باقىت جاكەت ۇلى 1981 جىلدان كۇنى بۇگىنگە دەيىن تۋعان اۋىلىندا سامبو, دزيۋدودان مىقتى شاكىرتتەر تاربيەلەپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە 1 كسرو سپورت شەبەرىن, قازاقستاننىڭ 24 سپورت شەبەرىن, 2 حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرىن, 4 ەلىمىزگە ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى دايارلادى. شاكىرتتەرى حالىقارالىق جارىستاردى ايتپاعاندا, الەم مەن ازيا چەمپيوناتى, ازيا ويىندارى مەن الەم كۋبوگىنىڭ وزىندە 22 رەت ءانۇرانىمىزدى شىرقاتىپ, 45 مارتە كوك تۋىمىزدى جەلبىرەتتى.
ب.قوقىسبەكوۆ – تالانتتى بالالاردى تۇرعان تۇرىسىنان تاني بىلەتىن باپكەر. باقىت اعامىز سەكىلدى قاجىرلى باپكەرلەردىڭ ارقاسىندا كەربۇلاق اۋدانى سپورت ساڭلاقتارىنىڭ التىن ۇياسىنا اينالدى. ونىڭ سپورت جولىنداعى جەڭىستى ءداستۇرىن بۇگىندە شاكىرتتەرىنىڭ شاكىرتتەرى تابىستى جالعاستىرىپ كەلەدى.
«بارىنەن ءتارتىبى مىقتى بالا وزادى. مەن مۇنى ومىرلىك تاجىريبەمنەن جاقسى بىلەمىن. دارىندى بالالاردىڭ كوبىسى العاشقى جەڭىسىنەن كەيىن «مەن مىقتىمىن» دەپ تايراڭداپ كەتەدى. سودان جاتتىعۋعا بىرەسە كەلىپ, بىرەسە كەلمەي, دايىندىعىن السىرەتەدى. ءتارتىبى بار بالا جاتتىعۋدان قالماي, باپكەردىڭ ايتقانىن تىڭداپ, تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا كوزدەگەن ماقساتىنا جەتەدى. سپورتپەن شىنداپ اينالىسقان ادامعا كەرەك ەڭ باستى بەس نارسە: جىلدامدىق, ەپتىلىك, توزىمدىلىك, ەڭبەكقورلىق, ءتارتىپ. زالداعى جاتتىعۋ دەگەنىمىز تەك تەمىر كوتەرىپ, بەلتەمىرگە تارتىلىپ, ءارى-بەرى جۇگىرىپ, دەنە قيمىلدارىن جاساۋدان عانا تۇرمايدى. سپورتتا كۇش پەن جىلدامدىق قانا ەمەس, اقىل مەن پاراسات تا كەرەك. ءبىز بالانى ەڭ الدىمەن ادامگەرشىلىك قاعيداتتارىنا ۇيرەتەمىز. بارلىق بەرەكەلى ءىس ۇلكەدەرگە قۇرمەت, كىشىلەرگە ىزەت كورسەتۋدەن باستالادى. سونى قاپەرلەرىنە مىقتاپ تۇيەمىز», دەيدى باقىت جاكەت ۇلى.
بۇگىندە جۇرتتىڭ ءبارى پەرزەنتىنىڭ پروكۋرور, سوت نەمەسە قارجىگەر بولعانىن قالايدى. مىقتى سپورتشى بولىپ تا تاريحتا قالۋعا بولاتىنىن كوپ اتا-انا ءجىتى تۇسىنە بەرمەيدى, سپورتشى دەگەن ماماندىق ەمەس دەپ ويلايدى. «بالام مىندەتتى تۇردە جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ, ديپلوم الۋى كەرەك» دەگەن نيەتپەن ناعىز پىسكەن شاعىنا قاراماي, سپورتتان ج ۇلىپ الادى. اقىرىندا سولاردىڭ دەنى ديپلومنىڭ پايداسىن دا كورمەيدى. نە تۇراقتى جۇمىسى جوق, نە سپورتتا جوق, ومىردەن ءوز جولىن تابا الماي كوپ قينالادى.
