جاعداي جاقسارا ءتۇستى
ەلىمىزدە جىل سايىن زەينەتاقىنى كوتەرۋگە ارەكەت جاسالادى. بيىل دا ول ۇردىستەن تانعان جوق. Primeminister.kz سايتىنىڭ مالىمەتىنشە, بازالىق زەينەتاقى 7%-عا, ىنتىماقتى زەينەتاقى 9%-عا يندەكستەلدى. ناتيجەسىندە, 2,4 ملن زەينەتكەردىڭ, ونىڭ ىشىندە بجزق جيناقتاۋ قورىنان زەينەتاقى الاتىن 459,3 مىڭ زەينەتكەردىڭ زەينەتاقىسى كوبەيدى. ورتاشا زەينەتاقى كولەمى 165 مىڭ تەڭگەدەن استى. بۇعان قوسا, بازالىق زەينەتاقىنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوبەيتۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسىپ جاتىر. ال 2028 جىلعا قاراي جۇمىس بەرۋشى تولەيتىن مىندەتتى زەينەتاقى جارناسى 5%-عا ۇلعايماق. بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى 85 مىڭ تەڭگەگە ارتتى. بۇل تىزبەكتە 1,8 ملن ادام, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرى بار. 600 مىڭ ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن 20%-عا ارتتىرۋ جالعاسىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن ادامدار سانى ازايىپ كەلەدى. تسيفرلىق وتباسى كارتاسى ارقىلى 843 مىڭنان اسا ادامعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتىلدى. 845 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلدى, ونىڭ 401 مىڭنان استامى – جاستار. 9 مىڭعا جۋىق ازامات, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەكتىگى بار جاندار جانە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالى اتا-انالار بيزنەس-يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا گرانت الدى.
مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ساپالى جوسپارلاۋعا جوبالاردىڭ يننوۆاتسيالىق ناۆيگاتورى ازىرلەندى. بۇل جۇيە كادرلارعا قاجەتتىلىكتى بولجاپ, تالداۋ جاسايدى, سونداي-اق جوبالاردى ۇيلەستىرۋگە, ساپاسىن باقىلاۋعا, تيىمدىلىگىنە مونيتورينگ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. پلاتفورما ارقىلى جالپى قۇنى 33 ترلن تەڭگە بولاتىن 755 ينۆەستيتسيالىق جوبا قاداعالانىپ وتىر. بۇل جوبالار اياسىندا 150 مىڭعا دەيىن جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ساتىلاپ دامىدى
2024 جىلى, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفرقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاپتى. «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 655 باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ جوسپارلانعان. وعان 257 مەديتسينالىق پۋنكت, 238 فەلدشەرلىك پۋنكت, 160 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا كىرەدى. قازىر 251 نىسان قۇرىلىسى اياقتالىپ, 1 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلعان.
ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – انا ءولىمىن ازايتۋ. 2024 جىلعى كورسەتكىشتەر وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 15%-عا جاقسارعان. جاڭا باعدارلامالاردى ەنگىزۋ, ونىڭ ىشىندە كلينيكالىق حاتتامالاردى قايتا قاراۋ, بوسانۋعا تاريفتەردى ارتتىرۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاعدايدى ايتارلىقتاي جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. بيىل امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە جالپى سوماسى 212,8 ملرد تەڭگەگە 3,5 ملن پاتسيەنت ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىلدى. امبۋلاتوريالىق كومەكتى جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ءبىلىم بەرۋدىڭ ءباسى بيىك
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى بەلسەندى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا مەكتەپ وقۋشىلارىن وقىتۋعا, جاعدايدى جاقسارتۋعا, سونداي-اق مەكتەپتەردى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋعا ءارى ۋاقىت تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ينفراقۇرىلىم دايىنداپ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جاڭا مەكتەپتەردىڭ 40%-دان استامى اۋىلدىق جەرلەردە سالىندى. وندا وقۋ كابينەتتەرى, STEM-زەرتحانالار, روبوتتەحنيكا كابينەتتەرى, حورەوگرافيا, سپورت زالدارى, دەمالىس ايماعى مەن نەتۆوركينگ زالدارى بار. ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا دا جاعداي جاسالعان. سىنىپتاردا ينتەراكتيۆتى تاقتالار مەن كومپيۋتەرلەر ورناتىلعان. جالپىلاما 36 جاڭا جايلى مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى, ونىڭ 15-ءى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سالىندى. ال 31 جەلتوقسانعا دەيىن 76 نىسان ەسىگىن ايقارا اشپاق.
وعان قوسا مەكتەپكە دەيىنگى وقىتۋدى جاقسارتۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاپتى. بۇگىندە ەلىمىزدە 11,6 مىڭ مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەيدى, وندا 988 مىڭنان اسا بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. مەكتەپتەردە مەكتەپالدى دايارلىقپەن 160 مىڭ بالا قامتىلدى. قازىر بالالاردى بىلىممەن قامتۋ 92,5%-عا جەتتى, 62,3 مىڭ ورىندىق 547 جاڭا بالاباقشا اشىلدى. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا 4,2 مىڭنان استام كونسۋلتاتسيا پۋنكتى جۇمىس ىستەيدى.
ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى, مىسالى, اتا-انالارعا بالا كۇتىمى تۋراسىندا كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتەتىن «بەسكە دەيىن ۇلگەر» ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردى دامىتۋدىڭ جەكە كارتاسى تسيفرلىق فورماتقا اۋدارىلدى.
ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى ءوستى
ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ەڭ ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى – ستۋدەنتتەرگە ارنالعان شاكىرتاقىنى كوبەيتۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى اياسىندا 2020 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە شاكىرتاقىلاردى ارتتىرۋدا دايەكتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2025 جىلعا قاراي ولار جوو ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ەكى ەسە, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار ءۇشىن 1,75 ەسە كوبەيەدى دەپ جوسپارلانعان. باكالاۆريات ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقىسى 20%-عا, 47 135 تەڭگەگە دەيىن, ال پەداگوگيكالىق جانە مەديتسينالىق باعىتتاعى ستۋدەنتتەر ءۇشىن 75 600 تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ينتەرندەردىڭ ستيپەندياسى ەندى 85 376 تەڭگەنى, ال رەزيدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى 123 122 تەڭگە بولدى. ماگيسترانتتاردىڭ ستيپەنديالارى 15%-عا, 107 061 تەڭگەگە دەيىن, ال دوكتورانتتاردىكى 240 000 تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى.
حالىقارالىق سەرىكتەستىك سەرپىنى
ەلىمىزدە جوعارى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ءارى جاڭعىرتۋ, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتۋ ارقىلى دا ءجۇرىپ جاتىر. 2021 جىلى جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى, ول 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كەمىندە 12 فيليالىن اشۋدى كوزدەيدى. وسى تۇجىرىمداما اياسىندا 12 ەلدىڭ, سونىڭ ىشىندە ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اقش, فرانتسيا, وڭتۇستىك كورەيانىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن 23 ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پىسىقتالدى. 2024 جىلدىڭ قازان ايىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر – 67 شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 120 وكىلى قاتىسقان فورۋم ءوتتى. وسىلايشا جاڭا وقۋ مەن عىلىمي ارىپتەستىك قۇرۋ ەلىمىزگە جاھاندىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە كىرىگۋگە كومەكتەسپەك.
عىلىمدى دامىتۋعا دەن قويىلدى
عىلىمدى دامىتۋ – وركەندەۋدىڭ ماڭىزدى قادامى ەكەنى انىق. وسى باعىتتا ءباسى بيىك جوبالار بار. سونىڭ بىرەگەيى – جاس عالىمداردى قولداۋعا باعىتتالعان «جاس عالىم» جوباسى. 2021 جىلدان 2024 جىلعا دەيىن گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا 16 كونكۋرس وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە جاس عالىمدار 2 مىڭنان استام عىلىمي جوبانى جۇزەگە اسىردى. ونىڭ ىشىندە 686 جوبا ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن تەحنولوگيالاردى اكادەميالىق زەردەلەۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان دوكتورانتۋرادان كەيىنگى باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
سونداي-اق «جاس عالىم» باعدارلاماسى بويىنشا 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان جاڭا كونكۋرس جاريالاندى, بۇل ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ال عىلىمي ازىرلەمەلەر مەن تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ – يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قۇرۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدا 5 كونكۋرس ىسكە استى. سونىڭ شەڭبەرىندە عىلىمدى قاجەتسىنەتىن ءونىمدى ساتۋدان تۇسكەن كىرىستەردى, قوسا قارجىلاندىرۋ مەن سالىقتىق تۇسىمدەردى قوسقاندا 97 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات الىندى. بۇل رەتتە عىلىمي زەرتتەۋ ءونىمىنىڭ ەكسپورتى 571 ملن تەڭگەنى قۇرادى.
ءونىم وركەن جايدى
وتاندىق عىلىمنىڭ ماڭىزدى جەتىستىگى – بىرەگەي ونىمدەردى دامىتۋ. مىسالى, تازارتىلعان سەلەن 2023 جىلعا دەيىن بىزدە وندىرىلمەگەن. سەلەن – فارماتسەۆتيكا, جارتىلاي وتكىزگىش ونەركاسىبى مەن مەتاللۋرگيا سياقتى ءارتۇرلى سالالاردا قولدانىلاتىن ماڭىزدى ەلەمەنت. 2023 جىلى «قازاقمىس پروگرەسس» جشس وندىرىستىك قۋاتى ارقىلى سەلەندى تازارتۋ ماقساتىندا ۋچاسكە پايدالانۋعا بەرىلدى. تەحنولوگيا ساپاسى 99,5%-دان اساتىن جوعارى تازالىقتاعى سەلەن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل اتالعان جوعارى تەحنولوگيالىق سالادا جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشادى. الداعى جىلدارى قۋاتىن كەڭەيتۋ, قۇرامىندا سەلەنى بار ماتەريالداردى قايتا وڭدەۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزۋ جوسپاردا بار. بۇل ەلىمىزدە كىرىستەردى ۇلعايتۋعا ءارى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ىقپال ەتەدى.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدە ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان جاڭا دارىلىك پرەپاراتتار بەلسەندى ازىرلەنىپ جاتىر. وسىنداي جوبالاردىڭ ءبىرى – D-يزواسكوربين قىشقىلى نەگىزىندە ءدارى-دارمەك جاساۋ. ول KRAS مۋتاتسياسى بار قاتەرلى ىسىكتەردى ەمدەۋگە قولدانىلادى. Nazarbayev University قولداعان جوبا فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى ماڭىزدى قادام بولدى ءارى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدى ايتارلىقتاي جاقسارتا الادى. بيىل جوبا ودان ءارى كلينيكالىق زەرتتەۋلەر مەن ەمدەۋ ادىستەرىن ازىرلەۋگە 2,1 ملرد تەڭگە قۇيماق.
