سۋرەتتە: ۇستاز باقىتالى داۋلەتيار ۇلى
رەسپۋبليكا بويىنشا ۇزدىك مۇعالىمدەردىڭ وندىعىنا ىلىككەن باقىتالى داۋلەتيار ۇلى 2014 جىلى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيزيكا ماماندىعى بويىنشا باكالاۆر دارەجەسىن ۇزدىك اياقتاعان. سودان سوڭ سۇلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە جوعارى ءبىلىمىن جالعاستىرىپ, فيزيكا جانە پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى دارەجەسىن يەلەنگەن. ءبىلىمنىڭ تەرەڭىنە بويلاعان ۇستاز ەڭبەك جولىن قارعالى اۋىلىندا اسەت بەيسەۋوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە فيزيكا ءپانى مۇعالىمى بولىپ باستاعان. كوپ ۇزاماي پەداگوگيكالىق شەبەرلىگى مەن كاسىبي جەتىستىكتەرىنىڭ ناتيجەسىندە, «پەداگوگ-ساراپشى» بىلىكتىلىك ساناتىنا يە بولعان.
ەڭبەك جولىن باستاعان ءبىلىم شاڭىراعىندا روبوتتەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتىڭ جوقتىعى الاڭداتقان جاڭاشىل ۇستاز باقىتالى داۋلەتيار ۇلى 3 ملن تەڭگە كولەمىندەگى جۇلدەنى جەڭىپ العاننان كەيىن, «ونەرتاپقىشتار الەمى» اتتى كابينەت اشىپ, ونى زاماناۋي جابدىقتارمەن تولىقتىرۋعا كىرىسەدى. كابينەتكە فيزيكا, ينجەنەريا, روبوتتەحنيكا قۇرالدارى مەن 3D-پرينتەرلەرى ورناتىلادى. ءسويتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەر كۇردەلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جول اشىپ, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ فيزيكا پانىنە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرادى.
«ساباق بەرۋ بارىسىندا مەنى بىرنەشە ماڭىزدى سۇراق مازالايتىن ەدى. ايتالىق, قازىرگى كەزدە بارلىق بالا كومپيۋتەرلىك ويىندارعا قىزىعادى. بىراق سول تەحنولوگيانىڭ نەگىزىن جاسايتىن فيزيكا عىلىمىنا قىزىعۋشىلىق تانىتپايدى. سونداي-اق فيلمدەردە بەينەلەنگەن روبوتتاردى بارلىعىمىز بىلەمىز, الايدا ولاردىڭ قالاي شىندىققا اينالىپ جاتقانىن تۇسىنۋگە تىرىسپايمىز. تاعى ءبىر ماسەلە, بالالارىمىزدىڭ ءان مەن بيگە دەگەن قۇلشىنىستارى جوعارى بولعانىمەن, ءبىلىم مەن عىلىمعا قىزىعۋشىلىقتارى تومەن ەكەندىگى مەنى تەرەڭ ويلاندىردى. سول سەبەپتى, مەن ساباق بارىسىندا تەوريانى تاجىريبەمەن بايلانىستىرۋ ارقىلى وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ جولدارىن ىزدەدىم», دەيدى بىلىكتى ۇستاز باقىتالى داۋلەتيار ۇلى.
قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ جوقتىعىنا قاراماستان, بۇزىلعان تەحنيكالىق قۇرىلعىلاردى جيناپ, سولاردىڭ بولشەكتەرىن قولدانۋ ارقىلى ەرەكشە جوبالاردى جۇزەگە اسىرعاندارىن العا تارتتى.
«اۆتوماتتى قوقىس جيناعىش, روبوتكۇنباعىس, اۆتوماتتى قوقىس قابىلداعىش, اقىلدى تۇنگى شامدار قۇراستىرىلدى. بۇل جوبالاردى جاساۋ بارىسىندا وقۋشىلار فيزيكا زاڭدىلىقتارىن تەرەڭ مەڭگەرىپ, ەلەكتر توگى, مەحانيكا, جارىق زاڭدارى سياقتى تاقىرىپتاردى پراكتيكالىق تۇردە زەرتتەدى», دەيدى ول.