«مەنىڭ دە وليمپيا ويىندارىنا قاتىسىپ, جۇلدەگە تالاسۋعا كۇش-جىگەرى جەتەتىن قارىمدى ءارى ارىندى شاكىرتتەرىم كوپ بولدى, – دەپ جالعاستىردى اڭگىمەسىن بىلىكتى باپكەر. – بىراق ءومىردىڭ اعىسى ولاردى مۇلدە باسقا ارناعا ءتۇسىردى. كەيبىرى مال تابۋدىڭ قامىمەن كەتتى, كەيبىرى قيىندىققا شىدامادى. اتا-انالاردىڭ قارسىلىعىنا تاپ بولعان كەزدەرىمىز دە جوق ەمەس. «سپورت – ەرىككەننىڭ ەرمەگى. ودان دا ءبىر ماماندىقتى تاڭداپ, ديپلوم العانىڭ الدەقايدا ءتيىمدى», دەپ مەكتەپ بىتىرەر كەزدە جاتتىعۋعا جىبەرمەيدى. وكىنىشكە قاراي, سپورتتا باسەكەلەستىكپەن بىرگە باقتالاستىق تا قاتار جۇرەدى. ءوسىپ كەلە جاتقان بالانى كورە الماي, اياقتان شالۋشىلار كوبەيەدى. سونىڭ سالدارىنان دارىندى جاستار تەز سىنادى. سوعان قالاي كۇيىنبەيسىڭ؟ ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە اۋىلدى جەرلەردە ءوزىمىز قالاعان سپورت تۇرىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بولمادى. كەربۇلاق اۋدانىنىڭ قويانكوز اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتە فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبول ويناۋمەن عانا شەكتەلدىك. اسكەردەن كەيىن الماتىعا بارىپ, قازاق دەنە تاربيەسى ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. 1981 جىلى قويانكوزگە كوشىپ كەلدىم دە, كۇرەس ۇيىرمەسىن اشىپ, جاتتىقتىرۋشى بولىپ ەڭبەك ەتتىم. سودان كەيىنگى تىرشىلىگىم وسى اۋىلدا ءوربىپ كەلەدى. 12 جىل اۋدان ورتالىعىنداعى سپورت مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردىم. ءسويتىپ, سانالى عۇمىرىمدى تولىقتاي باپكەرلىك كاسىپكە باعىشتادىم».
«بەرەكەنى كوكتەن تىلەمە, ەتكەن ەڭبەكتەن تىلە» دەگەن دانا ابايدىڭ ايتقانىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ وتىرعان ب.قوقىسبەكوۆتىڭ سپورتپەن ورىلگەن ءومىرى – ءاربىر قازاق بالاسىنا ۇلگى. شاعىن عانا اۋىلدا ءجۇرىپ-اق كەيىپكەرىمىز جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى, ەرەسەكتەر اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى بەرىك جەتپىسباەۆ, قۇرلىقتىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى مەيىرجان قاپشاعانوۆ سەكىلدى مايتالمانداردى تاربيەلەدى. بۇگىندە ەكەۋى دە – ەلىمىزگە ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىلار.
سارىوزەككە اۋىسقاننان كەيىن دە ءبىر شوعىر تالانتتى جاستاردىڭ توماعاسىن سىپىردى. سولاردىڭ اراسىنان ءدىلداش قۇرىشباەۆانى بولە-جارا اتاپ وتۋگە بولادى. 68, 72 كگ سالماق دارەجەسىندە كۇرەسكەن قازاقتىڭ قايسار قىزى 2013–2022 جىلدار ارالىعىندا وتكەن الەم چەمپيوناتتارىندا 3 كۇمىس, 3 قولا مەدال ولجالادى, ازيانىڭ 7 دۇركىن چەمپيونى اتاندى. جازعى ازيا ويىندارى مەن جابىق عيماراتتاعى ازيا ويىندارىندا التىننان القا تاقتى.
