قوعام دامۋىن تەجەيتىن قولايسىزدىق

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ رەسمي وكىلى دانيار بيگايداروۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي, ەكولوگيا, جەر قاتىناستارى, كاسىپكەرلىك, ەكونوميكا جانە قارجى, سپورت, الەۋمەتتىك سالا, ينفراقۇرىلىم مەن جول – سىنعا ىلىككەن سالالار ساناتىندا. اگەنتتىك 2022 جىلدان باستاپ مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنە 1 ترلن 100 ملرد تەڭگەدەن اسا سومانىڭ م ۇلىكتىك اكتيۆتەرى مەن قاراجاتتى قاي­تا­رۋدى قامتاماسىز ەتكەن بولسا, ونىڭ 321,6 ملرد تەڭگەسى تىكەلەي بيۋدجەتكە تۇسكەن. مەم­لەكەتكە قايتارىلعان بارلىق اكتيۆ الەۋ­مەتتىك ماقساتتا پايدالانۋعا باعىت­تا­لىپ جاتىر.

ماسەلەن, بيىل الماتىدا قۇنى 7,9 ملرد تەڭگەدەن اساتىن «Kaisar Tower» بيزنەس ورتالىعى عيماراتى قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكاسى ۋنيۆەرسيتەتىنە پاي­دالانۋعا بەرىلگەن. سونىمەن قاتار ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى «قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى» رمۋ بالانسىنا قۇنى 800 ملن تەڭگەدەن اساتىن اكىمشىلىك عيمارات اۋدارىلعان. سول سەكىلدى استانادا قۇنى 5 ملرد تەڭگەدەن اساتىن ءۇش ءزاۋلىم ءۇي قالا اكىم­دىگىنىڭ «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا­لارعا ارنالعان پسيحولوگيالىق-پەدا­گوگيكالىق تۇزەتۋ باسقارماسىنا», اقمولا وبلىسىنىڭ ۆاراپ اۋىلىنداعى جالپى اۋدانى 1,5 مىڭ شارشى مەتر رەزيدەنتسيا 135 گەكتار جەر تەلىمىمەن بىرگە استانانىڭ ءبىلىم باسقارماسىنا بەرىلگەن.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت وكىلى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنىڭ «سپورتتى دامىتۋ ديرەكتسياسى» رمقك ديرەكتورى مەن ونىڭ ورىنباسارىنا قاتىستى تەرگەۋ اياقتالعانىن حابارلادى. ولار كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىمەن بىرلەسىپ, سپورت جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا, سونداي-اق تۋروپەراتورلارمەن جوعارى قۇنى بويىنشا شارتتار جاساسۋ ارقىلى 584 ملن تەڭگە مولشەرىندە بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىردى دەپ كۇدىككە ىلىنگەن. سونىمەن قاتار كاسىپورىن ديرەكتورى جەكە كومپانيانىڭ ديرەكتورى بولا تۇرا, 2021 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىندا فۋتبول مەن دوپتى حوككەيدى دامىتۋعا بولىن­گەن 161,9 ملن تەڭگە كولەمىندە بيۋدجەت قارا­جاتىن جىمقىرعان.

جىمقىرۋ تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا بارلىق وڭىردە بىرىڭعاي بۋحگالتەرلىك ەسەپ جۇيەسى ەن­گىزىلگەن. بۇل جالعان دەرەكتەردىڭ ەنگىزىلۋى­نە توسقاۋىل قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر اكىم­دىك­تەر اي سايىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رىنىڭ بۋح­گالتەرلىك ەسەپ جۇيەلەرىن قازى­نا­شى­لىق ەسەپتەرىمەن اۆتوماتتى تۇردە سالىس­تىرىپ وتىراتىن كورىنەدى. كەز كەلگەن سايكەسسىزدىكتەر ەكى رەت تەكسەرىلەدى. 2023 جىلدىڭ باسىنان باستاپ (25.12.2024 ج. جاعداي بويىنشا) وسى سالادا بارلىعى 302 قىلمىستىق ءىس جۇرگىزىلگەن. ايتالىق جەتىسۋ (6,2 ملرد تەڭگە), تۇركىستان (5 ملرد تەڭگە), قىزىلوردا (1,4 ملرد تەڭگە), الماتى (1,2 ملرد تەڭگە) وبلىستارى مەن الماتى قالاسىندا (1 ملرد تەڭگە) ەڭ ءىرى جىم­قىرۋ سومالارى انىقتالعان. قىلمىس جاساۋدا 438 ادام اشكەرەلەنىپ, ونىڭ ىشىندە 230 ادام ءتۇرلى جازاعا تارتىلعان.

