مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا
قازىر ەلىمىزدە 120 جوعارى وقۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 11-ءى –ۇلتتىق جوو, مەملەكەتتىك جوو – 29, ازاماتتىق ەمەس جوو – 14, دببۇ (دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى) – 1, حالىقارالىق – 1, اكتسيونەرلەنگەن – 16 جانە جەكەمەنشىك – 48. ولاردا 642,5 مىڭنان استام ادام وقيدى. مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن 255,6 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر.
تۇلەكتەر سانى – 182,6 مىڭ ادام. باكالاۆرياتتا – 157 مىڭ, ماگيستراتۋرادا – 21 مىڭ, دوكتورانتۋرادا – 1,8 مىڭنان استام جانە رەزيدەنتۋرادا 2,1 مىڭنان استام ادام وقيدى. جالپى پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى 37,4 مىڭ ادامدى قۇرايدى. ونىڭ 46,5%-نىڭ عىلىمي دارەجەسى بار. كادر دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. 2024-2025 وقۋ جىلىنا 94,2 مىڭنان استام گرانت ءبولىندى.
جاڭادان قۇرىلعان جانە حالىق تىعىز قونىستانعان وبلىستاردىڭ, باتىس وڭىرلەردىڭ جاستارىنا جىل سايىن 5 مىڭ نىسانالى ءبىلىم گرانتى بولىنەدى. بيىل قابىلداۋ ءراسىمىن وزگەرتۋ ناتيجەسىندە 1,6 مىڭنان استام ەتنوستىق قازاقتار ءبىلىم گرانتتارىن الدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەزيدەنتۋراداعى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى 1,5 مىڭنان 2,5 مىڭ گرانتقا دەيىن, ياعني 70%-عا ۇلعايتىلدى. سۋ سالاسىنا ماماندار دايارلاۋ ماقساتىندا «قازاق ۇلتتىق سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتى» كەاق قۇرىلدى.
2024-2025 وقۋ جىلىندا ءىشىنارا وقۋ اقىسى بار سارالانعان گرانتتار ءبولۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا ىسكە اسىرىلدى. العاش رەت پەداگوگيكالىق ماماندىقتار مەن الەۋمەتتىك عىلىمدار بويىنشا 300 سارالانعان گرانت قاراستىرىلعان. مەملەكەت وقۋ اقىسىنىڭ 50%-ىن جابادى, ال ستۋدەنت تولىققاندى ستيپەنديا الادى. «كەلەشەك» بىرىڭعاي ەرىكتى جيناقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى پارلامەنت سەناتىنىڭ ەكىنشى وقىلىمىندا ماقۇلداندى.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق
23 ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پىسىقتالدى, ونىڭ 16-سى شەتەلدىك جوو-نىڭ فيليالى, 10 ستراتەگيالىق ارىپتەستىك بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. QS WUR الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ حالىقارالىق رەيتينگىنە 21 جوو كىردى. «Times Higher Education» رەيتينگىنە قازاقستاندىق 29 جوعارى وقۋ ورنى قاتىستى, ونىڭ ىشىندە 4 جوعارى وقۋ ورنى تىزىمنەن ورىن الدى. جوو-دا 245-كە جۋىق بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ جانە قوس ديپلومدىق باعدارلامالاردى ىسكە اسىرىلدى. تسيفرلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ مودەلى جاسالدى. 2023 جىلدان باستاپ بۇل مودەل 2 جوو: ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ جانە د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقتۋ بازاسىندا قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلدى.
ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جانە وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ماقساتىندا «Coursera», «Huawei Technologies Kazakhstan», «Binance Kazakhstan» سياقتى ءىرى كومپانيالارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. «Huawei» سەرتيفيكاتتالعان كۋرستارىن ۇسىنۋ ءۇشىن 40 جوو بازاسىندا «Huawei ICT Academy» قۇرىلدى. «Binance Kazakhstan» قولداۋىمەن 22 جوو-نىڭ اكت فاكۋلتەتتەرىنىڭ 350-گە جۋىق وقىتۋشىسى بلوكچەين-تەحنولوگيالار بويىنشا وقىتىلدى. Coursera جوباسى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا 93 ۋنيۆەرسيتەتتى قامتىدى, بۇل سۇرانىسقا يە داعدىلار بويىنشا ونلاين كۋرستارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. 152 كۋرس قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, 4 مىڭ كۋرسقا قازاق تىلىندە ماشينالىق اۋدارما جاسالدى. 70 مىڭنان استام وقۋشى ءتۇرلى پاندەر بويىنشا 140 مىڭنان استام سەرتيفيكات يەلەندى. «Coursera» كاتالوگىندە الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن پروفەسسورلارىنىڭ 10 مىڭ كۋرسى بار. بۇگىنگى تاڭدا «Coursera»-نىڭ 102-گە جۋىق كۋرسى قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە اۋدارىلدى. 2024 جىلعا 93 جوعارى وقۋ ورنىنان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرگە 40 مىڭ ليتسەنزيا ءبولىندى. ستۋدەنتتەر الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن پروفەسسورلارىنان 20 مىڭنان استام ونلاين جانە 4,2 مىڭ AI كۋرستارىنا قول جەتكىزدى. باعدارلاما ستۋدەنتتەر اراسىندا كاسىپكەرلىك پەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا ىقپال ەتتى. ۋنيۆەرسيتەتتەر «Coursera» كۋرستارىن وزدەرىنىڭ وقۋ جوسپارلارىنا بىرىكتىرە باستادى جانە ءوز ونلاين كۋرستارىن دامىتىلدى.
IT باعىتتار بويىنشا ستۋدەنتتەردى «OpenSearch» جوباسىنا تارتۋ جانە سالالىق دەڭگەيدەگى تاجىريبە جيناقتاۋ ماقساتىندا عجبم مەن «Amazon» كومپانياسى اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. جاساندى ينتەللەكت (جي) سالاسىندا جوو ارالىق جي ستاندارتى قابىلداندى, 17 جوو «قولدانبالى جاساندى ينتەللەكت», «جاساندى ينتەللەكت جانە بلوكچەين ينجەنەرياسى», «كيبەرنەتيكا جانە جي», «مەديتسيناداعى جي», «جاساندى ينتەللەكت جانە دەرەكتەردى تالداۋ», «كولىك ينجەنەرياسىنداعى اقىلدى تەحنولوگيالار جانە جاساندى ينتەللەكت», «ينفورماتيكا جانە جاساندى ينتەللەكت» پەن باسقا دا 21 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى.
تۇلەكتەر جاڭا ءبىلىم بەرۋ ىسىندە Python باعدارلامالاۋ, كىتاپحانالارمەن جانە قۇرىلىمدارمەن جۇمىس, دەرەكتەردى تالداۋ جانە ۆيزۋالدى بەينەلەۋ, تابيعي ءتىلدى وڭدەۋ, ۇلكەن دەرەكتەر جانە مالىمەتتەر بازاسىمەن جۇمىس, جي شەشىمدەرىن بيزنەس-ۇدەرىستەرگە بىرىكتىرۋ, نەيروندىق جەلىلەردى ازىرلەپ, ەنگىزۋ, جي جانە باسقالاردى پايدالانا وتىرىپ ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ سياقتى داعدىلارعا يە بولادى.
عجبم مەملەكەت باسشىسىنا بارلىق دەڭگەيدەگى ستۋدەنتتەر اراسىندا جي سالاسىنداعى داعدىلاردى جان-جاقتى دامىتۋعا باعىتتالعان جي بويىنشا AI-Sana قاناتقاقتى باعدارلاماسىن تانىستىردى. ول ۇلتتىق ەكونوميكاداعى جي الەۋەتىن اشۋعا جانە تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, 100 مىڭ قاتىسۋشىنى قامتيدى. قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق ءوسۋىنىڭ درايۆەرى بولا الاتىن DeepTech-ستارتاپتاردى قۇرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇل باستاما ەلىمىزدىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرە وتىرىپ, بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ جانە جي تەحنولوگيالارىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.
