فوتو: wildfauna.ru
ورنيتولوگتەر بيىلعى جارىسقا تارعىلباس (يۋروك) پەن جۇرتشى (ستەرۆياتنيك) دەگەن ەكى قۇس ءتۇرىن ىرىكتەپ الدى. داۋىس بەرۋشىلەردىڭ 60%-ى كىشكەنتاي تورعاي ءتارىزدى قۇستان گورى جىرتقىش قۇستى ءجون كورىپ, جىل قۇسى رەتىندە جۇرتشىنى تاڭدادى. ال بىلتىر, 2024 جىلى ماۋباس جاپالاق (سپليۋشكا) جىل قۇسى بولعان ەدى.
جۇرتشى - قازاقستاندا مەكەندەيتىن بەس ولەكسەجەگىش قۇستىڭ ءبىرى. سانى سيرەپ بارا جاتقاندىقتان, قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگەن. ەرەسەك ءتۇرىن قاۋىرسىنىنىڭ اعىنا, ساپ-سارى ماسكاسى مەن سىنا ءتارىزدى قۇيرىعىنا قاراپ تەز تانۋعا بولادى. ەش قۇسقا ۇقسامايتىن كەلبەتىنەن بولەك بۇل قۇس ولەكسە جەپ, اۋرۋ تارالۋىن بولدىرماي, ەكوجۇيەنىڭ ىلكى كۇيىندە قالۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
(فوتو: tabigat.media)
جۇرتشى تۋرالى 10 دەرەك:
1. قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنداعى cتاتۋسى: III سانات, سيرەك ءتۇر.
2. حالىقارالىق قىزىل تىزىمدەگى ستاتۋسى: EN (endangered) — قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان ءتۇر.
3. الەمدەگى سانى: 12 400–36 000 داراق.
4. قازاقستاندا مەكەندەيتىن جۇپ سانى: 348 - 639 (ورتاشا العاندا 502).
5. الەمدەگى ارەالى: باتىس جانە شىعىس ەۋروپا, افريكا, وڭتۇستىك جانە ورتالىق ازيا.
6. قازاقستانداعى ارەالى: ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى ءشولدى ءۇستىرتتىڭ شىڭى جانە وڭتۇستىك پەن وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى شولەيتتى الاسا تاۋلار مەن تاۋ ەتەگى.
7. ۇزىندىعى 60–75 سم, قانات قۇلاشى 155–180 سم, سالماعى 1,8–2,5 كگ.
8. قورەگى: ولەكسە, مايدا قۇستار مەن باۋىرمەن جورعالاۋشىلار, جۇمىرتقالار.
9. مەكەن ورتاسى:ء شولدى جانە شولەيتتى اۋماق, ءورىس پەن ەلدى مەكەنگە جاقىن جەرلەر.
10. ءتۇر سيپاتى: باسقالارىنان اجىراتاتىن بەلگىلەرى — ەرەسەك قۇستاردىڭ قاۋىرسىنى اق, قاناتىنىڭ ۇشىنداعى قاقپا قاۋىرسىنى قارا. سارى ءتۇستى بەتىنىڭ تەرىسى جالاڭ, قاۋىرسىن وسپەيدى. ال جاس قۇستاردىڭ قاۋىرسىنى, كەرىسىنشە, قوڭىر ءتۇستى. ۋاقىت وتە اشىق تۇسكە وزگەرىپ, 4-جىلعا قاراي عانا تولىعىمەن اعارادى.
