پوەزيا سارايىنا اسقاقتاي باسىپ كىرگەن فاريزانىڭ اقىندىق بولمىسىن دارالاعان مىنەزدى دە تەگەۋرىندى ءارى سىرشىل ولەڭدەرى بولسا, ازاماتتىق بولمىسىن ايقىنداعان – اينالاسىنداعى جاقىن دا, جات تا جاندارعا قامقورلىعى ەدى. ول – وڭعارسىن اۋلەتىنىڭ عانا جەل جاعىنداعى پاناسى, ىق جاعىنداعى ساياسى بولعان جوق, قازاق ەلىنىڭ قاراپايىم پەرزەنتتەرىنە, ادەبيەت الەمىنە قادام باسقان بۋىنى قاتپاعان ءاربىر جاسقا مەيىرىمىن سىيلاپ, ولاردى قولتىعىنان دەمەگەن دالاداي دارقان جۇرەكتىڭ يەسى.
بالا كۇنىمدە ۇيدە «شىلدە» دەگەن تىسى قوڭىر كىتاپ بولدى. سول كىتاپتا العىسوز ورنىنا «سىرىمدى ساعان ايتام...» دەپ اتالاتىن جازبا ۇسىنىلعان. ول جازبانى اقىننىڭ كىمگە, قاي دوسىنا ارناپ جازعانىن بىلگىم كەلگەنى, «نەگە ول جان دوسىنىڭ اتىن اتاماعان؟» دەپ ويلاعانىم ەسىمدە. تاعى ءبىر كىتاپتى قىزىعا وقىدىم, اتى – «ارۋلار وتتى جىلداردا», مۇنىڭ دا تىسى قوڭىر. بۇل ەكى كىتاپتان دا كورگەنىم – فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ اتى-ءجونى. «ارۋلار وتتى جىلداردا» دەگەن كىتاپتىڭ قۇراستىرۋشىسى, «شىلدە» كىتابىنىڭ اۆتورى. اۋەلگىدە كوبىرەك, قايتالاي وقىعانىم – وڭعارسىنوۆانىڭ قۇراستىرۋىنداعى كىتاپ. قازاقتىڭ قاھارمان ارۋلارى مانشۇك پەن ءاليانىڭ, مايدان كەشكەن باسقا دا نازىك جانداردىڭ تاعدىر تالايى ارقاۋ بولعان بۇل كىتاپتىڭ ماعان اسەرى ەرەكشە بولدى.
كەيىننەن الماتىداعى قازاق ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنت بولىپ جۇرگەندە ارمانداي بولعان ايرىقشا اداممەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. باسىلىمدار ۇيىندەگى «پيونەر» جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسىنا, اقىن اعام سۆەتقالي نۇرجانعا جارى بيبايشا ەكەۋىمىز, تاعى دا ءبىر-ەكى ادام باردىق. فاريزا اپايدى ءتۇرلى پوەزيالىق كەشتەردەن كورىپ جۇرگەنىمىزبەن, بارىپ امانداسۋعا باتىلىمىز جەتپەيتىن. رەداكتسيانىڭ قابىلداۋ بولمەسىندە تۇرعانىمىزدا رەداكتوردىڭ كابينەتىنەن مەيىرحان اعا اقداۋلەت پەن سۆەتقالي اعا شىقتى. ولارمەن بىرگە فاريزا اپاي دا شىعىپ كەلەدى ەكەن. ءتۇرى سۇستى جاننىڭ ادامدى ىقتىرىپ تۇراتىن ءبىر ايبارى بار ەدى. مۇقاعاليداي نار اقىن قۇرمەت تۇتىپ, جىر ارناعان فاريزامەن جاقىن جۇزدەسۋ سول كەزدە جيىرماعا ەندى جەتكەن مەن ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى وقيعا ەكەنىن قالام ۇستاعان ءار ادام سەزىنەر.
