عىلىم • 01 قاڭتار, 2025

جاڭالىققا قۇشتار جاس عالىم

191 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

وتاندىق جاس عالىمداردىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى عىلىمنىڭ دامۋىنا ايتار­لىق­تاي ۇلەس قوسىپ وتىر. ءبىز بۇگىن جاقىندا بيولوگيا عىلىمىنىڭ پروفەسسورى اتانعان جاس عالىم الىبەك ىدىرىس تۋرالى ايتساق دەيمىز.

جاڭالىققا قۇشتار جاس عالىم

ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز 2016–2020 جىلدار ارالىعىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى بيوفيزيكا جانە بيومەديتسينا كافەدراسى مەڭگەرۋشىسىنىڭ عىلىم جونىندەگى ورىنباسارى بولدى. وسى قىزمەتىندە ءجۇرىپ, بيومەديتسينا زەرتحاناسىندا دارىلىك وسىمدىكتەر­دىڭ ۋىتتىلىعىن, جانۋارلار قانىنا اسەرىن جانە بيولوگيالىق ىرگەلى زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرىنىڭ بيولوگيانى وقىتۋدا پايدالانۋدىڭ ەرەكشەلىگىن زەرتتەدى. سونداي-اق تيان-شان تاۋىندا وسەتىن, وندىرىستە يگەرۋگە پەرسپەكتيۆتى «Ranunculus L.» تۋىسىنىڭ 3 دارىلىك وسىمدىك ءتۇرىن كەشەندى زەرتتەۋ» جوباسىنا جەتەكشىلىك ەتتى.

الىبەك ىدىرىس 2020 جىلى پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە ءوتىپ, بيومەديتسينا عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. بۇل عىلىمي ورتالىق بيومەديتسيناعا بايلانىستى وقۋ-ادىستەمەلىك ماتەريالدى دايىنداۋمەن قاتار, ەلىمىزدەگى بيومەديتسينا سالاسىن دامىتادى. اسىرەسە عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ مەن بيومەديتسينا باعىتىندا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسۋىنا زور ۇلەس قوسىپ وتىر.

جاس عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن بيومەديتسينالىق عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستىڭ ناتيجەلەرىن تالداۋ جانە دەنساۋلىقتى ساقتاۋعا قاجەتتى جاڭا ونىمدەردى ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قازىر ونى مەديتسينا سالاسىنا ەنگىزۋ جاقسى ناتيجە كورسەتتى. ەرەكشە اتاپ ايتارلىعى, وسى جۇمىس توبىنىڭ قۇزىرەتى اياسىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ باعىتىنا نازار اۋدارىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, ورتالىق قۇرىلعاننان بەرى قۇنى 70 ميلليوننان اساتىن قۇرال-جابدىقپەن قامتىلدى.

ءا.ىدىرىc 2022–2023 جىلدارى دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىندە «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن تاعىلىمدامادان ءوتىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ كەلدى. بۇگىندە ول 2024–2026 جىلدارعا ارنالعان «AP23484931» جوبا جەتەكشىلىگىمەن بىرگە, بىرنەشە حالىقارالىق جانە وتاندىق جوبالاردىڭ ورىنداۋشىسى قىزمەتىن قوسا اتقارادى. سونىمەن قاتار «Scopus» بازاسىنا كىرەتىن «ES Food & Agroforestry» (97%) جۋرنالىنىڭ كومەكشى رەداكتورى, بىرنەشە «Web of Science» جانە «Scopus» دەرەكقورىنا كىرەتىن باسىلىمداردىڭ رەتسەنزەنتى. ونىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن 18 ماگيسترانت, 7 باكالاۆر عىلىمي جۇمىستارىن تابىستى قورعادى.

قازىرگە دەيىن ونىڭ عىلىمي جۇمىسى 120-دەن استام باسىلىپ شىعارىلعان جۇمىستا كورسەتىلگەن. ال سوڭعى 5 جىلدا الپىستان استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى اتاندى. اتاپ ايتساق, ونىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا 31 ماقالاسى «Scopus» بازاسىنا ەنىپ, اعىلشىن تىلىندەگى ءبىر وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالى (Methods of teaching biology» educational-methodical manual), 2 مونوگرافياسى (سيرەك كەزدەسەتىن, ەندەمدىك وسىمدىك­تەر: تابيعي پوپۋلياتسيالارى, جەدەل ۋىتتىلىعى جانە فارماتسەۆتيكالىق پەرسپەكتيۆتىلگى) جارىق كوردى. ءا.ىدىرىستىڭ عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى جانە زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كوپتەگەن عىلىمي كونفەرەنتسيادا تالقىلاندى. بيىل جاريالاعان «كيىز شوڭاينا وسىمدىگىنىڭ مەديتسينالىق قولدانىلۋى جانە حيميالىق قۇرامىنا شولۋ» تاقىرىبىنداعى ماقالاسى «Engineered Science» باسپاسى تاراپىنان «جىلدىڭ ۇزدىك ماقالاسى» سىيلىعىن يەلەندى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماقالادا حالقىمىز مەديتسيناسىندا ەجەلدەن پايدالانىپ كەلە جاتقان كيىز شوڭاينا (وشاعان) وسىمدىگىنىڭ فيتوحيميالىق جانە بيولوگيالىق قىزمەتتەرىنە قاتىستى وزەكتى دە ماڭىزدى عىلىمي دەرەكتەر ۇسىنىلعان. اسىرەسە وسى وسىمدىكتىڭ ىسىككە قارسى, گەپاتوپروتەكتورلىق, ديابەتكە قارسى بەلسەندىلىگىن زەرتتەۋگە نازار اۋدارعان. وسىعان بايلانىستى بۇل شولۋ كيىز شوڭاينانىڭ دارىلىك قولدانىلۋى, حيميالىق قۇرامى, فارماكولوگيالىق قاسيەتتەرى, قاۋىپسىزدىك ءپروفيلى تۋرالى جاڭا تۇسىنىكتەردى كورسەتە وتىرىپ, ونىڭ كلينيكالىق قۇندىلىعىن مۇقيات باعالاۋ ءۇشىن بولاشاقتا جاسالاتىن زەرتتەۋلەرگە جول اشادى.

ءبىر سوزبەن ايتساق, ءا. ىدىرىستىڭ زەرتتەۋلەرى عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق قاجەتتىلىكتى قاناعاتتاندىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەكونوميكا, تۇراقتى تاجىريبەدەگى ۇلتتىق جانە حالىقارالىق جەتىستىكتەرگە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 

سوڭعى جاڭالىقتار