جالعان ءدارى-دارمەك جويىلار ەمەس

وتكەن جىلدىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا ەلىمىزدە فارماتسەۆتيكالىق پرەپاراتتار ءوندىرۋ كولەمى ايتارلىق­تاي ۇلعايعان. مىسالى, ءدارى-دار­مەك شىعارۋ 22,5%-عا, اقشاعا شاققاندا 113,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن, باسقا فارماتسەۆتيكا­لىق پرەپاراتتار 10,9%-عا, ياعني 9 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. سوعان قاراماستان وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى – ۇلتاراقتاي عانا. Energyprom دەرەگىنشە, بىلتىرعى ساتۋ قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق ءدارى-دارمەك سۇرانىستىڭ 18% پايىزىن عانا جاپتى.

ونىڭ ۇستىنە ءدارى-دارمەك شى­عا­رۋدا جەرگىلىكتى شيكىزات ءىس جۇ­زىن­دە پايدالانىلمايدى, ال اكە­لىن­گەن كومپونەنتتەردىڭ ساپاسىنا ءتيىستى تالاپتار قويىلمايدى.

مۇنىڭ قاتارىندا جىلدىق ديناميكادا ۇدايى قىمباتتاپ, قالتانى تەسكەن ءدارى باعاسى دا جاعدايدى كۇر­­دەلەندىرىپ جىبەردى. جەكەلەگەن فارماتسەۆتيكالىق پرەپاراتتاردىڭ باعاسى ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن ەداۋىر جوعارى. مىسالى, اتسەتيلساليتسيل قىشقىلى ءبىر جىلدا 48,9%-عا, بەل­سەندىرىلگەن كومىر 31%-عا, «حيلاك فورتە» پروبيوتيگى 25%-عا, «فلەموكسين سوليۋتاب» انتيبيوتيگى 21,5%-عا قىمباتتادى.

جۇيەلىك ولقىلىقتار, كونترا­بان­دا, سەرتيفيكاتتالماعان دارى­­­­لىك زاتتاردىڭ نارىققا دەندەپ كىرۋى تۇتاستاي العاندا فارماكولو­گيا سا­لا­سىنا قۇرىلىمدىق وزگەرىس­تەر قا­جەتتىگىن, وكىلەتتى ورگاندار اراسىندا ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەي­تۋ­دىڭ وزەكتىلىگىن ايعاقتاپ وتىر. باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستا­تيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنەن الىنعان سوڭعى مالى­مەت­تەر­گە سايكەس, ءبىر جىلدا فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى قىلمىستار سانى ەكى ەسەدەن استام وسكەن. وتكەن جىلى فارماتسەۆتيكالىق قىزمەت نورمالارىنا قاتىستى, دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ اينالىمى سالاسىندا 1,2 مىڭ بۇزۋ­شىلىق تىركەلدى. 1,1 مىڭ ادام اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. بۇل الدىڭعى جىلدىڭ سايكەس كە­زەڭى­مەن سالىستىرعاندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان, ازاماتتاردىڭ قاۋىپ­سىزدىگى مەن مەديتسينالىق قىز­مەتتەردىڭ تيىمدىلىگىنە نۇقسان كەل­تىرەتىن دەڭگەي (130%). سول سەكىلدى مەديتسينالىق, فار­­ماتسەۆتيكالىق قىزمەتپەن اينا­لى­سۋعا رۇقسات بەرۋ قۇجات­­­تارىن الۋ كەزىندە كورىنەۋ جالعان مالىمەتتەر مەن اقپارات بەرۋگە قاتىستى 29 اكىم­شى­لىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلدى. كونترا­فاكتىلىك ءدارى-دارمەك سالىق­تار مەن كەدەندىك الىمداردان تۇسەتىن بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ كولەمىن دە ايتارلىقتاي ازايتادى. فارما­تسەۆ­تي­كا سالاسىن اشىق تۇردە جايلاعان ءۇردىس نارىققا تەرىس اسەر ەتىپ قانا قوي­ماي, ادامداردىڭ ومىرىنە, ۇلت دەن­ساۋلىعىنا ەلەۋلى قاۋىپ تون­دىرەدى.

وتكەن جىلى حالىقتى ءدارى-دار­مەكپەن, مەديتسينالىق بۇيىم­دارمەن قامتاماسىز ەتۋ بولىگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ونىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنە جۇرگىزىلگەن اۋديت قورىتىندىسى وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ تومەن دەڭگەيىنە, ساپانى باقى­لاۋ­داعى, باعانى بەلگىلەۋدەگى ولقى­لىق­تارعا قاتىستى 36 جۇيەلىك كەم­شى­لىكتەردى انىقتادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى باعدارلامالىق قۇجاتتاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن تالداۋ فارماتسەۆتيكا سالاسىن دامىتۋدا كەشەندى ءتاسىلدىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى. قولداۋ شارالارى وتان­دىق فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى ەسكە­رىل­مەي, جەرگىلىكتەندىرۋ دەڭ­گەيى­نە قاراماي قابىلدانادى. بۇدان بولەك, بىرىڭعاي ديستريبيۋتور جۇيەسىندە ساتىپ الۋدى ساپاسىز جوسپارلاۋ مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ 2,8 ملرد تەڭگە سوماعا ساتىپ الىنعان پرەپاراتتاردان باس تارتۋىنا اكەلدى. ناتيجەسىندە, 279,5 ملن تەڭگەنىڭ پرەپاراتتارى جارامدىلىق مەرزىمىنىڭ وتۋىنە بايلانىستى تۇرىپ قالىپ, كەيىننەن ولاردىڭ ءبىر بولىگى ەسەپتەن شىعارىلعان. باعالاردى مەم­لەكەتتىك رەتتەۋ ءتيىستى دارەجەدە جۇر­گى­زىلمەيدى. شەكتى باعالاردى قا­لىپ­تاستىرۋ «پايىزعا پايىز» قاعي­داتىنا سايكەس ۇستەمە باعانى بەلگى­لەۋگە نەگىزدەلگەندىكتەن, بۇل نورماتيۆتىك تۇردە پرەپاراتتاردىڭ قۇنىن ءوندىرۋشى زاۋىت باعاسىنان 172%-عا دەيىن ارتتىرۋعا سەبەپ بولدى.

سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك اۋديت باعا بەلگىلەۋ تەتىگىنىڭ كەمشى­لىك­تەرى «سك-فارماتسيا» جشس-نىڭ جەكەلەگەن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى نا­رىق­تىق باعادان 40%-365% جوعا­رى باعامەن ساتىپ الۋى­نا اكەلىپ سوق­قانىن انىقتادى (بۇل 8 ملرد تەڭگەدەن اسىپ وتىر). ساتىپ الۋ راسىم­دەرىن جۇرگىزۋ كەزىندە اشىقتىق قاعيداتىنا قايشى كەلەتىن بۇزۋ­شى­لىق­تار انىقتالدى. ءسويتىپ, 3 ملرد تەڭگە سوماسىنا تىركەلگەن بالامالارى بولسا دا, «ست-KZ» سەرتيفيكاتىمەن جەرگىلىكتى قامتۋدى راستاۋسىز ءبىر كوزدەن الۋ تاسىلىمەن 182 ملرد تەڭگەدەن استام ءدارى-دارمەكتى ساتىپ الۋ جۇزەگە اسىرىلدى.

جەكەلەگەن ءونىم بەرۋشىلەردىڭ ءدارى-دارمەكتى ساقتاۋ نارىعىن مونو­­­پو­ليزاتسيالاۋى, بىرىڭعاي ديس­تري­بيۋ­تەردە ءوزىنىڭ لوگيستيكالىق ينفرا­­­قۇرىلىمىنىڭ بولماۋى لو­گيس­­تيكاعا جۇمسالاتىن شىعىس­تار­دىڭ 1,5 ەسە (سوڭعى ەكى جىلدا 6,8 ملرد تەڭ­گەدەن 10,2 ملرد تەڭگەگە دەيىن) وسۋى­نە اسەر ەتتى. سونداي-اق اقمولا, اتىراۋ, قىزىلوردا, ماڭ­­­عىستاۋ وبلىستارىنىڭ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا ارنالعان ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق بۇيىم­­داردى ساقتاۋ جەدەل قويما­لارىنىڭ بولماۋى لوگيستيكا شى­عىن­دارىن ۇلعايتىپ, توتەنشە جاع­داي­لار كەزىندە دارىلىك زاتتارمەن قامتا­ماسىز ەتۋگە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. تاريف بەلگىلەۋ سايا­­­سا­تىنىڭ ويلاستىرىلماۋى, لوگيس­­­تي­­­­كا, ەسەپ­كە الۋ, شى­عىستاردى باقى­­لاۋ ۇدەرىس­تەرىن­­دەگى اۆتوماتتاندىرۋ دەڭگەيى­نىڭ تومەندىگى 17,2 ملرد تەڭگە ەكونو­مي­كالىق شىعىندارعا, 538 ملن تەڭگە سوما قاراجاتتى ارتىق تولەۋگە اكەپ سوققان, ونىڭ 220 ملن تەڭگەسى قال­پىنا كەلتىرىلدى.

نارىقتى كونترافاكتىدەن تازار­تۋعا وتكەن جىلعى شىلدەدەن باستاپ ەلىمىزدە ەنگىزىلگەن بارلىق دارىلىك پرەپاراتتاردى مىندەتتى تاڭبالاۋ كومەكتەسۋگە ءتيىس. تاڭبالاۋ ءدارى-دارمەكتىڭ دالدىگى مەن ساپاسىنا كەپىلدىك بەرىپ, جۇيەدە تاۋاردىڭ بۇكىل جولىن كورسەتەدى. شارا ىق­پالى سونىمەن قاتار بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ ازايۋى, جەرگىلىكتى كا­سىپ­كەرلەر ءۇشىن مۇمكىندىكتىڭ تارىلۋى سىندى جاعىمسىز سالدارمەن كۇرەسۋدە بايقالماق. سوڭىندا تاڭ­بالاۋ جۇيەسى مەملەكەتتىك مەدي­تسي­نالىق باعدارلامالار مەن ءمامس شەڭبەرىندە پايدالانىلاتىنداردى قوسا العاندا, ءدارى-دارمەكتىڭ زاڭسىز ساۋداسىن توقتاتۋعا, حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋ مەن ءدارى-دارمەك باعاسىن رەتتەۋگە ىقپال ەتەتىنىنە ءۇمىت زور.