قوعامنىڭ ايىقپاستاي دەرتىنە اينالعان سينتەتيكالىق ەسىرتكى ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدا وسى ماسەلە بويىنشا دابىل قاقتى. پرەزيدەنت پارمەنىنەن سوڭ ەسىرتكى وندىرۋشىلەر مەن تاراتۋشىلارعا قارسى كۇرەس قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.
– ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك بۇگىنگى قوعامنىڭ ۇلكەن پروبلەماسى بولىپ تۇر. وكىنىشتىسى, سونىڭ تورىنا جاستار جاپپاي ءتۇسىپ وتىر. ال ولار – ەل كەلەشەگى. كەلەشەك ءۇشىن الاڭدايمىز. ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىساتىندار جاستاردى وڭاي ولجامەن, ياعني مول تابىسپەن ارباپ وتىرعان جايى بار. الايدا الگى «جاسىرىپ كەتۋشىلەرگە» ول كوكقاعاز ەمەس, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەكەمەسىندەگى بىرنەشە جىلعى جازا عانا بۇيىرادى. ادام تاعدىرى ويراندالادى, ارمانى كۇيرەيدى. ەسىرتكى مافيالارى بالالارعا قارسى جاريالانباعان سوعىستى ءۇنسىز جۇرگىزىپ جاتىر. كوبىنە ارباۋعا اتا-اناسىنان قارجىلاي تاۋەلسىز بولعىسى كەلەتىن, ەرەسەك ومىرگە اسىققان جاسوسپىرىمدەر تۇسەدى. بۇل جامان ادەت اركىمدى ارقالاي اربايدى. بىرەۋى اقشا, ەندى بىرەۋى ەسىرتكى سىيلايتىن الدامشى سەزىمدى ىزدەيدى. جاسوسپىرىمدەرگە ايتارىم, ەسىرتكىگە قاتىسى بار-اۋ دەگەننىڭ ءبارى قىلمىس بولىپ ەسەپتەلەدى. ء«سال كوپتەۋ اقشا تابا قويايىن, قىزىق ءۇشىن ءبىر رەت قانا قابىلدايىن, دوسىما كومەكتەسەيىن» دەگەندەردىڭ سوڭى جاقسىلىققا اپارمايدى. جىل باستالعالى ەسىرتكىگە قاتىستى 132 قىلمىس تىركەلدى. ال وندىرىستىك فاكتىلەر, ياعني ەسىرتكىنى جاساۋ بويىنشا 82 ءىس قوزعالدى. قاراعاندى قالاسى بويىنشا ءتۇرلى ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنان 600 كيلو تاركىلەندى, – دەيدى قاراعاندى قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پولكوۆنيگى شاحنازار سالين.
قازىر ينتەرنەتتەگى الاياقتىق تا بەلەڭ الىپ تۇر. كيبەرقىلمىسكەرلەر ادامدى الداپ, اقشاسىن الۋدىڭ نەشە ءتۇرلى ءتاسىلىن ويلاپ تاۋىپ جاتىر. قاراعاندىدا جىل باسىنان 936 ينتەرنەت-الاياقتىق دەرەگى تىركەلگەن. بىلتىر بۇل سان 595-كە جەتكەن.