«باقىتتى 1983 جىلدان بەرى تانيمىن, – دەيدى سامبو مەن قازاق كۇرەسىنەن سپورت شەبەرى, ەلىمىزدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى نۇرباي جارمۇحامەدوۆ. – ول – وتە ەڭبەكقور باپكەر. بالالارعا قاتال, بىراق ءادىل. ونىڭ تاربيەلەگەن شاكىرتتەرى ەلىشىلىك دودالاردا دارالانىپ, حالىقارالىق ارەنادا دا ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعادى. وسىنداي باتالى ءىستى قوقىسبەكوۆ اۋىلدا ءجۇرىپ-اق تىندىردى. قازىرگى كەزدە بالالاردى سپورتتا ۇستاپ تۇرۋ وتە قيىن. ءبىزدىڭ كەزىمىزدە ۇكىمەتتىڭ ءوزى تالانتتى سپورتشىلاردى ينستيتۋتقا سىرتتاي وقۋعا تۇسىرەتىن. ءسويتىپ, بەس جىل بويى سىنايتىن. مىقتىسى قالادى, السىزدەرى كەتەدى. قازىرگى كەزدە دە وسى سالاعا وسىنداي ءبىر ءۇردىس كەرەك سياقتى.
باقىت قوقىسبەكوۆتىڭ ۇزەڭگىلەس ارىپتەسى, دوسى دا بالۋاندىق ونەردە ءبىراز بەلەستى باعىندىرعان. ن.جارمۇحامەدوۆ قازاق سامبوشىلارىنىڭ اراسىنان العاشقى بولىپ وداق كولەمىندە اتوي سالدى. 1976 جىلى كسرو كۋبوگى جارىسىندا قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. ەل چەمپيوناتىندا 8 مارتە توپ جاردى. 1975–1983 جىلدار ارالىعىندا بوزكىلەمدە ەشكىمنەن ۇتىلعان ەمەس.
«مەن باقىت اعانىڭ تۇڭعىش شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرىمىن, – دەيدى داۋلەت ايتباەۆ. – 1982 جىلى, العاش جاتتىعۋدى باستاعان كەزدە اۋىلدا سپورتپەن اينالىسۋعا جاعداي بولمادى. ۇستازىمىزدىڭ ماماندىعىنا شىن بەرىلگەنى سونشالىق, مال بورداقىلاپ, ەتىن الماتىعا اپارىپ ساتىپ, سونىڭ اقشاسىنا بالالاردى جارىسقا اپاراتىن. ءالى ەسىمدە, تاڭعى ساعات بەستە ءار بالانى ۇيىنە كەلىپ وياتاتىن. بىزگە «كوشە جاققا قاراعان تەرەزەنىڭ تۇبىنە جاتىڭدار, ماعان سەندەردى وياتۋعا وڭاي بولادى», دەيتىن. تاڭەرتەڭ ساعات بەستە اعايدىڭ تاياعى تەرەزەگە تىق ەتكەندە, ورنىڭنان اتىپ تۇرىپ, سوڭىنان ەرۋىڭ كەرەك. وسىنداي جانكەشتى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن شاكىرتى بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. سونداي-اق سارىوزەكتە سپورت عيماراتىنىڭ سالىنۋىنا دا باقىت جاكەت ۇلى كوپ كۇش سالدى.
سارىوزەك اۋىلىنىڭ تورىندە وتكەن ءدۇبىرلى دوداعا جامبىل, الماتى, سەمەي, جەتىسۋ وبلىستارى, الماتى, قوناەۆ, تەكەلى, تالدىقورعان قالالارىنان 310 بالۋان قاتىستى. سولاردىڭ اراسىنان س.باقىت, م.قۋانىشباي, ي.باتىربەك, ن.باعدات, ا.نۇرمۇحامەد, س.باۋىرجان ۇلى, ا.قۋات, ا.شوقان ۇلى, ا.بەكتۇرسىن, تاعى باسقا بالعىن بالۋاندار ايشىقتى ونەرلەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى.
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»,
ورالحان ءداۋىت,
جۋرناليست
