. ءۇشىنشى تاراۋدىڭ نىساناسى – ءدىني قيلى قىزمەتتەر, وقيعالار, فاكتىلەر, تۇلعالار بولمىس-ءبىتىمى, سۇحباتتاستىعى, ىقپالداستىعى, ساباقتاستىعى, ت.ب.
2024 جىلعى عىلمانيتانۋ جيناعىنداعى وتاندىق عالىمداردان ءا.مۋمينوۆ, د.قامزابەك ۇلى, س.نەگيموۆ, ك.تيىشحان, ت.زامزاەۆا, س.تولەۋباەۆا, ش.كەرىم, م.الپىسبەس, ي.بەرداليەۆ, ر.قاماروۆا, ت.ب. ماقالالارى تىڭ دەرەكتەرگە تولى.
تاقىرىپ ورايىندا ايتا كەتەيىك, بۇل – IRCICA-نىڭ سادۋاقاس عىلماني تاقىرىبىنا ەكىنشى رەت ورالۋى. بۇعان دەيىن اتالعان ورتالىق پروفەسسور اشىربەك ءمۋمينوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن «Saduaqas Ghilmani. Biographies of the Islamic Scholars of Our Times. Volume I–II» (IRCICA: Istanbul, 2018) fnns ءار تومى 36 باسپا تاباقتان اساتىن مۇراسىن جارىققا شىعارعان ەدى. بۇل ەڭبەكتى قازاقستان ءدىنتانۋىنىڭ ۇلكەن ولجاسى دەپ بىلەمىز.
سادۋاقاس عىلماني كىتاپتارى مەن ول تۋرالى زەرتتەۋلەردى تۇركيا الەۋەتى ارقىلى الەمگە ناسيحاتتاۋ جۇمىسى جالعاسىن تاپپاق.
سابىر ءشارىپ,
PhD