وقۋشىلار فيزيكا زاڭدىلىقتارىن ءوز قولدارىمەن تاجىريبە جاساپ زەرتتەگەندە عانا ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ەسەلەپ ارتقانىن بايقايدى. وسى ءادىس ارقىلى فيزيكا وقۋشىلار ءۇشىن تۇسىنىكتى ءارى قىزىقتى پانگە اينالادى. جاس ۇرپاق الدىنداعى ءوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە سەزىنگەن ۇستاز شىعارماشىلىق توپ قۇرىپ, شاكىرتتەرىمەن بىرگە كوپتەگەن جوبانى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەن. ءبىلىم بەرۋدە جاڭا تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانىپ, وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ جانە ومىرگە قاجەتتى داعدىلاردى دامىتۋ قاجەتتىگىن زەردەلەگەن باقىتالى, بۇل ماقساتتا STEAM ادىستەمەسىن, روبوتتەحنيكا مەن فيزيكانى ينتەگراتسيالاۋدى تاجىريبەسىندە كەڭىنەن قولدانادى. ناتيجەسىندە, وقۋشىلارىمەن بىرلەسە «بيومەحانيكالىق پروتەز» جوباسىن جۇزەگە اسىرادى. جوبانىڭ ءساتتى شىعۋىنا «قازاقستان مۇعالىمى» بايقاۋى اياسىندا مەكتەپكە سىيعا بەرىلگەن 3D پرينتەرىنىڭ پايداسى تيگەنىن ماقتان ەتەدى.
«وقۋشىلاردىڭ كومەگىمەن جاسالعان العاشقى پروتەزدى مەكتەبىمىزدىڭ وقۋشىسى ميراسقا ارناپ جاسادىق. سپورت پەن ءبىلىمدى قاتار الىپ جۇرگەن تالانتتى بالا ءتورت ساۋساعىنان ايىرىلعان. سول كەمىستىكتىڭ ورنىن تولتىرىپ, ارماندارىن كەدەرگىسىز جۇزەگە اسىرۋىنا ۇلەسىمىزدى قوستىق. سونىمەن بىرگە مەكتەبىمىزدىڭ مۇعالىمى عاليانىڭ قولىنا, ۇزىناعاش اۋىلىنىڭ تۇرعىنى داۋلەت ەسىمدى ازاماتتىڭ اياعىنا ارناپ پروتەز جاساپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا سەپتىگىمىزدى تيگىزدىك», دەگەن فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى باقىتالى داۋلەتيار ۇلى ءسوزىن ساباقتاي ءتۇستى.
ء«بىزدىڭ كوماندا جاساعان پروتەز داۋلەتكە قايتادان ءوز اياعىمەن جۇرۋگە مۇمكىندىك بەردى. ونىڭ العاش رەت ەركىن قوزعالىپ, ومىرگە قايتا ورالعانىن كورۋ ءبىز ءۇشىن تەڭدەسسىز قۋانىش بولدى. بۇل جوبا ءبىزدىڭ عىلىم مەن تەحنولوگيانى ادام ءومىرىن جاقسارتۋ جولىندا قولدانۋ ميسسيامىزدى تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى. وقۋشىلارىمىزدىڭ باسقا دا ماڭىزدى جوبالارى بار. مىسالى, كوزى كورمەيتىن جاندارعا ارنالعان كەدەرگىنى الدىن الا ەسكەرتەتىن كوزىلدىرىك, ۇيىقتاپ كەتۋ قاۋپى بار جۇرگىزۋشىلەردى دىبىستىق سيگنالمەن وياتاتىن قۇرىلعى, بوتەلكەلەردى قايتا وڭدەيتىن مەحانيزم, اۆيا جەتكىزۋشى درون سىندى جوبالاردى اتار ەدىم. ءبىز جاساعان جوبالار – تەك عىلىمي جەتىستىك ەمەس. ولار – ءار جۇرەكتى تەبىرەنتەتىن, اۋىر تاعدىرلاردى جەڭىلدەتۋگە ارنالعان ناقتى قادامدار. وقۋشىلارىمىزدىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى, قوعامعا پايدا تيگىزۋگە دەگەن ىنتاسى – بۇل جوبالاردىڭ باستى جەتىستىگى. وسىنداي جاڭاشىلدىقتاردىڭ ارقاسىندا وقۋشىلارىمىز وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق جارىستاردا جۇلدەلى ورىندارعا يە بولىپ, جەتىستىكتەرگە جەتۋدە. سونىمەن قاتار بۇل جوبالار ولاردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋىنە ۇلكەن كومەك كورسەتىپ وتىر», دەيدى ۇستاز.
ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەتىن باقىتالى داۋلەتيار ۇلىنىڭ ءبىلىم سالاسىندا قول جەتكىزگەن كاسىبي جەتىستىكتەرى مەن ماراپاتتارى از ەمەس. ۇستازدىق قىزمەتىن باستاعان 2018 جىلى «پەداگوگيكالىق دەبيۋت» اتتى اۋداندىق بايقاۋدا 1-ورىن الىپ, اۋدان اكىمىنىڭ العىس حات, قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالۋى جاس مامانعا جىگەر بەرگەن. ال پرەزيدەنتتىڭ قولىنان گرانت يەلەنۋى, تىپتەن قاناتتاندىرا تۇسكەن. سول 2021 جىلى «دارىندى بالالارعا – تالانتتى ۇستاز» جانە «جمب پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن پەداگوگتەرگە ارنالعان شەبەر سىنىپ الاڭى» اتتى ەكى بىردەي وبلىستىق بايقاۋدا 1-ورىندى جەڭىپ الۋى وسى ويىمىزدىڭ دالەلى بولسا كەرەك.
