– نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ءسىزدىڭ زەرتحاناڭىز قانداي جۇمىستارمەن اينالىسادى؟
– ءبىز ماتەريالداردىڭ قاسيەتتەرىن لازەرلىك تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ زەرتتەيمىز. زەرتتەۋلەرىمىزگە شەتەلدىك عالىمدار زور قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتىر, سەبەبى وسى زاماندا عىلىم «وقشاۋلانا» المايدى.
ءبىز لازەرلىك تەحنولوگيالار مەن زەرتتەۋ ادىستەرىن ماتەريالداردىڭ قاسيەتتەرىن زەرتتەۋ ءۇشىن قولدانامىز. ماتەريالداردىڭ قاسيەتتەرى وتە كوپ: وپتيكالىق, ماگنيتتىك, جىلۋلىق, مەحانيكالىق جانە ت.ب. زەرتتەۋلەر ءارتۇرلى سالالارعا ارنالعان, مىسالى سونىڭ ءبىرى – يادرولىق ەنەرگەتيكا. بۇل سالا قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا وتە وزەكتى, سەبەبى جۋىردا عانا العاشقى اەس قۇرىلىسىن باستاۋ تۋرالى رەفەرەندۋم ءوتتى. بارلىق زەرتتەۋلەر لازەرلىك-وپتيكالىق ادىستەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىز ەلەكترونيكادا, تەرموەلەكترلىك قۇرىلعىلاردا, كۇن باتارەيالارىندا جانە باسقا دا سالالاردا قولدانىلاتىن ماتەريالداردى زەرتتەي الامىز. اسىرەسە, ميكرو جانە نانو ماسشتابتاردا جىلۋدى باسقارۋ قاجەت بولعان جەرلەردە. لازەرلىك ادىستەردىڭ كومەگىمەن ءبىز ميكرو جانە نانو ولشەمدەردە جىلۋوتكىزگىشتىك پەن مەحانيكالىق قاسيەتتەردىڭ وزگەرىستەرىن دياگنوستيكالاي الامىز.
– نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ەلدەگى زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن از عانا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىرى. ال ينفراقۇرىلىمى اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قانشالىقتى مۇمكىندىك بەرەدى؟
– عىلىمدا تاجىريبەلەر جاساپ, ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن سايكەسىنشە ينۆەستيتسيالار قاجەت بولاتىنى بەلگىلى. تابيعي عىلىمدار مەن ينجەنەريا, ارينە, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى تالاپ ەتەدى. زەرتتەۋ پروتسەسىن نەعۇرلىم تەرەڭىرەك ءبىلۋ ءۇشىن جانە ماتەريانىڭ قاسيەتتەرىن جانە ونىڭ قالاي ارەكەت ەتەتىنى تۋرالى ماعلۇماتتى قانشالىقتى كەڭىرەك الۋ ءۇشىن سوعۇرلىم زاماناۋي جابدىقتار قاجەت بولادى.
بۇل جەردە, ارينە, باسىمدىقتاردى بەلگىلەگەن ءجون. سەبەبى قازاقستان عىلىمى قارجى جاعىنان شەكتەۋلى. دەگەنمەن, مەملەكەت پەن قوعام بىزدەن ناقتى ناتيجەلەر كۇتەدى. ارينە, قالىڭ جۇرت قازاقستان عالىمىنىڭ نوبەل سىيلىعىن العانىن قالايدى. بىراق سوڭعى 10–20 جىلداعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارىنا قاراساق, بۇل عالىمدار الىپ عىلىمي ورتالىقتاردا جۇمىس ىستەپ, ەرەكشە ءارى وتە قىمبات جابدىقتارعا قول جەتكىزىپ وتىر. قازاقستاندا مۇنداي جابدىقتار ءالى جوق. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قاجەتتى ماتەريالدىق بازانى قالىپتاستىرىپ, تاجىريبەلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى زەرتتەۋ جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك الدى.
– NU وقىتۋشىلارىنىڭ كوبى عىلىمي قىزمەتپەن دە اينالىسادى. ستۋدەنتتەر عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قاتىسادى ما؟
– NU-دە عىلىم مەن ءبىلىم ءبىر-بىرىنەن اجىراماس بولۋى زاڭدىلىق, عىلىم تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك مىسالدار بىزگە اتالعان ۇلگىنى كورسەتەدى. عالىم زەرتحانادا اشقان جاڭالىعىن بىردەن ستۋدەنتتەرگە جەتكىزەدى. نەگىزىنەن, بۇل – كەز كەلگەن عالىمنىڭ ارمانى: زەرتحانامەن عانا شەكتەلىپ قالماۋ نەمەسە ساباق بەرۋمەن عانا اينالىسىپ, عىلىمي جۇمىستان تىس قالماۋ. ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر وقۋلىقتارداعى بىلىممەن شەكتەلمەي, زەرتحانالىق تاجىريبەلەر ارقىلى ءبىلىم الادى, بۇل – ناعىز وقۋ پروتسەسى. ستۋدەنتتەردىڭ تىڭداۋمەن عانا شەكتەلمەي, كەرى بايلانىس جاساۋى وتە ماڭىزدى: ولاردىڭ تالقىلاۋى جانە سۇراقتار قويۋى وقىتۋشىلار ءۇشىن دە ءاردايىم پايدالى.
– جاستاردى «زاڭگەر-ەكونوميست» بولۋعا ەمەس, عىلىمعا قالاي تارتۋعا بولادى؟
– وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن مۇعالىم ماماندىعى اسا سۇرانىسقا يە ەمەس, بەدەلى تومەن ماماندىقتاردىڭ ءبىرى بولدى. قازىر ول ەڭ بەدەلدى ماماندىقتاردىڭ قاتارىنا ەنىپ, IT ماماندارىنىڭ دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلىپ جاتىر. بۇل وزگەرىستى مەملەكەت تاراپىنان قابىلدانعان قاراپايىم شەشىمدەر قامتاماسىز ەتتى – مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى كوتەرىلدى, بيۋروكراتيالىق جۇمىستاردان بوساتىلىپ, وقۋشىلارمەن كوبىرەك اينالىسۋعا مۇمكىندىك الدى. وسىنداي وزگەرىس عالىمدار ءۇشىن دە كۇتىلەدى. ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن ماتەريالدىق رەسۋرستارعا عانا يە بولۋ جەتكىلىكسىز, مۇعالىمدەردىڭ, عالىمداردىڭ, ينتەللەكتۋالدىق ەڭبەك ادامداردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ قاجەت. قازاقستان سياقتى ەلدە مۇناي مەن سيرەك كەزدەسەتىن ەلەمەنتتەر بولسا دا, بۇل ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بارلىق ماسەلەلەردى شەشە المايدى. عىلىمي بازاعا قارجى قۇيىلۋى قاجەت جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ كەرەك.
