سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
جۇمىس ورىندارىنا قاتىستى تانىمال hh.kz ينتەرنەت رەسۋرستان وبلىس بويىنشا سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى زەردەلەپ, دياگرامما قۇرعان ەدىك. شەڭبەردىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن بولشەك ساۋدا مەنەدجەرلەرى تولتىردى. وڭىردە بولشەك ساۋدا, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى, مەديتسينا, فارماتسەۆتيكا, اۆتوكولىك ساۋداسى, قۇرىلىس, قارجى, ينجەنەرلىك سالا, ءبىلىم بەرۋ, اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىنا ماماندار كەرەك. تاعى ءبىر شيرەكتى تاعام ءوندىرىسى, مەديتسينا, فارماتسەۆتيكا, اۆتوكولىك ساۋداسى ءبولىستى. تاماقتاندىرۋ ورىندارىنا, مەيرامحانالار مەن دامحانالارعا اسپازدار مەن كونديتەرلەر قاي كەزدە دە قاجەت. ينتەرنەت رەسۋرستاعى فارماتسەۆتيكا ماماندارى بولىگىندەگى جارنامالاردا پروۆيزورلار ەمەس, بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردى ساۋدالاۋشىلارعا سۇرانىس باسىم.
جۇرتشىلىققا ءتۇرلى دارىلىك شوپتەر مەن قوسپالار وتكىزىپ جۇرگەن مۇنداي ورتالىقتاردىڭ اككرەديتتەۋدەن ءوتۋى تۋرالى تاقىرىپتىڭ باسى اشىق. ولار كوبىنە وسى ونىمدەردى ساتاتىنداردى ىزدەيدى. شەڭبەردىڭ كەلەسى بولىگىن قارجى سالاسى مەن ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ماماندار قۇرايدى. بۇل جەردە جارناما بەرۋشىلەر كوبىنەسە بانكتەر ەمەس, ميكروقارجى ۇيىمدارى بولىپ شىقتى.
دياگراممادا تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەرگە, ينجەنەرلىك ماماندىقتارعا سۇرانىس ءوسىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. كاسىپورىندارعا كولىك جۇرگىزۋشىلەرى كوبىرەك كەرەك. بايقاۋىمىزشا, دانەكەرلەۋشى, ەلەكتر مونتەرى, اعاش شەبەرى, كران جۇرگىزۋشىلەرىنە, قۇرىلىسشىلار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىن ىزدەگەن جارناما مۇلدە جوقتىڭ قاسى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىنا قىس ىشىندە سۇرانىس جوق. ەڭ سوڭعى ورىندا ءبىلىم, اقپاراتتىق سالا تۇر... سوڭعى ءبىر ايدا مۇعالىمدەر, بالاباقشا تاربيەشىلەرى, IT ماماندارىنا قاجەتتىلىك بولماعان. سول سياقتى دارىگەرلەر, ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى دە اسا قاجەت ەمەس. وسى سالاداعى كاسىبي ماماندار الدەقاشان ءوز ورىندارىن تاپقان. سالىستىرمالى تۇردە قاراعاندا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ جاي-كۇيىن اڭعارتادى دەپ توپشىلاۋعا نەگىز بار.
ەكونوميكانىڭ سيپاتىن وزگەرتۋ, وزىمىزدە وندىرىلەتىن ءونىم تۇرلەرى مەن كولەمىن ارتتىرۋ, وڭدەۋ ونەركاسىبىن, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءار الۋان باعىتىن دامىتۋ ماماندار دايارلاۋ ءىسىن قايتا جوبالاۋدى قاجەت ەتەدى. قازىردە اقتوبە وبلىسىندا 28 مىڭنان استام ستۋدەنتى بار 24 مەملەكەتتىك, 16 جەكەمەنشىك كوللەدجدە 94 ماماندىق 139 بىلىكتىلىك بويىنشا وقىتىلادى. وڭىردە 13 كوللەدجدە عانا جۇمىسشى ماماندارى دايارلانادى. «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى وڭىردەگى 40 كوللەدجدە ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىسقا يە ماماندىقتار دايارلاۋ كارتاسىن ازىرلەدى. بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماسەلەسى – كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارى باسەكەگە قابىلەتتى مامان دايارلاۋعا ءازىر مە؟ وسى باعىتتا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم ورىندارىن سالالىق باعىتتا بەيىندەۋ, ولاردىڭ قارجىلىق, تەحنيكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ, پەداگوگتەر الەۋەتىن كوتەرۋ, كاسىپورىندارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ, جۇمىس بەرۋشىلەر ۇسىنىسىمەن ماقساتتى ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ۇلعايتۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. بيىل وسى وقۋ ورىندارىندا جاڭادان بەس ماماندىق اشۋ جوسپارلانعان, ونىڭ ىشىندە ساياباق (لاندشافت ديزاينى), ليفت شارۋاشىلىعى, قوناقۇي, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ بيزنەسى ماماندىقتارى بار.