بيبايشانىڭ سالەمىن العان سوڭ, جىگىتتەرگە ءزىلدى سويلەپ, زەكىگەندەي بولعان اقىن اپام ماعان بۇرىلىپ: «مىنا بالا كىم؟» دەپ جۇپ-جۇمساق ءۇن قاتتى. جوپەلدەمەدە ەشتەڭە دەي المادىم. ساسقالاقتاعانىم بولار: «سۆەتقالي اعاعا كەلىپ ەدىك», دەپپىن. فاريزا اپامىز جىلى جىميدى. «بۇل قىزىڭىز ولەڭ جازادى. بۇيىرسا اقىن بولماق», دەپ سۆەتقالي اعا تانىستىرىپ جاتىر. ء«وزى ءبىر جاپىراق, ولەڭ قاي جەرىنەن شىعادى مىنا بالانىڭ؟» دەپ اپام تاعى دا جىپ-جىلى سويلەدى. قورقىنىشىم سەيىلىپ, قىسىلعان قالىپتان ەركىندەۋ الاڭعا قاراي شىققانداي بولدىم. فاريزا اپاي وسىدان سوڭ بىرنەشە ولەڭىمدى «پيونەر جۋرنالىنىڭ ايقارما بەتىنە جاريالاعان ەدى. سول ولەڭدەرمەن قوسا بەرىلگەن سۋرەتىمدى رەداكتسياعا ارنايى شاقىرىپ, فوتوگرافقا ءتۇسىرتتى.
وقۋ ءبىتىرىپ, «جەلتوقسان جەلىنىڭ» ەكپىنىمەن اۋىل جاققا كەتتىم. 1990 جىلدىڭ جازىندا ءسىڭلىم ءلاززات ەكەۋىمىز الماتىعا قىدىرىپ كەلدىك. الماتىعا, قازمۋ قالاشىعىنا اڭسارىمىز اۋىپ تۇرۋشى ەدى. ارنايىلاپ فاريزا اپايعا باردىم. كابينەتىندە ابيىربەك تىناليەۆ (العاش كورۋىم), تاعى باسقا ءبىراز جاستار وتىر ەكەن. ابيىربەك اعانىڭ مۇقاعاليدىڭ سوزىنە جازىلعان «فاريزاعا» ءانىن تۇڭعىش وسى جەردە تىڭدادىم. اپاي ءحالىمدى, قايدا جۇرگەنىمدى سۇراستىرىپ جاتىر. «ولەڭدەرىڭ بار ما قولىڭدا؟» دەپ سۇرادى. اق پاراققا قولمەن جازىپ دايىنداپ اكەلگەن بىرنەشە ولەڭىمدى الدى. «بۇگىن جاقسى ءبىر كەش بولادى. سوعان مىندەتتى تۇردە قاتىس», دەدى. بۇل كەشتە تابىلدى دوسىموۆ ءان سالدى. ولەڭ وقىلدى. ابيىربەك ماناعى ءبىز تىڭداعان «فاريزاعا» ءانىن ورىنداعاندا زال ءدۇر سىلكىنگەندەي بولدى. ءاننىڭ ساحنادا العاش ورىندالۋى ەكەن. كەش اياقتالعان سوڭ, قوشتاساردا فاريزا اپاي: «جوعالىپ كەتپە, ءوزىڭدى جوعالتىپ الما! حابارلاسىپ تۇر», دەدى شەگەلەپ.
اۋىلدا ول كەزدە راديو حابارلاردىڭ تارالۋى وتە جاقسى دەڭگەيدە. ارادا اي وتپەي ولەڭدەرىم راديودان وقىلدى. پوشتا ارقىلى اجەپتاۋىر كولەمدە قالاماقىسى دا كەلدى. فاريزا اپايعا رەداكتسيا تەلەفونىنا حابارلاسقانىمدا «ولەڭدەرىڭدى تىڭدادىڭ با؟ قالاماقىڭدى الدىڭ با؟» دەپ سۇرادى. ء«يا, اپاي» دەيمىن. «ولەڭنەن قول ۇزبە. كۇيبەڭ تىرلىككە باعىنىپ كەتپە!» دەيدى اپايىم.
ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە, 1999 جىلدىڭ جازىندا فاريزا اپايمەن استانادا جولىقتىق. باياعى جىلى ءسوز, قامقورلىق, «اينالايىن» دەگەن ەمىرەنىس. «ولەڭىڭدى «قازاق ادەبيەتىنەن» وقىدىم. ءوزىڭدى جوعالتپاعانىڭا ريزامىن», دەيدى. توبەم كوككە تيگەندەي ءماز بولدىم.
