قىمباتشىلىق قىسا ما

بۇعان دەيىن باس بانك كەلەر جىلعا ارنالعان بولجامىن جاريالاپ, الداعى جىلى ينفلياتسيا – 6,5-8,5% ارالىعىندا, 2026 جىلى – 5,5-7,5% شەگىندە, 2027 جىلى 5%-عا شامالاس بولادى دەپ جوبالاعان-تۇعىن. بيىل قاراشادا جىل­دىق ينفلياتسيا 8,4% دەڭ­گەيىندە قالىپتاستى. سوندا بول­جامنىڭ وزگەرۋىنە قانداي اسپەك­تىلەر اسەر ەتتى؟ بىرىنشىدەن, جاھاندىق كۇيزەلىستەر دامۋشى ەلدەردىڭ رەزەرۆتىك ۆاليۋتالارى مەن ۆاليۋتالارىنىڭ ايىرباس باعامىنا ءارتۇرلى اسەر ەتەدى. وسى فاكتوردى ەستەن شىعارماعان دۇرىس. دامۋشى ەلدىڭ ورتالىق بانكىنىڭ مۇنداي كۇيزەلىستەردەگى ارتىق اقشا ەميسسياسى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋ قاۋپىن كۇشەيتەدى. ەلى­مىزدىڭ قارجىگەرلەر قاۋىم­داستىعى وسى ايدا دا تەڭگە تىعى­رىق­قا تىرەلەدى دەپ الاڭداعان ەدى. بۇل ۇرەيلەرى نەگىزسىز بولمادى. سەبەبى اي باسى 1 دوللارعا 528 تەڭگەگە دەيىن قۇلدىراۋمەن باستالدى. اپتا سوڭىندا ۇلتتىق ۆا­ليۋتا دوللارعا شاققاندا 9 تەڭ­گەگە نىعايىپ, قالپىنا كەلە باستادى. بۇل جوعارىدا ايتقان قورقىنىشتى ءسال سەيىلتتى. دەسە دە باعامنىڭ قۇبىلمالى ەكەنىن ەسكەرسەك, ۇرەيلەنۋگە سەبەپ بار.

ودان بولەك, ەلدىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆى قاراشا ايىندا 45,8 ملرد دوللاردان 44,2 ملرد دوللارعا ازايعان. ال ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرى 0,3 ملن دوللارعا كەمىگەن. ناتي­جە­سىندە, ەلدىڭ حالىقارالىق ۆاليۋتا رەزەرۆى 105 ملرد دوللار­دى قۇ­راپ وتىر. سوندا جالپى, 3,58%-عا كەمىگەن. جاعدايدى قا­لىپقا كەلتىرۋ ماقساتىندا باس بانك قورىنداعى دوللاردى ساتىپ, ينتەرۆەنتسيا جاسا­دى. بازا­لىق مولشەرلەمەگە قاتىس­تى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ينتەرۆەنتسيا بارىسىندا 1 ملرد دوللار ساتتىق دەپ مالىمدەدى.

ەكىنشىدەن, دامىعان ەلدەردىڭ حالقى اقشا قاراجاتتارىن باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى قۇرالدارىنا سالۋدى ءارى ينفلياتسيادان قورعاۋ ءۇشىن التىن ساتىپ الۋدى ءجون كورەدى. ماسەلەن, بۇل ءۇردىس پاندەميا كەزىندە دە ساقتالدى. ەۋروايماق حالقى ارتىق جيناقتاردىڭ كوپ بولىگىن تۇرعىن ءۇي مەن اكتسيا, وبليگاتسيا سياقتى قارجىلىق اكتيۆتەرگە سالعان. قازىر جاھاندىق جاعدايلارعا بايلانىستى الەمدىك نارىقتا التىن باعاسى كوتەرىلىپ, ءبىر ۋنتسياسى 2 637 دوللاردان استى. 2025 جىلى 3 000 دوللارعا كوتەرىلۋى دە مۇمكىن.

ۇلتتىق بانك قازاندا 4,2 توننا aلتىن ساتىپ العان. سولاي الەمدەگى التىندى ەڭ كوپ ساتىپ العان ورتا­لىق بانكتەر قاتارىنا ەن­گەن. بۇل تۋرالى «World Gold Council» (WGC) ەسەبىندە جازىلعان. WGC مالىمەتىنشە, ورتالىق بانكتەردىڭ التىنعا دەگەن سۇرانىسى بيىل دا جوعارى دەڭگەيدە قالدى. كەلەر جىلى دا وزگەرمەۋى مۇمكىن. جىل باسىنان بەرى ساتىپ الىنعان التىن­نىڭ جالپى كولەمى 694 تونناعا جەتكەن.

