كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
مىنە, ءبىر اپتادان بەرى قالانى كوك تۇمان تۇمشالاپ تۇر. بىراق كۇنى بۇگىنگە دەيىن قولايسىز مەتەورولوگيالىق جاعداي تۋرالى حابارلامادان باسقا جىلت ەتكەن رەسمي اقپارات بولمادى. ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى ءلام دەمەدى. 27 قاراشادا قالانى باسقان ءتۇتىن قالىڭداي تۇسكەن سوڭ تۇرعىندار نارازىلىق ءبىلدىرىپ, باق وكىلدەرىنە حابارلاستى. ءتىپتى بۇل كۇنى قالىڭ تۇمان سالدارىنان اۋە رەيستەرى دە كەشىگىپتى.
27 قاراشا. تاڭ بوزىنان وقۋشىلار تۇماندى قالادا مەكتەپكە بەتتەدى. تىنىس العان سايىن تاماقتى قىرادى. اتا-انالار اۋانىڭ لاستانعانىن العا تارتىپ, دابىل قاققانىمەن, ءبىلىم ءبولىمى پارمەنسىز ەكەنىن ايتىپ, اقتالعان. دۇرىس تا. ەكولوگتەر اۋاداعى زياندى زاتتاردى ولشەپ, ناقتى فاكتى كەلتىرمەسە, ءبىلىم ءبولىمىنىڭ قولىندا نە تۇر؟ ەكولوگيا دەپارتامەنتى بولسا, سول كۇنى كەشكە دەيىن ءبىراۋىز اقپارات بەرمەگەن.
– اۋادا قانداي دا اۋىرلىق بارىن ءار تۇرعىن سەزىپ وتىر. تاماعىمىز قارلىعىپ قالدى. جوتەل قىسادى. سويتە تۇرا بالالار ساباققا بارىپ جاتىر. اۋا لاس بولسا, ارنايى قۇرىلعىمەن تەكسەرىپ, جەدەل حابارلاۋى كەرەك قوي. نە دەگەن جايباسارلىق, نەمقۇرايدىلىق, – دەيدى قالا تۇرعىنى ەلۆيرا احمەتوۆا.
سۋرەتتى تۇسىرگەن – اۆتور
اۋانىڭ لاستانعاندىعى ارنايى قۇرىلعىسىز-اق سەزىلىپ تۇرعان. الايدا قۇزىرلى ورگاندار كەشكىسىن عانا مەكتەپ وقۋشىلارى قاشىقتان وقىتىلادى دەپ شەشتى. كەشتەتىپ, كەشىگىپ تۇسكەن مالىمەتكە كوز جۇگىرتسەك, وسكەمەندە قالىڭ تۇماننىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى 23 قاراشادان باستاپ قولايسىز مەتەورولوگيالىق جاعداي (قمج) قالىپتاسقان. بۇل تەمپەراتۋرالىق ينۆەرسيامەن بايلانىستى. ەكولوگيا ماماندارى اۋانىڭ ساپاسىنا جەدەل مونيتورينگ جۇرگىزىپتى. «قازگيدرومەت» اقپاراتتارى بويىنشا, وسكەمەندە قمج قاراشانىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتالادى.
– كۇز, قىس مەزگىلىندە, قازاننان قاڭتارعا دەيىن قولايسىز مەتەورولوگيالىق جاعدايدىڭ ەڭ كوپ كۇندەرى بولاتىنى بايقالادى. بۇل انتيتسيكلونيكالىق اۋا رايى ءتيپىنىڭ ورناۋىمەن تۇسىندىرىلەدى. مۇنداي كەزدە جەلدىڭ بولماۋىنان تۇمان مەن ينۆەرسيا قالىپتاسادى. ءار ايدا ۇزاقتىعى 5-تەن 14 كۇنگە دەيىن بولۋى مۇمكىن, – دەپ ءتۇسىندىردى «قازگيدرومەت» رمك مەتەورولوگيالىق اۋا رايى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ليۋبوۆ بۋحتوياروۆا.
وسكەمەن قازانشۇڭقىردا ورنالاسقاندىقتان, تۇمانعا تۇمشالانىپ جاتۋى تابيعي زاڭدى دا شىعار. الايدا تاماقتى قىرىپ, جوتەلدىڭ قىسۋى تابيعي تۇماننان ەمەس ەكەنى ايدان انىق. ايماقتاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى دە سوڭعى ءۇش كۇندە جوعارعى تىنىس الۋ جولدارىنىڭ اۋرۋلارىمەن مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋشىلەر سانىنىڭ 11%-عا ارتقانىن حابارلاعان. دەگەنمەن حيميالىق زاتتاردىڭ اسەرىمەن بايلانىستى دياگنوزدار انىقتالماعان. 2024 جىلدىڭ توعىز ايىنداعى ستاتيستيكاعا سايكەس, وسكەمەن قالاسىندا جوعارعى تىنىس الۋ جولدارىنىڭ پاتولوگياسىمەن 72 مىڭنان استام ناۋقاس ەمدەلگەن. دەگەنمەن, اۋرۋلاردىڭ حالىقارالىق كلاسسيفيكاتسياسىندا «تاماقتىڭ حيميالىق كۇيىگى» دەگەن دياگنوز جوق.