باعدارلاما حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەندى. ونى ىسكە اسىرۋدا قازاقستان شەشۋشى ءرول اتقارادى. مينيسترلىك 01 EduSystem كومپانياسىمەن يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاۋ مەكتەپتەرىن اشۋ بويىنشا ءوزارا ىنتىماقتاستىق بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. بۇل جوبا وڭىرلىك 20 جوو-دا ىسكە اسىرىلادى. قاناتقاقتى جوباعا Yessenov University قاتىساتىن بولادى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا تسيفرلىق ەكوجۇيە كۇشەيتىلدى. وقۋ ورىندارى LMS پلاتفورمالارىنا قوسىلعان.
بىلىكتى رەكتور جانە عىلىم ءورىسى
ەلىمىزدە كونكۋرس وتكىزۋ ارقىلى رەكتورلاردى تاعايىنداۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلدى. رەكتورلىق كورپۋستىڭ 50%-دان استامى جاڭارتىلدى. شەتەلدىك جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستيپەندياتتارى اراسىنان جاس باسقارۋشىلار كەلدى. اكادەميالىق باسىمدىق ورتالىقتارىن قۇرۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. بيىل 6 جوو كەلىسىمشارت جاساستى. الداعى ۋاقىتتا 7 جوو بازاسىندا اكادەميالىق باسىمدىق ورتالىقتارىن قۇرۋ ءۇشىن 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي زەرتتەۋلەردى باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋعا ارنالعان كونكۋرستارعا قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
قازۇتزۋ بازاسىندا ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن عىلىمداعى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ حابىن قۇرا وتىرىپ, 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى. بەس جوعارى وقۋ ورنىنا زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مارتەبەسى بەرىلدى.
قولدانبالى عىلىمدى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ 2024-2026 جىلدارعا 476,9 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن ۇيىمداردىڭ سانى 425-كە دەيىن ءوستى, بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 11 بىرلىككە كوپ. عىلىمي قىزمەتكەرلەر سانى 25,4 مىڭ ادامعا جەتتى.
جاستاردى عىلىمعا تارتۋ ماقساتىندا عجبم مەن «وتباسى بانكى» اق اراسىندا جاس عالىمدارعا 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. 2023 جىلى 809 عالىمعا الەمنىڭ جەتەكشى ورتالىقتارىندا عىلىمي تاعىلىمدامادان وتۋگە گرانتتار بەرىلدى. قازىر رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ 2 وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 80 ۇمىتكەردىڭ عىلىمي تاعىلىمدامادان ءوتۋى ماقۇلداندى.
عىلىمدى دامىتۋعا جانە تەحنولوگيالىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ جالپى بيۋروكراتيالىق ءراسىمىنسىز عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن عىلىمي جۇمىستاردى ورىنداۋ ءۇشىن قاجەتتى بىرقاتار نورمانى كوزدەيتىن «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلدى. بۇدان باسقا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە عىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدا كوزدەلگەن نورمالار شەڭبەرىندە عىلىمي اتاقتاردىڭ بولۋى ءۇشىن عىلىمي قىزمەتكەرلەرگە قوسىمشا اقى مولشەرى ۇلعايتىلدى.
2024-2026 جىلدارعا كوزدەلگەن عىلىم بيۋدجەتى – 703,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بيىل عىلىمدى دامىتۋعا 177,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى وتاندىق عىلىم مەن ءىرى ونەركاسىپتىڭ باسىمدىقتارى اراسىنداعى ارىپتەستىكتى قولدايدى.