استاناعا قونىس اۋدارعاننان كەيىن فاريزا اپايمەن جيىرەك جۇزدەسىپ تۇردىق. ول كىسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ جۇرگەن كەزى. استاناعا ەلىمىزدىڭ ءار تاراپىنان جاس اقىندار كەلىپ, «شابىت» شىعارماشىل جاستار فەستيۆالىنە قاتىسىپ جاتقان. اپاي ماعان سول اقىنداردى ۇيىمداستىرىپ, ءبىر دامحاناعا ءوزىنىڭ اتىنان شاقىرۋدى تاپسىردى. جاستار بۇل شاقىرۋعا بارىنشا قۋاندى. فاريزا اپاي ون بەستەي جاس اقىندى قوناق ەتىپ, ادەمى ءبىر وتىرىس وتكىزدى. بۇل – ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسى. كەيىننەن بىرنەشە جىل قاتارىنان فەستيۆالدىڭ «پوەزيا» اتالىمى بويىنشا قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى بولدى. جۇلدەلى ورىندار, اتاۋلى سىيلىقتاردى «تالانتتى جاستار كوپ ەكەن, تاعى دا بولسەڭىزدەر», دەپ ۇيىمداستىرۋشىلارعا بەدەلىن سالىپ ءجۇرىپ العانىنا كۋا بولدىق.
ءبىز, وزىنەن كەيىنگى جاستار, ولەڭدەگى سىڭلىلەرى فاريزا اپايدى بارىنشا جاقسى كوردىك. تالاي رەت ۇيىندە بولىپ, داستارقانىنان ءدام تاتتىم. باۋىرساعىن ءپىسىرىپ, شايدى باپتاپ ءوزى قۇياتىن. شاي ۇستىندەگى اڭگىمەسى ولەڭ, جاستار پوەزياسى تۋرالى بولاتىن. فاريزا اپايدىڭ ادامگەرشىلىك بەينەسى, قايراتكەرلىك تۇلعاسى قالىڭ قازاققا بارىنشا بەلگىلى. ويتكەنى ول ۇنەمى حالىقتىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. مەن وزىمە قاتىستى بار بولعانى ءبىردى-ەكىلى وقيعانى عانا بايان ەتتىم. اقىن اپايىمنىڭ مۇنداي قامقورلىقتارىن ءالى دە تىزبەلەپ ايتا بەرۋگە بولادى.
ف.وڭعارسىنوۆانىڭ اقىندىق بولمىسى مەن قايراتكەرلىك تۇلعاسى ونىڭ ومىردەگى وزىندىك ايرىقشا بەينەسىن دارالادى. ەگەر ول باياعى امازونكالار داۋىرىندە ءومىر سۇرگەن بولسا, ءسوزسىز ولاردىڭ پاتشايىمىنا اينالار ەدى. ويتكەنى ونىڭ ءور دە قايسار بولمىسى قاھارلى جاۋدان قايمىقپاي قاھارماندىق سالتپەن ءومىر سۇرگەن ەرجۇرەك ارۋلارعا كوسەم بولۋعا ابدەن لايىق.
اقىندىق عۇمىر الاڭىندا وتكەن مەن بۇگىن, بۇگىن مەن بولاشاق توعىسادى. ىزگىلىك پەن ز ۇلىمدىقتىڭ ماڭگىلىك كۇرەسى ءجۇرىپ, ابايشا ايتقاندا «ماحاببات پەن عاداۋات» مايدانداسادى. وسى ماڭگىلىك مايداننىڭ بىرەگەي جاۋىنگەرى بولا بىلگەن فاريزا جىرلارىنىڭ ايشىعى مىنەز ەدى.
حح عاسىردىڭ 60-جىلدارىنان باستاپ قازاق پوەزياسىنا تىڭ سەرپىن, جاڭا لەپ اكەلگەن اقىندار شوعىرىنىڭ ىشىندە فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالاتىنى بەلگىلى. ونىڭ پوەزياسى قازاق ولەڭىنىڭ كوكجيەگىن جاڭا بوياۋمەن تۇرلەندىرىپ, وقىرمان جۇرەگىنە جول تاپقان تۋىندىلاردان تۇزىلگەن. اقىن ليريكاسى ادامنىڭ كوڭىل كۇي قۇبىلىسىن, جان سىرىن, ءومىردىڭ ءار الۋان ساتتەرىن, ىزگىلىك, جاقسىلىق, مەيىرىم سياقتى ادامي قۇندىلىقتاردى ارقاۋ ەتۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ون التى-ون جەتى جاستاعى بويجەتكەن «ۇناتىپ ەم» ولەڭىندە:
«جاسىمنان ۇناتىپ ەم ءبىر جىگىتتى,
ءسۇيۋدىڭ قيىندىعىن كىم ءبىلىپتى.
كوز قىرىن تاستاماي ول وتە بەردى,
جۇرەككە ارقالاتىپ نۇرلى ءۇمىتتى.