اگەنتتىك اشكەرەلەگەن قىلمىستارعا كوپتەپ مىسال كەلتىرۋگە بولادى. ماسەلەن, ەلوردالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى «INDIGO» تسيفرلىق سەرۆيسىن قول­دانباي, بالالاردى مەملەكەتتىك بالا­باق­شالارعا قابىلداۋ ماسەلەسىن وڭ شەشكەنى ءۇشىن بىرنەشە رەت پارا الدى دەپ كۇدىككە ىلىنسە, اتىراۋ وبلىسى جىلىوي اۋداندىق سوتى «№2 ەرەسەكتەرگە ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ورتالىعى» كمم ديرەكتورى مەن بۋحگالتەرى مەكەمەدە ناقتى ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرماعان ادامدارعا جالاقىنى زاڭسىز اۋدارۋ ارقىلى 73 ملن تەڭگەدەن اسا سوماعا بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىعان. سوت ۇكىمىمەن ولاردىڭ ءبىرى 7 جىلعا, ەكىنشىسى 3 جىل 6 ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.

سول سەكىلدى تاراز قالالىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن دەنە شىنىقتىرۋ عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى مەن وسى مەكەمەنىڭ ادىسكەرى وقۋشىلار اراسىندا رەسپۋبليكالىق جارىستارعا قاتىسۋعا بولىنگەن ءىسساپار شىعىندارىن يەمدەنۋ ارقىلى ءىرى مولشەردە بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان.

ال شىمكەنت قالاسى بويىنشا سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ كوميتەتى قالالىق دەپارتامەنتى ءبولىم باسشىسىنىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارۋشى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ اتا-انالارىنان مۇگەدەكتىك توپتارىن كەلىسكەنى ءۇشىن جالپى سوماسى 850 مىڭ تەڭگەگە بىرنەشە رەت پارا الدى دەپ ايىپتالعان. انتيكور, پارا قالاداعى ەمحانالاردىڭ ءبىرىنىڭ مەدبيكەسىنىڭ دەلدالدىعىمەن بەرىلگەنىن جەتكىزدى.

جامبىل وبلىسى قورداي اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ قوس بىردەي ديرەكتورى سوتتالعان. ولاردىڭ ءبىرى جەكە مەنشىك بالا­باقشانى مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋدان وتكىز­گەنى ءۇشىن 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندە پارا العانى, ەكىنشىسى دەلدالدىعى, ال ءۇشىن­شى تۇلعا پارا بەرگەنى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان.

ءبىلىم سالاسىنان بولەك, جەمقورلىق فاكتىلەرى بويىنشا ءىستى بولعانداردىڭ قاتا­رىندا الەۋمەتتىك سالا, بيزنەس, قۇرىلىس, سوت, ىشكى ىستەر سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە از ەمەس.

«سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىز­مەت ءوز كەزەگىندە پارا بەرۋ مەن الاياقتىق زاڭ بويىنشا قۋدالاناتىنىن ەسكە سالادى. الايدا كەيبىر الاياق ازاماتتار وزدەرىن بايىتۋ ءۇشىن پاراساتتى ازاماتتاردىڭ سەنىمىنە يە بولادى. بۇعان قولدا بار فاكتىلەر دالەل بولا الادى. سوندىقتان پارا بەرگەنى ءۇشىن ءىرى ايىپپۇلداردان باسقا, قىلمىستىق كودەكستە مۇلكى تاركى­لەنىپ, بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋ نەمەسە بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقى­عىنان ءومىر بويىنا ايىرا وتىرىپ, اسكەري اتاقتار مەن مەملەكەتتىك ناگرادالاردان ايىرىپ, 15 جىلعا دەيىن باس بوستان­دىعىنان ايىرۋ كوزدەلەتىنىنە نازار اۋدارامىز», دەدى د.بيگايداروۆ.