– قولايسىز مەتەورولوگيالىق جاعداي كەزىندە تۇرعىندار دالاعا شىعۋدى بارىنشا ازايتۋى كەرەك. شىققان جاعدايدا, قورعانىش ماسكالارىن قولدانعانى ءجون. مايلى تاعامداردى تۇتىنىپ, اۋىز قۋىسىن ءشوپ قايناتپالارىمەن جۇيەلى تۇردە شايۋدى ۇسىنامىز, – دەدى وبلىستىڭ باس تەراپەۆت دارىگەرى ميحايل بۋگايتسوۆ.
وقۋشىلاردىڭ ساباعى قاشىقتان وقىتۋ رەجىمىنە كوشىرىلگەنىن ەسكەرسەك, اۋادا زياندى زاتتىڭ بارى انىق. وسكەمەندە 28-29 قاراشادا 53 مىڭنان استام ءبىرىنشى جانە ەكىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقىتۋعا اۋىستىرىلدى. وبلىس باسشىسى دا بۇل ماسەلەگە بەيجاي قاراعان جوق.
– مەن دە كوشەگە شىققاندا جوتەلەمىن. تۇرعىندار قالاداعى ءار اۋداننىڭ جاعدايىن ءبىلىپ وتىرۋى كەرەك. حالىق بايبالام سالماۋى ءۇشىن اقپارات جەدەل جەتىپ وتىرۋى ءتيىس, – دەدى وبلىس اكىمى ەرمەك كوشەرباەۆ.
وكىنىشتىسى, اكىم ايتقانىمەن, حالىققا اقپاراتتىڭ جەتۋى باياۋ. وبلىس باسشىسى سونداي-اق تۇرعىنداردى الاڭداتاتىن بىرنەشە ماسەلەنى اتاپ ءوتتى. ەڭ باستىسى – ەكولوگيا. وسى ورايدا اتموسفەراعا شىعارىلاتىن زياندى قالدىقتاردى ازايتۋ ءۇشىن مەموراندۋمدار مەن جوسپارلاردىڭ ورىندالۋىن جان-جاقتى تالقىلايتىن جۇمىس كەزدەسۋى وتەدى. ايتقانداي, ەكولوگيا ماماندارىنىڭ اۋا ساپاسىنا جۇرگىزگەن جەدەل مونيتورينگ ناتيجەسى ءتۇس اۋا شىعىپ, كەشكى ساعات 17:00-دە باق وكىلدەرىنە حابارلاعان.
– العاشقى ناتيجەلەر اۋاداعى قالقىمالى زاتتار مەن كۇيەنىڭ رۇقسات ەتىلگەن شەكتى كونتسەنتراتسياسىنان اسىپ كەتكەنىن كورسەتتى. سونداي-اق «قازگيدرومەت» رمك كومىرتەك وكسيدى, PM2.5 جانە كۇكىرت ديوكسيدى بويىنشا تاۋلىكتىك ورتاشا شەكتى كونتسەنتراتسيانىڭ ارتقانىن تىركەدى. مونيتورينگ دەرەكتەرى ستاتسيونارلىق باقىلاۋ پوستتارى مەن جىلجىمالى گاز اناليزاتورلار كومەگىمەن الىنعان. تەكسەرۋلەر جالعاسىپ جاتىر. ولاردىڭ ناتيجەلەرى قوسىمشا جاريالانادى, – دەدى ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ازامات تاۋىربەكوۆ.
ەسكە سالساق, 23 قاراشادان باستاپ وسكەمەندە قولايسىز مەتەورولوگيالىق جاعداي جاريالانىپ, ناتيجەسىندە تەمپەراتۋرالىق ينۆەرسيا – اۋانىڭ جىلى قاباتى اۋا ماسساسىنىڭ تىك كوشۋىنە جول بەرمەي اۋانىڭ سۋىق قاباتىن جاباتىن مەتەورولوگيالىق قۇبىلىس تىركەلىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, «قازگيدرومەت» رمك كومىرتەگى وكسيدى, PM2.5 جانە كۇكىرت ديوكسيدى مولشەرى ورتاشا تاۋلىكتىك كورسەتكىشتەن اسىپ كەتكەنىن
انىقتاعان.
وسكەمەن
