قازاق مادەنيەتى مەن ونەرى اۋىر قازاعا ۇشىرادى. 2015 جىلعى 28 ساۋىردە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, وتاندىق ەسترادا ونەرىنىڭ ەرەكشە دارىن يەسى, اتاقتى مۋزىكانت باتىرحان قامال ۇلى شوكەنوۆ 53 جاسىنا قاراعان شاعىندا ومىردەن وزدى.
باتىرحان شوكەنوۆ 1962 جىلى 18 مامىردا قىزىلوردا قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1982 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى كونسەرۆاتورياسىنىڭ ستۋدەنتى كەزىنەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆانى سۇيەمەلدەيتىن «اراي» توبىنا ساكسوفونيست بولىپ ورنالاستى. بۇعان قوسا, بۇل توپ 1983 جىلى دجاز كومپوزيتسيالارىن ورىنداپ بۇكىلوداقتىق فەستيۆالدە لاۋرەات اتاندى. وسى كەزدە ب.شوكەنوۆ الت جانە تەنور-ساكسوفوندا ۆيرتۋوزدى ورىنداۋشى رەتىندە ونەر كورسەتتى.
1987 جىلى ب.شوكەنوۆ «الما-اتا» اتتى جاڭادان قۇرىلعان توپتا ءانشى رەتىندە ونەر كورسەتتى. ءبىر جىلدان كەيىن, توپ قۇرامىنداعىلار «مەلوديا» فيرماسىندا وزدەرىنىڭ العاشقى «پۋت بەز وستانوۆوك» اتتى البومدارىن شىعارىپ, توپتىڭ اتىن «الما-اتا ستۋديو» دەپ وزگەرتكەن بولاتىن. ال ب.شوكەنوۆ توپتىڭ كوشباسشىسى بولدى.
1989 جىلى «الما-اتا ستۋديو» توبى «دجۋليا» دەپ اتالاتىن ءوزىنىڭ العاشقى بۇكىلوداقتىق حيتىن تانىستىرىپ, اللا پۋگاچەۆانىڭ ءان تەاترىنا شاقىرتۋ الدى. ءانشىنىڭ «روجدەستۆەنسكيە ۆسترەچي» ءان كەشىنە قاتىسقاننان كەيىن «ا-ستۋديو» توبى بۇكىل ەلگە تانىمال بولدى. ب.ءشوكەنوۆتىڭ ەرەكشە ورىنداۋىنداعى «بەلايا رەكا», «ستوپ, نوچ», «سولدات ليۋبۆي», «ەتي تەپلىە لەتنيە دني», «نەليۋبيمايا» جانە ت.ب. جاڭا اندەرى توپتى كوپكە تانىمال ەتتى.
2002 جىلى ول «وتان-انا» اتتى العاشقى ءان-جيناعىن قازاق تىلىندە شىعاردى.
ب.شوكەنوۆ قازاق مۋزىكا ونەرىندە وشپەس ءىز قالدىردى. ونىڭ شىعارماشىلىعى وتانىنا دەگەن تەرەڭ ماحابباتىمەن ەرەكشەلەندى.
ول شىعارماشىلىق قىزمەتىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاستى. سونداي-اق, تالانتتى مۋزىكانتتى 2009 جىلى 20 قاراشادا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بالالار قورى (يۋنيسەف) قازاقستانداعى يۋنيسەف-ءتىڭ العاشقى ۇلتتىق ەلشىسى دەپ تانىدى.
باتىرحان شوكەنوۆتىڭ جارقىن بەينەسى وتباسىنىڭ, جاقىندارىنىڭ, ارىپتەستەرى مەن ونىڭ شىعارماشىلىعىن باعالاۋشىلاردىڭ جادىندا ءاردايىم ساقتالارى ءسوزسىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى.