ادەيى ونى كۇندە جاناپ وتەم,
ويپىر-اي, عاشىق بولعان جامان ەكەن,
كوڭىلدىڭ جايلاۋىندا سايران سالىپ,
جانىڭدى تالاي كۇيگە سالادى ەكەن.
سول جىگىت بىلسەڭ اتىن ولەڭ دەگەن,
جىميار: «ساعان وڭاي كونەم بە مەن!» –
ەرتە-كەش بولسا دا ءبىر ەستىر مە ەكەم
ءبىر ءسوزىن «سەنى جاقسى كورەم!» دەگەن», –
دەپ ءوزىنىڭ ولەڭ اتتى تىلسىم الەمگە ىڭكارلىگىن سىرشىلدىقپەن بەينەلەيدى. ولەڭگە ىڭكار بولمىستى جىگىتكە عاشىق بولعان بالاۋسا بويجەتكەن تۇرىندە سۋرەتتەۋ – فاريزاداي بولاشاق تالانتتى اقىننىڭ تەگەۋرىنىن تانىتسا, جىلدار جىلجىپ, شەبەرلىك شىڭدالىپ, كەمەلدىك ارتقان شاقتاعى تۋىندىلارى ۇلت پوەزياسىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىنىڭ بيىكتەۋىنە ۇلەس قوسقان ايتۋلى ولەڭدەر بولىپ شۋماقتالدى. «دارا كۇندەرى مەن نالا تۇندەرىنىڭ» سەرىگى بولعان ولەڭ اقىن ءۇشىن ءتىرى رۋح, شىنى مەن سىرىن, قۋانىشى مەن قايعىسىن بولىسەر ءوزىنىڭ ەكىنشى سىڭارى ىسپەتتەس. ولەڭگە مىنەز, سول مىنەزدى تانىتاتىن تەرەڭدىك پەن بيىكتىك كەرەك دەسەك, ول فاريزا ولەڭدەرىنە ءتان سيپات. اقىن مۇراسىنا ۇڭىلگەندە ولەڭ ءسوزدىڭ قادىر-قاسيەتىن جان-جۇرەگىمەن سەزىنىپ, وعان بار ىقىلاسىمەن قۇلاعان اقىننىڭ ءوزى ولەڭگە اينالىپ كەتكەندەي سەزىنەسىز. ولەڭدى رۋحاني سەرىگى ءارى دەمەۋشىسى ەتكەن اقىن:
«كۇلكىمدى, جايلى كۇنىمدى,
ازاپتى, قايعى-مۇڭىمدى
وزىممەن بولىسكەنىڭ ءۇشىن
قاتەم مەن جەڭىستەرىم ءۇشىن,
مەنىڭ مىناۋ قيىنداۋ تاعدىرىم بولىپ
و باستا كورىسكەنىڭ ءۇشىن,
ولەڭ, مەن سەنى ايالاپ وتەم!» –
دەپ ءوزىنىڭ ولەڭمەن تۇتاسقان تاعدىرىنا باس يەدى.
نارىننىڭ قۇمى, اقجايىقتىڭ جاعاسى, كوگالعا تىگىلگەن كيىز ءۇي, جۇيتكي شاپقان جۇيرىك, ۇلكەن ومىرگە بالاڭ كوزبەن قاراعان بالاۋسا قىز, بويجەتكەننىڭ الاسۇرعان جۇرەگى مەن جان دۇنيەسىن شارپىعان عاشىقتىق سەزىم, بوزبالانىڭ عاشىق ءحالى – فاريزا اقىننىڭ كوركەمدىك قۋاتى مول ولەڭدەرىنىڭ شىرايىن ايشىقتاعان موتيۆتەر. سونداي-اق ەل مەن جەر تاريحى, ايتارى كوپ اڭىزدار, قايشىلىققا تولى وقيعالار – اقىن شابىتىنا ءنار بەرىپ, قۋات سىيلار قاينار كوز. ماحامبەتتەي ادۋىندى, جالاڭ قىلىش اقىننىڭ جىرلارىنداعى ەرلىك پەن ەلدىك مۇراتى فاريزا ولەڭدەرىنىڭ وزەگىنە سىڭگەن. «الماس قىلىش نەمەسە مەن ماحامبەتپەن قالاي كەزدەستىم» ولەڭىندە رۋح جاقىندىعىن اقىن كورگەن تۇستەگى كەزدەسۋ موتيۆىمەن بەينەلەيدى. تۇسىندە ماحامبەت تولعاعان سىر, ايتار ارمان, قويار تالاپ:
«پەرزەنتى ەم اڭعال دالانىڭ,
جىر-سەمسەر جالعىز جاراعىم,
جىميىپ كەلگەن جىلپوستار
اسىردى مەنەن امالىن:
جۇرۋگە باتپاي ىعىمنان,
سۇسىمنان قورقىپ تىعىلعان
جانسىزدار مەنى جايراتىپ,
«قارويدا» سولاي جىعىلعام...
