ماڭىزى زور ءۇش زاڭ
وتىرىستى اشقان م.اشىمباەۆ الدىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Ana tili» گازەتىنە جاريالانعان باعدارلامالىق سۇحباتىندا ايتىلعان باسىم باعىتتاردىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى.
«تاياۋدا «Ana tili» گازەتىندە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كولەمدى سۇحباتى جاريالاندى. وڭىرلەردە ازاماتتارمەن كەزدەسكەن كەزدە وزدەرىڭىز دە سول سۇحباتتىڭ نەگىزگى ويلارىن حالىقپەن بىرگە تالقىلادىڭىزدار. مەملەكەت باسشىسى سۇحباتتا 2024 جىلى ءار سالا بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستى قورىتىندىلاپ, الداعى باسىم باعىتتاردى بەلگىلەپ بەردى. سونداي-اق بىلتىر پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ ماڭىزدىلىعى دا ەرەكشە اتالىپ ءوتتى. ازاماتتاردى الاڭداتقان ماسەلەلەرگە قاتىستى وسىنداي اشىقتىق پەن ديالوگ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنا تابان تىرەگەن ادىلەتتى قازاقستاننىڭ جارقىن كورىنىسى ەكەنى ءسوزسىز. پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان رەفورمالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءبىز ءۇشىن نەگىزگى باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى. بيىل دەپۋتاتتار ەلىمىزدى ودان ءارى دامىتۋعا ارنالعان بىرقاتار ماڭىزدى زاڭدى قارايدى. سول نورمالاردى ساپالى پىسىقتاپ, ۋاقتىلى قابىلداۋىمىز قاجەت», دەپ سەنات توراعاسى ارىپتەستەرىن مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ جولىندا كۇش بىرىكتىرۋگە شاقىردى.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جانە ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا ارنالعان ءۇش زاڭدى قارادى.
سەناتورلار اتاپ وتكەندەي, وتىرىس بارىسىندا ماقۇلدانعان «ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ 1-بابىنا بانك وپەراتسيالارىن گەوگرافيالىق قامتۋدى ساحارادان وڭتۇستىككە قاراي ورنالاسقان افريكا ەلدەرى مەن يراكقا شەكتەۋلى تۇردە جانە بىرتىندەپ قولدانۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تۇزەتۋلەردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ بانك وپەراتسيالارىنىڭ گەوگرافيالىق اۋقىمىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن افريكانى بانك وپەراتسيالارى ايماعىنا قوسۋ ميللياردتاعان حالقى بار ەلدەردىڭ جوبالارىمەن بايلانىس ورناتۋدا جانە ينۆەستيتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋدا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. بانك قىزمەتىن بۇلاي كەڭەيتۋ ونىڭ قازىرگى وپەراتسيالىق ەلدەرىن قولداۋ قابىلەتىن تومەندەتپەيدى, بانكتىڭ ااا دەڭگەيىندەگى كرەديتتىك رەيتينگىنە قاۋىپ توندىرمەيدى جانە كاپيتالعا قوسىمشا جارنالاردى تالاپ ەتپەيدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
وتىرىس كەزىندە قارالىپ, ماقۇلدانعان «ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ 12-بابىنىڭ 1-تارماعىنا جاي وپەراتسيالارعا جارعىلىق كاپيتالدى شەكتەۋدىڭ كۇشىن جويۋ ماقساتىنداعى تۇزەتۋلەردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ ەقدب ديرەكتورلار كەڭەسىنە بانك كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكتىلىگى نورماتيۆتەرى تۋرالى جەدەل شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل كرەديتتىك قىزمەتتىڭ يكەمدىلىگىن ارتتىرادى جانە ەلىمىزدىڭ نەگىزگى جوبالارىن ءتيىمدى قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
كەلەسى «مەملەكەتتىك (مۋنيتسيپالدىق) ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە بانك كەپىلدىكتەرىن ءوزارا تانۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ ەاەو-نىڭ وزگە ەلدەرىندە بانكتىك كەپىلدىكتەردى پايدالانۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. بۇل وتاندىق جەتكىزۋشىلەردىڭ ەاەو ەلدەرىندەگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا قاتىسۋىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ازاماتتىق اۆياتسيا ماسەلەلەرى
