كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
تاريحي ساناعا توڭكەرىس جاساعان ۇلتتىق جازۋشىمىز ءىلياس ەسەنبەرلين قىلىشىنان قان تامعان قىزىل يمپەريا زامانىنىڭ وزىندە حالقىمىزدىڭ مىڭجىلدىق تاريحىنىڭ جارىمىنان استامىن قاۋزاپ حاتقا تۇسىرگەندە, وتكەننىڭ بايانىمەن بىرگە الگىندەي قۇبىلىستى قاتار ورگەنىن كورەمىز. كەسكىلەسكەن سوعىس پەن كۇيرەگەن قالالاردى, گۇلدەنگەن نەمەسە قۇلاعان مەملەكەتتەردىڭ باسىنداعى وقيعالاردى تىزبەلەپ كەتپەيدى. ءۇش كىتاپتان تۇراتىن تاراۋ-تاراۋ «التىن وردا» تريلوگياسىنىڭ ءار ءبولىمىن ءبىر نەمەسە بىرنەشە سيۋجەتپەن بايىتىپ, جان بىتىرەدى. ەسكى ۋازىنگە ۇرلەپ جان سالادى. سويتەدى دە, وقىرمانىن ويلاندىرىپ قويادى.
«التىن وردانىڭ» ءبىرىنشى كىتابى باتۋ حاننىڭ ولىمىنەن باستالادى. جازۋشى مۇندا سارايىنىڭ سىرتىنا شىعىپ, ولەر الدىندا بوي جاساپ جۇرگەن باتۋدىڭ ىشكى تولعانىسى مەن كوكەيىنەن تىرىلگەن وتكەن ءومىرىن سۋرەتتەپ قانا قويمايدى. توبە باسىندا شوقيعان حاننىڭ جادىنان التىن وردا لاشكەرلەرىنىڭ جورىعىن جۇزدىرۋىمەن قاتار, اراسىندا ونى اسپاندا قالىقتاعان كەرەگە قانات قىرانمەن «ايقاستىرىپ» قويادى. جەر دۇنيەنىڭ جارىمىن باعىندىرىپ, ۋىسىندا ۇستاعان الاپات جوشى ۇلىسى بيلەۋشىسىنىڭ جانىندا بەسىنشى نە التىنشى ۇلى باراق بار. ساراي سىرتىنا سەرۋەنگە وسى بالاسىن عانا الىپ شىعۋىنا ۇلكەن ءمان ۇستەيدى. بۇل باراق – باتۋ ءومىرىنىڭ ءمانى. نەگە دەسەڭىز, تۋعالى ات ۇستىندە جورتۋىلدا جۇرگەن باتۋ – ومىرىندە جانى ەلجىرەپ عاشىق بولماعان ادام. اقىل-ەسى كەمدىگىنەن, سانا-سەزىمىنىڭ تومەندىگىنەن ەمەس, ارينە. اكەسى جوشى ەرتە كوز جۇمىپ, باتۋ ەرتە ەسەيگەنىمەن, جورىققا دا جاستاي اتتانىپ, تاققا دا بۇرىن وتىرادى. قىز قۋىپ, جىگىتشىلىك داۋرەن سۇرە قويماعان. ەسىن جيا ەل قامىنا كىرىسكەن حانزادا بايبىشەسى مەن توقالىن ومىرلىك جار رەتىندە تانىعانىمەن, ءولىپ-ءوشىپ ءسۇيىپ الماعان. ءتىپتى سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەر تۋرالى ەستىپ-بىلگەنىمەن, باسىنان وتكەرمەگەن حان اۋروپانى (ەۋروپا) جاعالاپ ەلگە قايتىپ كەلە جاتقانىندا, ورتا جاستان اسا تۇڭعىش رەت جاتجۇرتتىق پەريزاتقا ەسى كەتە عاشىق بولادى. ەلگە اكەلىپ, كىشى توقالدىققا الادى. باسقا بالالارىنا اسا سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراماعان حان وسى توقالىنان تۋعان باراعىن جانىنداي جاقسى كورىپ, اكەلىك ماحابباتتى سەزىنە باستاماي ما؟ ءومىرىنىڭ سوڭىنا قاراي بوي جاساپ جۇرگەنىندە توبە باسىنا بەس جاسار وسى ۇلىن قوسا الىپ شىعىپ وتىرادى. ءبىر كۇنى كوك جۇزىندە قالىقتاپ ۇشقان قىران وسى بالاسىن ءىلىپ اكەتىپ, كوزىنەن تاسا قىلادى. كۇن سايىن وتكەن ءومىرىن ەلەستەتىپ وسىلاي وتىرعاندا توبەسىندە اينالا ۇشاتىن بۇركىت – كەزىندە ءوزى اڭعا سالعان اتاقتى قىرانى, ءبىر اڭشىلىقتا ءبورىنى حاننان بۇرىن ءولتىرىپ قويىپ, باتۋ ىزالانىپ, قامشىمەن ساباعاندا ۇستاتپاي ۇشىپ كەتەدى. سودان بەرى نەشە جىلدان بەرى اڭدىسىپ ءجۇرىپ, اقىرى اياۋلى بالاسىن الىپ تىنعان قىران – تۋاسى تابيعاتتىڭ ءتولى دەسەك تە, باتۋدىڭ قولىمەن باۋلىعانى ەدى عوي. قۇس ەمەس, باتۋ حانعا قاتىستى عالامنىڭ جانى دەسە جارايدى قىراندى. دەمەك وسىنداي وكىنىشپەن ولگەن حان ءومىرى باياندى بولماعانى – كىمدى دە بولسا ويلاندىرۋعا ءتيىس. اقىرىندا قازاسى دا وسى قۇستان كەلەدى.
«التىن وردانىڭ» ەكىنشى كىتابى بۇدان وتكەن حيكاياتپەن باستالادى. وندا توقتاي دۇنيە سالعاندا ونىڭ بالاسى, التىن وردانىڭ حانى ەلباسمىشقا باتۋدىڭ شوبەرەسى وزبەك پەن قۇتلىق-تەمىر كوڭىل ايتا كەلەدى. ءدام تاتىپ, قۇران وقىپ وتىرعان وزبەك كەنەت قۇتلىقتىڭ وقىس قيمىلداعانىن سەزگەنىنشە بولمايدى, الدىنا كىسى باسىنىڭ دومالاپ تۇسكەنىن كورىپ شوشىپ كەتەدى. سول بويدا وزبەك تە جالما-جان قيمىلداپ, قىلىشىمەن قاسىنداعى ەلباسمىشتىڭ باسىن قاعىپ تۇسىرگەنى ازداي, ەندى ونىڭ باسسىز دەنەسىن كەسكىلەي جونەلەدى. كەيىن وزبەك جانسىز دەنەگە نەگە سونشا وشىككەنى تۋرالى ويلاندىرادى وقىرماندى. اقىرىندا بالا كۇنىندە ەلباسمىشپەن ويناپ ءجۇرىپ, وزبەك تورعا تۇسكەن تورعايدىڭ باسىن ج ۇلىپ لاقتىرىپ تاستاعاندا, دەنەسى انادايعا دەيىن ۇشىپ بارىپ, ءشيدىڭ ىشىنە ءسىڭىپ جوعالعانىن ەسكە سالادى. وسى وقيعا بىرگە وسكەن ەكى بالانىڭ ساناسىنا وشپەستەي ءىز سالعانى سونشا, جورىقتا باسسىز دەنەنى ءوشى قالعانداي شاباتىن. بۇل ەندى تورعاي عوي, كىشكەنە قۇس. سوندا دا الگىندەي ۇرەي تۋعىزعانى كىسى بالاسىن ويلاندىرماي قويا ما؟ جوعارىداعى كەك پەن مىنا ۇرەيدىڭ ساناعا تۇسىرەر پسيحولوگيالىق سالماعى مەن سالدارى تۋرالى ماماندار تارقاتىپ ايتسا, تۇگەسىلمەس اڭگىمە... ال اۆتوردىڭ قۇستى نەگىزگە العانى جەكە تاقىرىپ.
