كەز كەلگەن داعدارىستىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرگە باعدار بولاتىنى سەكىلدى, ەلىمىزدە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ تىڭ, ءتيىمدى ءتاسىلىن ەنگىزۋ پاندەميا ۋاقىتىندا باستاۋ الدى. ويتكەنى سول كەزدە كوپتەگەن تۇرعىن مەملەكەتتەن الەۋمەتتىك تولەم الۋ ءۇشىن بانكتىك شوتتاردى رەسىمدەۋدە قيىندىقتارعا تاپ بولدى. ايقىن ارتىقشىلىقتارعا قاراماستان, الەۋمەتتىك ءامياندى ەنگىزۋ ۇدەرىسى بىرقاتار پروبلەمامەن قاتار ءوربىپ, قالىپتاسىپ, جەتىلۋدىڭ ۇزاق, سوقپاقتى جولىنان ءوتتى. جۇيەنى ەنگىزۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ءارتۇرلى مەملەكەتتىك, قارجىلىق پلاتفورمالاردى بىرىكتىرۋگە بايلانىستى تەحنيكالىق قيىندىقتار تۋىندادى.
پلاتفورما ءجيى ىستەپ شىعىپ, اۋدارمالاردىڭ كەشىگۋى, ءارتۇرلى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار اراسىنداعى دەرەكتەردى سينحرونداۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بايقالىپ وتىردى. ونىڭ ۇستىنە حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ, اسىرەسە ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ تسيفرلىق سەرۆيستەردى پايدالانۋ, ءموبيلدى قوسىمشالارمەن, ينتەرنەت-پلاتفورمالارمەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارىنىڭ بولماۋى ولاردىڭ الەۋمەتتىك ءامياندى تولىق پايدالانۋ مۇمكىندىگىن شەكتەدى. سونىمەن قاتار اسىرەسە شالعاي مەكەندەردە ينتەرنەتتىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەمەۋىنە بايلانىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ وزەكتىلىگى بارعان سايىن سەزىلدى. جەكە دەرەكتەردىڭ كوپتىگى, قارجىلىق وپەراتسيالار دا اقپاراتتىڭ تاراپ كەتۋىنەن قورعاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن قاجەت ەتتى.
الەۋمەتتىك پلاتفورما مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ بارلىق توپتارىنا, سونىڭ ىشىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا, كوپبالالى وتباسىلارعا, سونداي-اق شالعاي وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىنا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ. الايدا كەيبىر جاعدايدا جۇيە وسى ساناتتاردىڭ بارلىعىن ەسەپكە المادى, بۇل تولەمدەر مەن باسقا دا جەڭىلدىكتەرگە تەڭ قول جەتكىزۋگە كەدەرگى بولدى.
تاعى ءبىر پروبلەما – مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى ۇيلەستىرۋ ماسەلەسى. الەۋمەتتىك ءاميان سالىق ورگاندارى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى, بانكتەر سياقتى ءارتۇرلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرىكتىرىلۋى كەرەك بولسا, ءىس جۇزىندە بۇل قۇرىلىمدار اراسىندا دەرەكتەردى ۇيلەستىرۋ مەن بولىسۋدە ءجيى كەرەعارلىقتار تۋىندادى. بۇل تولەمدەردىڭ كەشىگۋىنە, ازاماتتاردىڭ ەسەبىنەن جاڭىلۋىنا اكەلدى.
قانداي ءتۇيىندى ماسەلە بولسىن, الەۋمەتتىك باعدارلانعان مەملەكەتتە حالىقتىڭ ءالسىز توپتارىنا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ءبىرىنشى كەزەككە قويىلادى. سوندىقتان ازاماتتىڭ تسيفرلىق الەۋمەتتىك ءاميانىن ەنگىزۋ, ءتيىستى تاۋار وتكىزۋ جۇيەسىن قۇرۋ جونىندە باستاما كوتەرە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك كومەك ادىلەتتىلىك, اشىقتىق, تيىمدىلىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلۋى, قولداۋ وعان شىنىمەن مۇقتاج ازاماتتارعا باعىتتالۋى كەرەكتىگىن ۇنەمى ەسكە سالىپ كەلەدى. قازىردە ۇكىمەت 2025 جىلدان باستاپ الەۋمەتتىك ءامياندى تولىق ەنگىزۋگە بەلسەنە كىرىستى. جوبا ءار وتباسىنا ولاردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە قاراي بەرىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بارلىق ءتۇرىن قامتيتىن بولادى.
بىلتىردان بەرى جوبا وقۋشىلاردى تەگىن, جەڭىلدىكپەن تاماقتاندىرۋ, ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتتەرىن ۇسىنا وتىرىپ, قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. eGov Mobile قوسىمشاسىندا الەۋمەتتىك ءاميان ارقىلى مەكتەپتەردە تەگىن تاماقتانۋ جوباسى اتا-انالارعا قىزمەتتەردى بەلسەندى تۇردە الۋعا, بالالاردىڭ مەكتەپ اسحانالارىنا بارۋىن باقىلاۋعا, جەڭىلدەتىلگەن تاماقتانۋ ءۇشىن ساندىق ۆاۋچەرلەردى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەكتەپتەگى بالانىڭ تاماقتانۋى جۇيەدە ەسكەرىلىپ, بۇل تۋرالى اتا-انالار قوسىمشادا اقپارات الادى, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ساپاسى تۋرالى پىكىر قالدىرادى. سونىڭ نەگىزىندە قىزمەت كورسەتۋ اكتىسى جاسالىپ, تولەم شوتى بەرىلەدى. مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ بۇرىنعىداي باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ سانىنا بايلانىستى ەمەس, تاماقتانۋ فاكتىسىنە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. وسىلايشا, الەۋمەتتىك ءاميان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ اتاۋى مەن ۆاليداتسياسىن اشىق كورسەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا تاماقتانۋدى ەسەپكە الۋ, تىركەۋ جۇيەلەرى 15 ايماقتاعى 250 مەكتەپتە جۇمىس ىستەيدى. جوبانى كەڭەيتۋ ماقساتىندا مەكتەپتەردى تاماقتاندىرۋدى ەسەپكە الۋ, تىركەۋ جۇيەلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردى الەۋمەتتىك ءاميان جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالاۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. سىناق اقمولا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا, استانا مەن شىمكەنتتە ءساتتى ءوتتى. ءارى قاراي جوبا مەكتەپتەردىڭ دايىندىق دەڭگەيىنە قاراي باسقا وڭىرلەردە دە بىرتىندەپ جول تاپپاق.