– التىن باعاسىنىڭ ءوسۋى كەيدە ساتىپ الۋدى تەجەۋى مۇمكىن بولعانىمەن, قازان ايىنداعى جوعارى كورسەتكىشتەر التىننىڭ سترا­­تەگيالىق اكتيۆ رەتىندەگى ماڭى­­زىن راستايدى. ورتالىق بانك­تەر ونى تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جانە رەزەرۆتەردى ءارتاراپتاندىرۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانىپ جاتىر, – دەلىنگەن WGC زەرتتەۋىندە.

ۇشىنشىدەن, دامىعان ەلدەردە حالىق ورتالىق بانك ينفلياتسيانى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇستاي الادى دەپ سەنىم بىلدىرەدى. اقشا ماسساسىنىڭ ديناميكاسى, نەگىزىنەن, حالىقتىڭ ۇزاق­مەرزىمدى ينفلياتسيالىق كۇتۋ­لە­رىمەن, جۇرگىزىلىپ جاتقان اقشا-كرەديت ساياساتىنا سەنىممەن انىق­تالادى. سوندىقتان دامىعان ەل­دەر­دەگى تۇراقتى ءارى بەكىتىلگەن ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ورتالىق بانكتەرگە ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە الاڭداماي, يكەمدى ساياسات جۇر­گىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز بۇل تىزبەككە كىرەمىز بە, كىرمەيمىز بە – ول ۇلكەن سۇراق.

– 2025–2026 جىلدارداعى ينفلياتسيا ديناميكاسى ءارى قاراي باياۋ­لايدى, بىراق بۇرىن بولجان­عان­نان باياۋ قارقىن­مەن. بۇل ۇدەرىستى: سىرتقى ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ كۇشەيۋى, سىرتقى ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ ناشار­لاۋى, رەتتەلەتىن تكق تاريف­تە­رىنىڭ ءوسۋى ءارى فيسكالدىق ىنتا­لاندىرۋدىڭ وڭ يمپۋلسى قيىنداتادى. بۇل فاكتورلار ينفلياتسيانىڭ باياۋ تومەندەۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ, ونىڭ ۇزاق ۋاقىت جوعارى دەڭگەيدە ساقتالۋىنا ىقپال ەتەدى. بولاشاقتا ۇلتتىق بانكتىڭ ورتاشا قاتاڭ ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە, ينفلياتسيالىق كۇتۋ­لەردىڭ تۇراقتانۋى, قازاق­ستاننىڭ ساۋدا سەرىكتەس ەلدەرىندەگى ينف­لياتسيانىڭ ءوز ماقساتتى دەڭگەي­لەرىنە بىرتىندەپ ورالۋى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ينفليا­تسيانىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتەدى. دەگەنمەن 2026 جىلعا ارنال­عان سالىق زاڭناماسىن رەفورمالاۋ اياسىندا فيسكالدىق پارا­مەتر­لەردىڭ تاۋەكەلدەرى مەن بەلگىسىز­دىك­تەرى ءالى دە ساقتالىپ وتىر, – دەپ جازعان ەدى باس بانك «اقشا-كرەديت ساياساتى» تۋرالى بايانداماسىندا.

جالپى العاندا, ينفلياتسيالىق قىسىم سىرتقى سەكتوردا دا, ىشكى سەكتوردا دا كۇشەيە ءتۇستى. ونىڭ سەبەبىن ۇلتتىق بانك ەكى فاكتورعا تىرەيدى. سىرتقى فاكتورلار – الەمدىك ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋى, جوعارى ينفلياتسيا, رەسەي­دەگى ايتارلىقتاي باعامدىق اۋىت­قۋلار. ىشكى قىسىم – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالا­سىنداعى رەفورمالاردىڭ جال­­عاسۋىنا, ىشكى ۇسىنىس مۇمكىن­دىك­تەرىنەن اساتىن تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋىنا, ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ ارتۋىنا بايلانىستى. ايتارلىقتاي بيۋدجەتتىك شىعىندار اياسىندا فيسكالدىق يمپۋلس تە ءوسىپ كەلەدى. ال نەگىزگى تاۋەكەلدەرى ىشكى سۇرانىستىڭ ارتۋىمەن, سىرتقى ينفلياتسيالىق قىسىممەن, رەتتە­لەتىن باعانىڭ وسۋىمەن, بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋداعى بەل­گىسىزدىككە قاتىستى.