ولمەسىن جەردە عۇمىرلى ءان,
وتتى جىر ورگىن مۇڭىمنان.
ءۇمىتىم سەنسىڭ, جاس قۇسىم,
تۇلەپ ۇشاتىن تۇعىردان.
تەك شىندىق كۇتەم مەن سەنىڭ
اق الماس ءجۇزدى جىرىڭنان!» –
دەپ بەرىلەدى. اقىندىق اسىل مۇرات, ۇزىلمەس ءداستۇر ساباقتاستىعى, ازاماتتىق پوزيتسيا فاريزا جىرلاۋىندا وسىلايشا ماحامبەت رۋحىمەن سۋارىلادى. پوەزيا – اقيقاتتىڭ قاينار بۇلاعى دەسەك, اقىننىڭ اقىنعا امانات ەتكەنى سول اقيقاتتى اينىماس ۇستانىمىنا اينالدىرۋ. ءورشىل سارىننىڭ وكتەمدىككە ەمەس, ازاماتتىق پاراسات بيىگىنە نۇسقاۋى – فاريزا اقىن ولەڭدەرىندەگى لەيتموتيۆ. ول – ەرلىك پەن قايسارلىقتى, ىزگىلىك پەن ادامگەرشىلىكتى, سۇلۋلىق پەن نازىكتىكتى شەبەر ۇيلەستىرۋىمەن ەرەكشەلەنەتىن سۋرەتكەر. ماحامبەتتەي ارۋاعى اسقان باتىرمەن بىرگە ەرەكشە تاعدىرلى, نازىك بولمىستى جانداردىڭ دا اقىن ولەڭىنىڭ كەيىپكەرلەرىنە اينالۋى – وسىعان دالەل.
ماڭعىستاۋ تۇبەگىنە اڭىز بولىپ تاراعان قايىپ پەن اقبوبەكتىڭ مۇڭلى ماحابباتىن اقىن فاريزا تەبىرەنە جىرعا قوسادى. اقبوبەكتى ليريكالىق كەيىپكەر ەتە وتىرىپ, ارماندى ارۋدىڭ جان سەزىمىن تەرەڭنەن تانىتادى. اقبوبەكتەي اياۋلى ارۋ قىزدىڭ اڭسارىن ارقاۋ ەتكەن پوەتيكالىق تىركەستەردىڭ سونشالىقتى شىنايىلىعىن ءارى كوركەمدىك قۋاتىن سەزىنگىڭىز كەلسە, وسى تسيكلدەگى مىنا جولداردى قايتالاپ وقىڭىز:
«ەلەستەيدى جانباعان باعىم ءالى,
سورلى جۇرەك سول كۇندى ساعىنادى...
...اقبوبەك پەن قايىپتىڭ قىزىعى دەپ
تويلى اۋىلعا كارى-جاس اعىلادى.
بالالار ءماز. دۋمانعا كۇلكى ۇلاسىپ,
جاڭا جەردى جاتسىنىپ, جىلقى قاشىپ...
كوك شالعىنعا كومىلىپ جاس ق ۇلىندار
جاتسا-اۋ, شىركىن, جەلىدە شۇرقىراسىپ!»
اقبوبەكتىڭ مونولوگىندە ارۋدىڭ ارمانى جاداعاي ايتىلمايدى, قازاق دالاسىنداعى سالتاناتتى تويدىڭ قالپىمەن تۇتاستىرىلادى. اقىننىڭ ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى بارىنشا قاستەر تۇتىپ, جادىندا جاتتاعانى كوركەم بەينەلەۋلەردەن ايقىن اڭعارىلادى. ارۋ قىزدىڭ قيالىمەن بەرىلگەن توي سۋرەتى كىلت بۇرىلىپ, باسقا قالىپقا اۋىسادى:
«قول جەتپەسكە تالپىنار كوڭىل دەگەن,
اڭساۋمەنەن بۇل كۇندى ومىردە مەن
وتەمىن عوي, قۇداي-اي, قۇسالىقتان
جالعىز تامشى جاس قالماي توگىلمەگەن»...