كەلەسى جىلىندا وزبەكستاندا وتكەن «Education and science» حالىقارالىق جاستار فورۋمىندا, كەيىنگى ەكى جىل قاتارىنان «اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسى: قازىرگى جاعدايى, ماسەلەلەرى, شەشۋ جولدارى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالاردا ءىس-تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. ودان كەيىن «عىلىمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ, تاجىريبەسىن تولىقتىرعان باقىتالى بىلتىر وبلىس اكىمى تاعايىنداعان «زاڭعار» جاستار سىيلىعىنىڭ «ۇزدىك جاس ۇستاز» اتالىمىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى.
«ۇستازدان – شاكىرت وزار» دەمەكشى, وقۋشىلارىنىڭ عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, تەوريانى پراكتيكامەن بايلانىستىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە, شاكىرتتەرى ءتۇرلى دارەجەدەگى وليمپيادا, عىلىمي جوبالارعا بەلسەنە قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردان كورىنۋدە. اتاپ ايتساق, «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق وليمپياداسىنىڭ 2021 جىلعى وبلىستىق بايقاۋىنان الماس وكەي 2-ورىن السا, اتالعان بايقاۋدان 2022 جىلى ءاليحان ۇزاقباي 3-ورىن يەگەرى اتانىپ, مەكتەپ ۇجىمىنىڭ مەرەيىن تاسىتقان. وتكەن جىلى تەحنيكالىق شىعارماشىلىق جانە ونەرتاپقىشتاردىڭ وبلىستىق جارىسىنىڭ «اۋە مودەلدەۋىنەن» مەيىرعالي بايرامعاليدىڭ 1-ورىندى جەڭىپ الۋى دا زور جەتىستىك سانالادى. «حابارلاندىرۋ جانە «Shoqan Ecology» جاس عالىمداردىڭ حالىقارالىق عىلىمي جارىسىنا قاتىسقان ەرنۇر تۇرعانباي 2-ورىندى يەلەنىپ, 150 مىڭ تەڭگە سىياقى ۇتقان. بيىل « ۇلى ونەرتاپقىشتىققا العاشقى قادام» اتتى يننوۆاتسيالىق يدەيالاردىڭ وبلىستىق بايقاۋىنىڭ ءتۇرلى اتالىمى بويىنشا ءۇش وقۋشىسى 1-ورىنداردىڭ جەڭىمپازى اتاندى. اتاپ ايتقاندا بايقاۋدىڭ ء«وندىرىس سالاسىنداعى تەحنيكالىق قۇراستىرۋ» اتالىمى بويىنشا ەرنۇر تۇرعانباي, «اۆياتسيا سالاسىنداعى مودەلدەر» اتالىمى بويىنشا سەرىجان نۇرعازين, «جىلۋ ەنەرگەتيكاسى, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, بالامالى ەنەرگەتيكا سالاسى» اتالىمىنان باقىتجان بوراشباەۆ ۇزدىك دەپ تانىلىپ, ءى دارەجەلى ديپلومدارمەن ماراپاتتالدى.
«مەن ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ماراپات – ساباق سوڭىندا وقۋشىلارىمنىڭ شىنايى ريزاشىلىقپەن «راحمەت, اعاي!» دەيتىن جۇرەكجاردى سوزدەرى. بالالاردىڭ بۇل العىسى مەنىڭ جۇمىسىمنىڭ باستى ناتيجەسى ءارى وڭ باعاسى دەپ بىلەمىن», دەيدى جاڭاشىل ۇستاز.
«وتىزدا وردا بۇزباعان, قىرىقتا قامال المايدى» دەگەن ءتامسىل بار. قوعام يگىلىگى ءۇشىن ءبىلىمدى, رۋحاني باي, جاڭاشىل ۇرپاق تاربيەلەۋدى باستى ماقسات ەتكەن باقىتالى داۋلەتيار ۇلى 30-دان جاڭا اسقان. وتباسىن قۇراپ, ءۇش بالانىڭ اكەسى اتانعان. جۇمىستان تىس ۋاقىتتا سپورتپەن شۇعىلدانىپ, مما جەكپە-جەگىمەن اينالىسقاندى ۇناتاتىن ۇستازدىڭ الداعى ارمانى – ەلىمىزدىڭ دارىندى جاستارىنىڭ قاتارىن كوبەيتۋ, عىلىمعا ەڭبەك ءسىڭىرۋ.
الماتى وبلىسى