الەۋمەتتىك ءاميان ارقىلى تەگىن ءدارى-دارمەك الۋ ءۇشىن eGov Mobile قوسىمشاسىندا تىركەۋدەن نەمەسە بۇرىن تىركەلگەن بولسا, سايكەستەندىرۋدەن ءوتۋ كەرەك. ءارى قاراي, ناۋقاس «الەۋمەتتىك ءاميان» بولىمىنە كىرىپ, ء«دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ» جولىن تاڭدايدى. ەگدە جاستاعى ازاماتتارعا, سەرۆيس قىزمەتتەرىن پايدالانا المايتىندارعا ەمحاناعا بارعان كەزدە Face-ID, ۆەب-كامەرالاردىڭ كومەگىمەن سايكەستەندىرۋدەن ءوتۋ جەتكىلىكتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قاناتقاقتى جوباعا بۇكىل ەل كولەمىندە 700-دەن استام مەديتسينالىق ۇيىم قاتىسىپ, 93 مىڭ رەتسەپت بويىنشا ءدارى-دارمەك بەرىلگەن. ەندى ناۋقاسقا قاعاز رەتسەپتىن الۋ ءۇشىن دارىگەرگە جازىلۋعا ۋاقىت جۇمساۋدىڭ قاجەتى جوق, مەدبيكە كەزەكسىز قاجەتتى پرەپاراتتى ءوز بەتىنشە بەرەدى. وسىلايشا, ءامياندى قولدانۋ ارقىلى زاڭسىز اينالىمعا, بۇرمالاۋعا, ناۋقاستاردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى باسقا دا بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرىلمەيدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ قولداۋ شارالارىن الاتىن ازاماتتاردىڭ كولەمىن انىقتاۋعا دا ىقپال ەتەدى. كوپتەگەن ازامات قولداۋدىڭ قانداي شارالارىمەن قامتىلاتىنىن بىلمەيدى. بۇل رەتتە بىرىڭعاي پلاتفورما مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ بارلىق ءتۇرىن اقپاراتتاندىرۋعا, ۇسىنۋعا, ەسەپكە الۋعا ارنالعان. وعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشىرىلىپ, ءاربىر ازاماتقا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قانداي تۇرلەرىن پايدالانا الاتىنى تۋرالى حابارلاما جىبەرىلەدى. تسيفرلاندىرۋ قاتەلىكتەر مەن كەمشىلىكتەردى بولدىرمايدى. ازامات مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بارلىق ءتۇرىن عانا ەمەس, مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ مولشەرىن دە كورەدى. الدىمەن قولداۋ شارالارى اقشالاي ەمەس, ناقتى تۇردە, ياعني مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ارنالعان ىستىق تاماق, ءدارى-دارمەك نەمەسە تەحنيكالىق قۇرالدار ارقىلى بەرىلەتىن بولادى. ونىڭ شەڭبەرىندەگى قىزمەتتەرگە جۇمسالعان سوما قورىتىندى ەسەپتە كورسەتىلەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق بانك قارجى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ تسيفرلىق تەڭگە پلاتفورماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى قازىناشىلىق كوميتەتىنىڭ قاتىسۋىمەن الەۋمەتتىك ءاميان شەڭبەرىندە ۆاۋچەرلەرمەن تسيفرلىق تەڭگەدە ەسەپ ايىرىسۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. بۇل باستاما الەۋمەتتىك تولەمدەردى اۆتوماتتاندىرۋ, اكىمشىلەندىرۋ, ەسەپكە الۋ ۇدەرىستەرىن جەدەلدەتۋگە, الەۋمەتتىك كومەكتىڭ اشىقتىعىنا, سونداي-اق ءۇشىنشى تۇلعالار تاراپىنان ءوندىرىپ الۋلار مەن تىيىمداردان ساقتاۋعا كەپىلدىك بەرەدى.
تۇتاستاي العاندا, الەۋمەتتىك ءامياندى ادىلەتتى قوعام ولشەمىنە نەگىزدەلگەن ماڭىزدى قادام دەپ باعالاۋعا بولادى. مۇنداي قۇرالدى ەنگىزۋ ازاماتتارعا الەۋمەتتىك تولەمدەردى تەزىرەك, ىڭعايلى الۋعا, ال مەملەكەتكە قاراجاتتىڭ جۇمسالۋىن تيىمدىرەك باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوعان قاراماستان تەحنولوگيانى ءساتتى ەنگىزۋ بارىسىندا تسيفرلىق ساۋاتتى ارتتىرۋ, دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى بىرقاتار ماسەلەنى شەشۋ قاجەت.