– الەۋمەتتىك جەلى مەن مەسسەندجەرلەردە ماقالالار مەن جازبالار, ەسكەرتپە بەينەروليكتەردى ءجيى جاريالايمىز. پوليتسيا باسقارماسى بازاسىندا ينتەرنەت-الاياقتارعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى جەدەل-تەرگەۋ توبى قۇرىلدى. بۇل توپ اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس سالاسىندا جاسالاتىن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا قابىلداناتىن شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاساقتالدى. تۇراقتى نەگىزدە قاراعاندى قالاسىنىڭ بارلىق كينوتەاترىندا ءفيلمنىڭ ءاربىر كورسەتىلىمىنىڭ الدىندا, سونداي-اق قالانىڭ LED-ەكراندارىندا حالىقتى ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ ادىستەرى مەن تاسىلدەرى تۋرالى ەسكەرتۋ بويىنشا پروفيلاكتيكالىق سيپاتتاعى بەينەروليك كورسەتىلەدى. قاراعاندى قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ كريمينالدىق پوليتسيا ءبولىمى اقپاراتتاندىرۋ جۇمىستارىن قارقىندى اتقارىپ وتىر. قالاداعى اۆتوبۋستارعا دا اقپاراتتار ءىلىندى. قاعازعا ينتەرنەت-الاياقتاردىڭ قيتۇرقى ارەكەتتەرى مەن ءتۇرلى تاسىلدەرى جازىلعان. حالىقتى دەر كەزىندە اقپاراتتاندىرۋ – اسا ماڭىزدى جۇمىس. ەسكەرتۋىمىز حالىققا جەتسىن دەگەن ماقساتتا اۋديتورياسى كوپ دەگەن قۋاندىق راحىم, توقتار سەرىكوۆ, بەيبىت سەيدۋاليەۆا, مايا بەكباەۆا, تۇرسىنبەك قاباتوۆ سەكىلدى ونەر جۇلدىزدارىن ماڭىزدى اقپاراتتاندىرۋ شارالارىنا جۇمىلدىردىق. جالپى ايتقاندا, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن, اۆتوپاركتەرمەن, ساۋدا ۇيلەرىمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز, – دەيدى شاحنازار ءابدىاشىم ۇلى.
ال قالاداعى كريمينالدىق احۋال قالىپتى جانە باقىلاۋدا دەپ ايتۋعا نەگىز بار. 21,3 پايىزعا تومەندەگەن. قابىلدانعان ءتيىستى شارالاردان كەيىن اسا اۋىر قىلمىستار 4,1 پايىزعا, اۋىر قىلمىستاردى تىركەۋ 9,3 پايىزعا ازايدى. جەكە ادامعا قاتىستى جاسالاتىن قىلمىستار دا بىلتىرعى سايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا 15,2 پايىزعا ازايدى. جىل باسىنان بەرى قالادا 27 بۇزاقىلىق تىركەلگەن. كورسەتكىش بىلتىرعىدان 3,6 پايىزعا تومەندەدى. ال ادامنىڭ جەكە مۇلكىنە قاتىستى جاسالاتىن قىلمىستار 15,2 پايىزعا ازايدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى 2 194 قىلمىس تىركەلسە, بيىل 1 864-كە جەتكەن. بيىل جەكە م ۇلىكتى توناۋعا قاتىستى 33, ۇرلىققا قاتىستى 533 قىلمىس تىركەلدى. توناۋ بىلتىرعىدان 37,5 پايىزعا, ال ۇرلىق 35,6 پايىزعا تومەن. اۆتوكولىك ۇرلىعىنىڭ 10 نان اسا دەرەگى تىركەلدى.
قاراعاندى پوليتسياسى قىلمىستىڭ سالدارىمەن ەمەس, سەبەبىمەن دە كۇرەسىپ جاتىر. وسى رەتتە قىلمىستىق ءىستى اشكەرەلەۋدە بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ كومەگى كوپ.
– بەينەباقىلاۋ كامەرالارى قالاداعى ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىنا زور ۇلەس قوساتىنى ءمالىم. كەنشىلەر شاھارىندا ءدال قازىر 6 483 بەينەباقىلاۋ كامەراسى بار. سونىڭ 312-ءسى ناقتى جەدەل باقىلاۋ ورتالىعىنا تيەسىلى. باقىلاۋ قۇرىلعىلارى جولايرىقتارعا, ادامدار كوپ شوعىرلاناتىن قوعامدىق ورىندارعا, اۋلالاردا, ءبىلىم وردالارى مەن سولاردىڭ توڭىرەگىندە, ۆوكزالدا, ءتىپتى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ كىرەبەرىستەرىنە دە ورناتىلعان. بارلىعى جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان. بارلىق قوڭىراۋ وسى ورتالىققا كەلىپ تۇسەدى. جىل باسىنان بەرى بەينەباقىلاۋ جۇيەسىمەن 139 قىلمىس اشىلدى, 8 511 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى. 8 511-ءدىڭ 612-ءسى جول-كولىك قوزعالىسىندا تىركەلدى, – دەيدى ش.سالين.
قاراعاندى وبلىسى