باتىرحاننىڭ ورنى بولەك ەدى
بۇل – ورنى تولمايتىن قايعى. باتىرحان قازاقتىڭ عانا ءانشىسى ەمەس, الەمنىڭ ءانشىسى بولىپ ءجۇردى عوي. حالىقتار دوستىعى دەپ ءجيى ايتىپ جۇرەمىز. باتىرحان شىن مانىندەگى حالىقتار دوستىعىنىڭ وكىلى بولدى. وزگە ۇلتتار مەن قازاق مۋزىكاسىنىڭ اراسىنا ونەردىڭ كوپىرىن سالدى. ءوستىپ ءجۇرىپ قازاقتىڭ اتىن بۇكىل جەر جۇزىنە تانىتتى. بۇل قازا ءبارىمىزدىڭ قابىرعامىزدى قايىستىردى. قىرشىن كەتتى دەۋگە بولادى. قاشاندا, تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر. تۋىستارى مەن اناسىنا دا اۋىر ءتيىپ وتىر. بۇل دۇنيەگە كەلگەن ادام ءبىر كەتەدى. ماڭگىلىك ءومىر جوق. بىراق باتىرحانىمىز تىم ەرتە كەتتى. توسىننان كەلگەن اجال بولدى. وكىنىشىمىز وسى. ءالى جۇرە تۇرسا تالاي جاستاردى تەكتى ونەرگە تاربيەلەيتىن ەدى. باتىرحانعا ەلىكتەيتىن, باتىرحان سياقتى بيىك دەڭگەيدەگى ءانشى بولعىسى كەلەتىن شاكىرتتەرى بار ەكەنىن بىلەتىن ەدىم. ونىڭ جولىن قۋعىسى كەلىپ جۇرگەن بالالار كوپ بولاتىن. باتىرحانداي بولۋعا تىرىسىپ جۇرگەن جاس تالانتتارىمىز بار. ويتكەنى, باتىرحان قاي قىرىنان قاراساڭ دا, وسىنداي ونەرپاز جاستارعا ۇلگى بولا ءبىلدى. ۇيرەتەتىنى دە, ايتارى دا, ءتالىمى دە بار جاسقا كەلگەندە كەتىپ قالىپ وتىر. باتىرحانىمىزدان ناعىز كەمەلدەنگەن تۇسىندا ايىرىلىپ, وكىنىپ قالدىق. ەندى قانشا وكىنسەك تە, ءدال وسىنداي ءانشى تۋمايدى. تەكتىلىگى دە, تاربيەسى دا جاقسى ازامات ەدى. ساف التىنداي سابىرلى جىگىت بولدى. سۇيسىنەتىندەي ساليقالى ءومىر ءسۇردى. ونەردىڭ دە بيىك شىڭىنا شىقتى. مەن ءۇشىن باتىرحاننىڭ ورنى بولەك. ۇلكەندەردى قاتتى سىيلاۋشى ەدى. اتا-اناسىن قاتتى ارداقتاۋشى ەدى. ماعان دا تۋعان بالامداي بولدى. كەزىندە الماتىعا كەلگەندە مەنىڭ ۇيىمدە دە تۇردى. كونسەرۆاتوريادا وقىپ ءجۇرگەندە ارنايى باتىرحان ءۇشىن ساكسوفون كلاسىن اشقىزعان ەدىك. ەڭبەگىمىزدى اقتاپ, تاماشا مۋزىكانت بولا ءبىلدى. حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. ءبىزدى ۇياتقا قالدىرعان جەرى جوق. سىرتىنان تىلەۋلەس بولىپ, تۋعان بالامداي ماقتانىش تۇتىپ جۇرەتىن ەدىم. قيىن ساتتە قاسىندا بولايىن دەپ اناسىنىڭ قاسىنا كەلدىم... جىلاپ جۇرگەن, جوقتاپ جۇرگەن حالىقتا ەسەپ جوق. قانشا ايتساق تا, بۇل قازانىڭ ورنى تولمايدى. دارىندى جاستار كوپ. بىراق باتىرحاننىڭ ورنى بولەك ەدى. جانىمىزعا وسى باتىپ تۇر. ونەرى ءبىر بولەك, ءوزى دە جاقسى ادام بولا ءبىلدى. باتىرحاندى ەستەن شىعارۋ, ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. جاتقان جەرى جايلى, توپىراعى تورقا بولسىن! بيبىگۇل تولەگەنوۆا, كسرو حالىق ءارتىسى. الماتى.جۇلدىزدى عۇمىر