اقبوبەكتىڭ ورىندالماعان ارمانى الدىڭعى ەكى جولعا ارقاۋ بولسا, اۋىر قاسىرەتى سوڭعى ەكى تارماقتى بار سالماعىمەن قايىستىرا جانشىپ تۇر. اقىننىڭ تالانت قۋاتى مەن سۋرەتكەرلىك شەبەرلىگى ءار شۋماقتاعى وسىنداي وقىرمانىن ءۇيىرىپ اكەتەتىن سۋرەتتەۋلەردەن تۇزىلگەن.
اقبوبەك تاعدىرى – فاريزا اقىننىڭ جادىندا ساقتالىپ, جۇرەگىن تولقىتقان شىنايى ماحابباتتىڭ قادىرى مەن قاسيەتىن, مۇڭى مەن قاسىرەتىن سەزىندىرگەن وقيعا. فاريزا اپاي بىردە اقبوبەككە عۇمىر بويى عاشىق بوپ وتكەن, ارتىنا ماحابباتتىڭ قايعىسىن شەرتكەن تاماشا ءان قالدىرعان ايگىلى قايىپتىڭ بالاسىمەن كەزدەسكەنىن ايتقان ەدى. اپايدىڭ ايتىپ بەرگەن اڭگىمەسىنىڭ ۇزىن-ىرعاسى: «شىمكەنتكە بارعان ءبىر ساپارىمدا قايىپتىڭ بالاسىمەن تانىستىم. ەڭگەزەردەي قارت ادام كەلىپ امانداسىپ: «فاريزا, مەن باياعى قايىپتىڭ بالاسىمىن, اتىم ساقىبەرگەن», دەدى. ءبىراز اڭگىمەلەستىك. ول كىسى: «اكەي ماڭعىستاۋدان كەتكەننەن كەيىن كوپ جەردە سايا تاپپاي, تاجىكستان جاعىنا تۇراقتاعان. سوندا شەشەمىزبەن باس قوسىپ, ءبىز دۇنيەگە كەلدىك. اكەي ءانشى, دومبىراشى ءارى شەبەر كىسى ەدى. ارا-تۇرا تەرىس قاراپ, بۇك ءتۇسىپ جاتىپ قالاتىن دەرتى بولاتىن. وندايدا شەشەمىز: «دابىرلاماڭدار, قاتتى سويلەمەي, اقىرىن جۇرىڭدەر. اكەلەرىڭ جاسىندا اقبوبەك دەگەن ايگىلى سۇلۋعا عاشىق بولىپ, ەكەۋى ءبىر-ءبىرىن سۇيسە دە قوسىلا الماي قالعان. سودان وسىلاي قايعىدان قۇسا بولىپ, ارا-تۇرا سول قۇساسى كۇشەيىپ كەتەدى», دەپ ەسكەرتەتىن, اكەيدىڭ مازاسىن الماۋىمىزدى قاتاڭ قاداعالايتىن», دەپ اڭگىمە شەرتكەندە مەن ماحابباتتىڭ, عاشىقتىقتىڭ وسىنداي شىنايى قۇدىرەتىنە ءارى قوساعىن تۇسىنە بىلگەن قازاق ايەلىنە بارىنشا ءسۇيسىندىم». قايىپتىڭ كەيىنگى بۇل قوساعى – ادايدان شىققان اقىل پالۋاننىڭ قىزى قاليا دەگەن انامىز ەكەن.
فاريزا اپايدىڭ «اقبوبەك جىرلارى» وسىنداي ولمەس, وشپەس شىنايى سۇيىسپەنشىلىككە ولەڭنەن قويىلعان ەسكەرتكىش.
قازاق ارۋلارىنىڭ سۇلۋلىعى مەن اينىماس ادالدىعى, ونەرى, ورلىگى مەن ەرلىگى اقىننىڭ پوەتيكالىق كەڭىستىگىندە الۋان ءتۇرلى بەينەلەۋلەرمەن استاسىپ, ارقايسىسى وزىندىك قايتالانباس بولمىسىمەن كورىنەدى. «سايراعان جەتىسۋدىڭ بۇلب ۇلىمىن» تسيكلىندەگى سارا اقىننىڭ بەينەسى اقىن قالامىندا جاڭاشا تۇرلەنەدى. بۇل توپتامانىڭ «ارناۋ» اتتى كىرىسپەسىندە فاريزا اقىننىڭ سارا اقىندى بارىنشا قۇرمەتتەپ, «تەمىرقازىعىم – ماحامبەت بولعاندا, شولپان جۇلدىزىم – ءوزىڭسىڭ» دەۋى, سارا تاعدىرىمەن ءوز تاعدىرىن ۇقساستىرۋى جايدان-جاي ەمەس.