جىلما-جىل ەڭبەك نارىعىنا شىعاتىن جاستار كوبەيىپ كەلەدى. وڭىردە وتكەن وقۋ جىلىندا 9-سىنىپتى 14796, 11-سىنىپتى 19016 وقۋشى اياقتادى. ولاردىڭ ءبارى جوو-عا تۇسە بەرمەيدى. اسكەري قىزمەتكە, باسقا سالالارعا باراتىندار سانى دا شەكتەۋلى. سوندىقتان تۇلەكتەردى ەڭبەك نارىعىنا بەيىمدەۋ قاجەت. جىل سايىن ورتا كاسىپتىك وقۋ ورىندارىن بىتىرۋشىلەر سانى دا ارتىپ كەلەدى. وبلىستا 1500-2000 بالا كوللەدج ءبىتىرىپ, ەڭبەك نارىعىنا شىعادى. ولاردى ەڭبەك نارىعى قالاي قابىلدايدى؟ ايقىن ماسەلە – جۇمىسسىزدار سانى ارتسا, الەۋمەتتىك قىسىم جوعارىلايدى.
كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە تولىق تالداۋ جۇرگىزۋ نەگىزىندە ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن ماماندىقتار سانىن قىسقارتۋ قاجەت. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرگۇل بەرتىلەۋوۆانىڭ ايتۋىنشا, تەحنيكالىق ماماندىقتار, ءبىلىم, مەديتسينا, IT, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىنا گرانت سانى ارتقان. ەگەر 2023 وقۋ جىلى جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ سانى 2037 بولسا, 2024 جىلى 2135 ورىنعا كوبەيگەن. كاسىپورىندار سۇرانىسىمەن قولعا الىنعان ءساتتى جوبا – دۋالدى وقىتۋ. 28 كوللەدجدە كولىك, تاۋ-كەن, تاماق ونەركاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس, جەڭىل ونەركاسىپ, قىزمەت كورسەتۋ, ەنەرگەتيكا, بايلانىس سالالارىندا دۋالدى وقىتۋ ەنگىزىلگەن. ناتيجەسىندە, دۋالدى وقىتۋمەن قامتىلعان ستۋدەنتتەر سانى جىل سايىن 20-25%-عا ارتىپ, ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى 91%-عا جەتكەن.
ماماندىقتاردى بەيىندەۋ اقتوبە پوليتەحنيكالىق, قۇرىلىس-تەحنيكالىق كوللەدجدەرىندە باستالدى. مۇندا ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن ماماندىقتار قىسقارىپ, بەيىندەلەدى. ونداي ماماندىقتار ساناتىندا تەحنولوگ, ەسەپ جانە اۋديت تۇر. ءبىر اۋدانداعى ەكى كوللەدج بىرىكتىرىلەدى. وڭىردەگى ۇزدىك حرومتاۋ تاۋ-كەن جوعارى كوللەدجى جاقىندا «ەلەكترمونتاج» ماماندىعى بويىنشا حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن ءوتتى. اقتوبە جوعارى پوليتەحنيكالىق كوللەدجى دە IT ماماندىعى بويىنشا حالىقارالىق اككرەديتتەلەدى. ماقسات – حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا ماماندار دايارلاۋعا مۇمكىندىك الۋ. ءۇش كوللەدج تىرەك ورتالىققا اينالىپ, وقىتۋشىلارى بيىل الىس-جاقىن شەتەلدەردە تاعىلىمدامادان وتەدى. وقۋ ورىندارىنا وندىرىستەن 63 مامان تارتىلادى. كوللەدجدەردى ءار تاراپتان قارجىلاندىرۋ, جانىنان كاسىپورىندار ۇيىمداستىرىپ, ستۋدەنتەردىڭ تابىس تابۋىنا جول اشۋ دا كوزدەلىپ وتىر. بۇگىندە ەكى وقۋ ورنى شاعىن كاسىپورىندار قۇرىپ, تابىس تاۋىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىنا تاعى دا ەكى وقۋ ورنى قوسىلادى. حرومتاۋ تاۋ-كەن كوللەدجى جانىنان اۆتوپارك, اقتوبە جوعارى تەحنيكالىق كوللەدج جانىنان IT-حاب سالۋ جوسپارلانسا, جاستاردىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارىن دامىتۋ جوباسى سەرۆيس كوللەدجىندە ىسكە اسىرىلادى. جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ, مەكتەپ – كوللەدج – جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىنداعى بايلانىستى دايەكتى جولعا قويۋ, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاقسارتۋ جولىندا وسىنداي جوبالار قولعا الىنىپ جاتىر.
اقتوبە وبلىسى