بۇل – ءبىز ءۇشىن ورنى تولماس قازا. قازاق ەلى ونەر تارلانى, ساز الەمىنە وزىندىك ورنەك سالعان, مادەنيەت الەمىندە ەرەكشە قولتاڭبا قالدىرعان ءبىرتۋار ۇلىنان ايىرىلدى. ونىڭ جۇلدىزدى عۇمىرى وتانعا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى بولدى. البەتتە, ارىپتەستەرىنىڭ جۇرەگىنەن ويىپ تۇرىپ ورىن العان ابزال دوس مۋزا جىلناماسىندا التىن ارىپپەن جازىلىپ قالاتىنى اقيقات. ونىڭ ومىرلىك جولىن ءبارى بىلەدى. ءبىز ەكەۋمىز جاقىن دوس ەدىك. سىرلاس بوپ وستىك. ءتىپتى ءبىر كۋرس ۇلكەندىگى بولماسا, جوعارى وقۋ ورنىندا دا بىرگە وقىدىق. ءاربىر جەتكەن تابىسىنا قۋانىپ, ورتاقتاساتىن باتىرحان «ودين ۆ ودين» مۋزىكالىق تەلەشوۋىندا لۋچانو پاۆوروتتي, لۋي ارمسترونگ, سەزاريا اۆورا, تىنيس مياگي بەينەلەرىن سومداپ, انشىلىگىمەن عانا ەمەس, ءارتىستىگىمەن دە تامساندىردى. بولمىسىنان سازگەر, تۋا بىتكەن تالانت باتىرحاننىڭ ەڭبەكسۇيگىشتىگىن ونەر تارلاندارى ۇلگى تۇتادى. ءوزىن باۋىر تۇتاتىن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆادان باستاپ انشىلەر, كومپوزيتورلار, پروديۋسەرلەر باتىر تۋرالى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ, جىلى سوزدەرىن ارناپ جاتىر. ال كۇنى كەشە ماسكەۋدە مۋزىكانتتى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋ ءۇشىن, قىم-قۋىت شارۋالارىن جيىستىرىپ قويىپ, ماكسيم فادەەۆ پەن يگور كرۋتوي سەكىلدى كاسىبي پروديۋسەرلەر, الەكسەي چۋماكوۆ, الەكساندر مارشال, اركادي ۋكۋپنيك, ليۋبوۆ ۋسپەنسكايا جانە باسقا دا انشىلەر, «ا-ستۋديو» توبى, ءانشى ولگا كابو ءتارىزدى بەلگىلى ونەر يەلەرى ءوز جوسپارلارىنان, ونەر ساپارلارىنان باس تارتۋىنا تۋرا كەلدى. بۇل باتىردىڭ ارىپتەستەرى اراسىندا ۇلكەن قۇرمەت پەن بەدەلگە يە ەكەندىگىن اڭعارتسا كەرەك. «ءومىر جانە ءولىم... ولاردىڭ اراسىنداعى شەك, ادامنىڭ تىنىسى سەكىلدى كوزگە كورىنبەيدى. قاس-قاعىم دۇنيە! بۇگىن بار دا ەرتەڭ جوق. ادام بالاسى بۇل فانيگە قىسقا مەرزىمگە كەلەدى دە, انا الەمگە ماڭگىگە كەتەدى» دەپ ءسوز ساپتاعانى كەشە ەدى. دەنساۋلىعى اسا سىر بەرمەسە دە, جۇرەكتەردى ەلجىرەتەر وي تولعامى ءوز جۇرەگىنە سىز بولىپ ورىن تەبەتىنىن كىم بىلگەن؟! جامباسى جەرگە تيمەي جاتىپ, تۋما تالانتتىڭ ونەرىنە تابىنۋشىلار الماتىدا تاڭ الاكەۋىمنەن رەسپۋبليكا سارايىنىڭ, استانادا ورتالىق كونتسەرت زالى الدىندا, ەلىمىزدىڭ باسقا دا قالالارىنىڭ ونەر وردالارىندا باتىرحانعا ارناپ گۇل-شوقتارىن قويىپ, سوڭعى كەزدەرى ونىڭ حيتكە اينالعان اندەرىن جاپپاي ايتىپ, ايالاپ ەسكە الىپ جاتىر. ءبىز ءوز ءومىرىن حالقى مەن مەملەكەتىنە, ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنە ادال قىزمەت ەتۋگە ارناعان باتىرحاننىڭ ارۋاعى الدىندا ارقاشان باسىمىزدى يەمىز. ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى, مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى.ۇلتتى تانىتقان ءانشى