«قارالعان كەلىسىم ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا بانك كەپىلدىكتەرىن ءوزارا تانۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. زاڭنىڭ ماقۇلدانۋى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارىنا قاتىسۋ ءۇشىن بيزنەسكە تەڭ مۇمكىندىك جاساۋعا, سونداي-اق تاراپتار اراسىنداعى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار وزەكتى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارىپ, دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. دەپۋتات نۇرتورە ءجۇسىپ ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى وزەكتى پروبلەمالارعا توقتالىپ, اتالعان سالاداعى كادر دايارلاۋدىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىس جاسادى. ناقتى ايتقاندا, EASA ستاندارتتارى بويىنشا ازاماتتىق اۆياتسيا اكادەمياسىن سەرتيفيكاتتاۋ جانە ۋاقىت تالاپتارىنا ساي, بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن ۇشقىشسىز اۆياتسيا ورتالىعىن قۇرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ءسوز بولدى.
ول وسى سالانىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كولىك مينيسترلىگى مەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىل جاساۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«اۋەجايلار ينفراقۇرىلىمىنىڭ السىزدىگى, بيۋدجەتتىك تاسىمالداۋشىلاردىڭ ىشكى نارىقتاعى ۇسىنىستارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, جانارماي باعاسىنىڭ جانە ۇشۋ بيلەتتەرىنىڭ قىمباتتىعى سياقتى كەشەندى پروبلەمالار جەتكىلىكتى. وسىلاردىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسىنىڭ ءبىرى – ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن مامانداردى ازىرلەۋ ماسەلەسى. تسيفرلاندىرۋدى, جاساندى ينتەللەكتىنى جانە پيلوتسىز جۇيەلەردى قوسا العاندا, تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋى سالانىڭ سەرپىندى وزگەرىستەرىنە بەيىمدەلە الاتىن وزىق ويلى كادرلاردى دايارلاۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. مامانداردى دايارلاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الەمدىك ستاندارتتار مەن وزىق تاجىريبەلەرگە سايكەس اكادەميانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ اسا قاجەت», دەدى ن.ءجۇسىپ.
سەناتور جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن بىرقاتار ناقتى شارانى ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, بۇل EASA ستاندارتتارى بويىنشا ازاماتتىق اۆياتسيا اكادەمياسىن سەرتيفيكاتتاۋ جانە ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن مامانداردى دايارلاۋ ءۇشىن ۇشقىشسىز اۆياتسيا ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى.
«اكادەمياعا مامانداندىرىلعان جابدىقتارى بار جەكە اەرودروم سالۋ, وقۋ-زەرتحانالىق بازانى جاڭارتۋ جانە كەڭەيتۋ بويىنشا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, زاماناۋي ترەناجەرلارمەن جاراقتاندىرۋ قاجەت. اۆياتسيا سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ول ءۇشىن نىسانالى قارجىلاندىرۋ نورماسىن ەنگىزۋدى قاراستىرۋ قاجەت. مۇنداي پراكتيكا بىزدە بولعان. ءبىز عىلىمدى قارجىلاندىرۋدا ەلدەگى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردى وندىرۋگە جۇمسالعان ءوز شىعىندارىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا ءبولۋىن مىندەتتەگەن ەدىك. اكادەميانىڭ ەلدىڭ اۆياتسيا سالاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن كادرلاردى دايارلاۋدىڭ ستراتەگيالىق ورتالىعى رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋ ءۇشىن وعان ەرەكشە مارتەبە بەرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن», دەدى سەناتور.