تىرشىلىگى قىز-قىز قايناعان الماتىدا جەمقورلىققا بەيىم سالالار جەتىپ ارتىلادى. وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرىنە توقتالعان ماماندار 2024 جىلى الماتىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنىڭ كارتاسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 4 مونيتورينگ جانە 5 سىرتقى تالداۋ جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ناتي­جەسىندە, ەكونوميكا, قۇرىلىس جانە مەم­لەكەتتىك م ۇلىكتى باسقارۋ سالالارىندا سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەن­دە­تۋگە ىقپال ەتەتىن 82 ۇسىنىم ازىرلەنگەن.

«قابىلدانعان شارالار ارقىلى 7 ملرد تەڭگەدەن اسا بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز جۇمساۋعا جول بەرىلگەن جوق. «الماتى ارەنا» جانە «حالىق ارەنا» سپورت نىساندارىن مەملەكەتتىك باسقارۋعا قايتارۋ بويىنشا ءىس-شارالار وتكىزىلدى, سونداي-اق الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار نىسانداردىڭ قۇرى­لىسى اياقتالدى, ونىڭ ىشىندە بوستان­دىق اۋدانىنداعى 135 ورىندىق جاڭا بالا­باقشا بار. قالانىڭ سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. نەگىزگى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى iOS جانە Android وپەراتسيالىق جۇيەلەرى بار قۇرىلعىلاردا ءساتتى سىنالعان «Mass Alert» جاپپاي ەرتە ەسكەرتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بولدى. جۇيە جەر سىلكىنىسى كەزىندە عانا ەمەس, باسقا توتەنشە جاعدايلاردا, سونىڭ ىشىندە تەرروريستىك قاۋىپ كەزىندە دە قول­دا­نىلادى», دەيدى سىبايلاس جەم­قورلىق­قا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى الماتى قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ارمان راحيموۆ.

الماتىدا 350 مىڭعا جۋىق شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى تىر­كەلگەن. ا.ءراحيموۆتىڭ ايتۋىنشا, بيزنەس سالاسى – مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ەرەكشە باقى­لاۋىندا. بيىل «بيزنەسكە جول» جوباسى اياسىندا 685 كاسىپكەردىڭ قۇقىقتارى قورعالعان.

مامانداردىڭ سوزىنشە, مەرزىمى ورىن­دال­ماعان جانە جىمقىرۋ قاۋپى بار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا مونيتورينگ ءالى دە جالعاسىپ جاتىر. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار بەس نىساندى سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان بولسا, ولاردىڭ ۇشەۋى وتكەن جىلدىڭ ءۇشىن­شى جانە ءتورتىنشى توقساندارىندا اياق­تالعان, ال ەكەۋى قۇرىلىس ساتىسىندا تۇر. اتاپ ايتقاندا, №21 گيمنازيا اۋماعىندا ورنالاسقان 120 ورىندىق بالاباقشا پاي­دا­لانۋعا بەرىلدى. ونىڭ قۇرىلىسى 2018 جىلى باستالىپ, 2021 جىلى اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان.

سونداي-اق قالادا سىبايلاس جەم­قور­لىق­قا قارسى مادەنيەت قالىپتاستىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىر جىل ىشىندە 270 مىڭ ادامدى قامتىعان 533 ءىس-شارا وتكەن. بيىل سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى اقپارات بەرگەنى ءۇشىن 9 ادام كوتەرمەلەنىپ, ولاردىڭ التاۋى جالپى سوماسى 5,2 ملن تەڭگە كولەمىندە اقشالاي سىياقى العان.