«اقىن سارا, ساڭلاعى جىر-جارىستىڭ,
شاشىلعانداي بەيۋاقتا شىڭنان ۇشقىن,
ارمانشىلداۋ جانىمدى الاۋ شارپىپ,
قاناتىمدى جىرىڭا شىڭداپ ۇشتىم.
ارمان – جولدا
شىڭ-قۇزدار ورىندەگى
اداستىرماي البىرتتاۋ كوڭىل مەنى –
جالقى تەمىرقازىعىم – ماحامبەت تە,
جىر-شولپانىم – ءوزىڭسىڭ كوگىمدەگى!
جىر-əلەمدە جولدار از تاڭ نۇرىنداي,
زۋلاپ وتەر داۋىلعا, شاڭعا ۇرىنباي,
بۇرالاڭ جول, بۇرقاسىن وتكەلىمەن
سەندىك تاعدىر مەنىڭ دە تاعدىرىمداي...
باس تارتتىم دا باسقانىڭ سوقپاعىنان,
جول تاڭدادىم جەل ۇرىپ, شوق قارىعان.
اداسايىن, اداسسام,
شاعىلىسقان
تەمىرقازىق, شولپاننىڭ وتتارىنان!»
سارا تاستانبەكقىزى – قازاق ونەرى تاريحىنداعى ايتۋلى ونەرپاز تۇلعا بولۋمەن بىرگە, تىرىدە باسى قانشالىقتا داۋعا قالسا, اقىندىق ماڭگى عۇمىرىندا دا سول داۋى ارىلماعان كۇردەلى تاعدىر يەسى. سارانىڭ اقىندىعىنا كۇمان كەلتىرگەن جەل سوزدەرگە فاريزا اقىننىڭ «كوزىڭدى اشىپ قارا» دەپ قامشىمەن وسىپ جىبەرگەندەي سەرپىنى قۋاتتى وسى جىر جولدارى ۇلكەن توسقاۋىل بولادى.
2013 جىلدىڭ قاڭتارىندا «التىن قىران» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قولداۋىمەن (پرەزيدەنتى – قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ جاناشىرى يسلامبەك سالجانوۆ) «سارا ساڭلاق» اتتى كىتاپ جارىق كوردى. كىتاپتى ازىرلەگەن بەلگىلى جازۋشى ءشاربانۋ بەيسەنوۆا ەدى. ءسال بۇرىنىراق ءشاربانۋ اپايدىڭ وتىنىشىمەن كىتاپتىڭ العىسوزىن فاريزا اپاي جازدى. العىسوز «مەنىڭ شولپان جۇلدىزىم» دەپ اتالادى. وسى جازباسىندا مىناداي جولدار بار: «...كەيدە سارا اقىندى تۇسىمدە كورەتىنمىن: ۇستىنە ەتەگى كەڭ اق كويلەك, باسىنا ۇكىسى بۇلعاقتاعان تاقيا كيگەن سۇڭعاق بويلى بەينەسى انانداي جەردەن ەلەستەيتىن. سودان بەرى سارا اقىن مەنىڭ جىر-شولپانىم بولىپ قالدى. مەنى اقىندىققا تالپىندىرعان جانە جازعىش ەر-ازاماتتاردان قالىسپاۋعا ۇيرەتكەن – سارا اپامىزدىڭ تاعدىرى, شىعارماشىلىعى. ادەبيەتتىڭ ءبىر شەتىندە جۇرگەن مەن ءۇشىن سارا اپامنىڭ سوناۋ بالا كەزىمدە ەلەستەپ, بيىكتەرگە جول سىلتەگەن جارقىن بەينەسى ءالى كۇنگە دەيىن ءبىر ءسات كومەسكىلەنبەي, شولپان جۇلدىزىم بولىپ الدىمنان ساۋلە شاشىپ تۇرعانداي سەزىنەمىن». بۇل جولداردى وقىپ وتىرىپ فاريزا اقىننىڭ بۇرىنعى وتكەن ونەرپاز ارۋلارعا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتىنە ءتانتى بولاسىز.