باتىرحان قازاق حالقىن, ۇلتىن, قازىرگى قازاق ەسترادا جانرىن حالىقارالىق دەڭگەيدە كورسەتكەن ونەر ادامى. ناعىز جۇلدىز! باتىرحانمەن بىرگە جۇمىس ىستەگەن, كەيىنگى 50 جىلدىق مەرەيتويلىق كونتسەرتىندە بىرگە ونەر كورسەتكەن دوستارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەلگىلى مۋزىكانتتار بولدى. باتىرحاننىڭ استانا مەن الماتىدا وتكەن كونتسەرتىنە انگليادان, اقش-تان, رەسەيدەن, گەرمانيادان, ۋكراينادان ارنايى ونەرپازدار قاتىسىپ, حالىقارالىق وركەسترلەر سۇيەمەلدەدى. باتىرحان ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز ەدى! باتىرحان شوكەنوۆ ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدى, قازاعىمىزدى, قازىرگى ۇلتتىق ەسترادا جانرىن تەك قانا تمد مەن ماسكەۋدە عانا ەمەس, شەتەلدەردە دە تانىتتى. قازىرگى قازاق ونەرىن, ونىڭ مۋزىكاسى قانداي ەكەنىن, جالپى قازاق دەگەن ۇلتتىڭ قانداي ەكەنىن پاش ەتتى. ءبىزدىڭ ونەرىمىزدى وزگەلەر باتىرحان ارقىلى قابىلدادى. باتىرحاندى باتىر دەۋگە دە بولادى. سەبەبى, ول سىرتتا جالعىز قازاق بولىپ ءجۇرىپ, ءوز ءانىن, قازاعىنىڭ ءانىن شىرقاپ ءجۇردى. مەن باتىرحاننىڭ الدىندا باسىمدى يەمىن. ونىڭ جاساعان ەڭبەگى, شىعارماشىلىق دەڭگەيى حالىقارالىق دارەجەدە بولدى. باتىرحان مەنىڭ باۋىرىم, سۇيىكتى باۋىرىم ەدى. مەنىڭ ءاربىر كونتسەرتىمە بۇكىل ءانساپارلارىن جيناستىرىپ قويىپ, قاي جاقتان بولسا دا ۇشىپ جەتەتىن. ەكەۋمىز دۋەتپەن ءان ايتاتىنبىز. ول ساكسوفوندا وينايتىن. باتىرحان ونەردەگى العاشقى قادامىن «اراي» انسامبلىنەن باستادى. تاسقىن وقاپوۆ ونى كونسەرۆاتوريادان جەتەلەپ الىپ كەلىپ, ءانسامبلدىڭ قۇرامىنا قوستى. سول انسامبل قۇرامىنان «ا-ستۋديو» قاناتتاندى. ون جىل بىرگە ەڭبەك ەتتىك. ىزدەندىك, تالپىندىق, العا ۇلكەن ماقساتتار قويدىق. ون جىلدان كەيىن ارقايسىمىز تاجىريبە جيناقتاپ, ءوز جولدارىمىزبەن كەتتىك. ونەردەگى ءوز سوقپاقتارىمىزعا تۇستىك. ءبىراق بايلانىسىمىزدى ۇزگەن جوقپىز. وكىنىشكە قاراي, باتىرحاننان كوز جازىپ قالۋ مەن ءۇشىن دە ۇلكەن قايعى. قازاق ونەرى ءۇشىن دە ورنى تولماس قازا. ونەر ادامدارى ءۇشىن دە اۋىر. ويتكەنى, حالىقارالىق ساحنالاردا جۇرگەن انشىلەرىمىز وتە از ەدى. ءتىپتى, ەندى جوق دەۋگە بولادى. سوندىقتان, باتىرحاننىڭ تىڭدارماندارىنا, اناسى مەن تۋعان-تۋىسقاندارىنا قايعىرىپ كوڭىل ايتامىن. باتىرحان – ەڭ جوعارى دارەجەدەگى مۋزىكانت رەتىندە, ءانشى رەتىندە, دوس رەتىندە, سۇيىكتى باۋىرىم رەتىندە ءماڭگىلىك مەنىڭ جۇرەگىمدە قالادى. روزا رىمباەۆا, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى. الماتى