قان مايداندا وت كەشىپ, قىرشىن كەتكەن مانشۇك پەن ءالياداي ارۋلاردىڭ اڭسارى مەن ارمانى اقىن ولەڭىندە تىرىلەرگە ءتىل قاتۋ تۇرىندە جىرلانادى. «تىڭداڭدار, ءتىرى ادامدار!» دەگەن قوس ارۋدىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا ايتار ءسوزى – اقىن سەزىنگەن, ۇعىنعان, جۇرەگىنە سىڭىرگەن اڭسارلى ارمان, اياۋلى امانات.
فاريزا اقىننىڭ بۇلا مىنەزدى, بۋىرقانعان اساۋ جىرلارى كەيدە كوز الدىمىزعا تۇياعىمەن جەر تارپىپ اسپانعا اتىلعان ارعىماقتى ەلەستەتەدى.
«مەندە ءبىر تولعانىس بار
(كەيدە ءوزىم دە تۇسىنبەيمىن),
داۋىل كۇنگى داريانىڭ كۇشىندەي ءبىر.
سوناۋ ءبىزدىڭ قىرداعى تۇياق تىلگەن
بايگە الاڭى سەكىلدى دۇسىرلەيمىن...» –
دەپ تەبىرەنگەن اقىننىڭ مازاسىز جۇرەگى ەندى بىردە كەڭ دالاداعى شەكسىز ەركىندىكتى اڭسايدى: «ارعىماقتارى قايدا ەكەن بۇ دالانىڭ // بايگە الاڭىن كورگەندە شىدامادىم» دەپ الاسۇرعان اقىن ەندى بىردە «مۇلگىگەن مەڭىرەۋ تىنىشتىقتى تالقان ەتەر اق داۋىلعا» اينالعىسى كەلەدى. وسىنشالىق بۋىرقانعان ەكپىنگە تولى اقىن جانى وقىرمانىن ەندى بىردە تەرەڭ سىرشىلدىققا قاراي تارتىپ اكەتەدى. قات-قابات سىرعا تولى ادام بولمىسىن, ونىڭ مۇڭى مەن قۋانىشىن, جۇرەگىندە تايتالاسقان سەزىمدەر قاقتىعىسىن, ۇلتتىق, ەلدىك, ەرلىك, ادامگەرشىلىك مۇراتتاردى شىنايىلىقپەن, سەزىمتالدىقپەن بەينەلەگەن ولەڭدەر – فاريزا اقىننىڭ پوەزياداعى ايرىقشا تۇلعاسىن ايشىقتاعان رۋحاني مۇرامىز.
اقىن پوەزياسىنىڭ ءمانى مەن مازمۇنىن, تەرەڭدىگى مەن بيىكتىگىن, شىنايىلىعى مەن سىرشىلدىعىن, شيىرشىق اتقان تارتىستى زەرتتەپ-زەردەلەۋ ءالى ءوز دەڭگەيىندە تولىق جۇزەگە اسقان جوق. ءبىز ءالى سىرتتاي قىزىقتاۋ مەن سيپاتتاۋدان اسا الماي جۇرگەن سياقتى سەزىنەمىن كەيدە.
تاياۋدا اقىننىڭ تۋعان جەرى اتىراۋدا, اقىننىڭ كوزى تىرىسىندە ءوزى باستاپ بەرگەن «فاريزا جانە ونىڭ اقىن سىڭلىلەرى» اتتى جىر مەرەكەسى ءوتتى. اقىننىڭ قۇرمەتىنە ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا كونفەرەنتسياعا جالعاستى. ەڭسەلى ەسكەرتكىشكە گۇل قويۋ راسىمىندە اقىننىڭ ەكى ۇلى – ايبار مەن الماس, ءسىڭلىسى الماگۇلدىڭ قاسىندا تۇردىق. ايباردىڭ اناسىن ساعىنعانىن كوزىنە ىركىلگەن جاستان سەزىندىك. اپايمەن قۇرداس ءبىر زامانداسى ءسوز سويلەگەندە الماس: «مامام ءتىرى بولسا وسىلاي جۇرەر ەدى عوي», دەپ قالدى. ءبىزدىڭ دە كوكەيىمىزگە ىركىلگەن ءسوز ەدى بۇل, جازمىشتان وزمىش جوق دەگەن...
اقىن عۇمىرى – ماڭگىلىك. قازاق دەگەن ەل باردا فاريزا دا جاساي بەرەدى. رۋح ولمەيدى, رۋحتىڭ تىنىسى بولعان پوەزيانىڭ عۇمىرى ماڭگىلىك. ءبىز وسىعان سەنەمىز, وسىلاي كوڭىل جۇباتامىز.
جانات اسكەربەكقىزى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
