سپورتپەن اينالىسۋ بارىسىندا تۇلعا بويىندا ەڭبەكقورلىق پەن ادالدىق, ءوزىن-ءوزى تاربيەلەۋ, جانقيارلىق پەن وزىنە جانە باسقالارعا دەگەن ادىلەتتى قارىم-قاتىناس سياقتى جوعارى باعالاناتىن كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماڭىزدى قۇندىلىقتى قالىپتاستىرادى ءارى جەتىلدىرەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىلالەمدىك دەڭگەيدە سپورتتى دامىتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتىنا اينالىپ, حالىقتى دەنە بەلسەندىلىگىنە جاپپاي تارتۋعا جانە كاسىبي سپورتشىلاردىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ورنىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل ەكى باعىت – بۇقارالىق سپورت پەن كاسىبي سپورت ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. ولاردى دامىتۋ حالىقتىڭ مەنتالدى جانە فيزيكالىق دەنساۋلىعىن ساقتاپ, جەتىلدىرىپ, قالپىنا كەلتىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا, مادەني جانە الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىنا, ساياسي تۇراقتىلىعىنا, رۋحاني جەتىلۋىنە ىقپال ەتەدى.
بۇقارالىق سپورتتى ينۆەستيتسيالاۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارىن ەداۋىر ازايتادى. مىسالى, ۇلىبريتانيادا «Sport England» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى فيزيكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ ۇلەسىن 2016–2022 جىلدار ارالىعىندا 62%-دان 66%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنى جىل سايىن 1,2 ملرد فۋنت ستەرلينگكە ازايتقان. ەۋروستات مالىمەتتەرى بويىنشا, نيدەرلاند ەلىندە ۆەلوسپورت پەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر ينفراقۇرىلىمى قارجىلاندىرىلاتىندىقتان, فيزيكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ ۇلەسى 70%-دان استى, ال جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى – ەۋروپاداعى ەڭ تومەنگىلەردىڭ ءبىرى.
سپورتتاعى ۇلتتىق جەتىستىكتەر پاتريوتتىق سەزىمدى نىعايتادى جانە ەلدىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرادى. سپورت ينۆەستيتسياسى ءىجو-ءنىڭ شامامەن 2,5%-ىن قۇرايتىن قاتاردا 2022 جىلعى فۋتبولدان الەم چەمپيوناتى ءوتتى. ناتيجەسىندە, الەمدەگى 5 ميللياردتان اسا كورەرمەننىڭ نازارىن اۋدارىپ, تۋريستەر سانىن 30%-عا ارتتىردى.
شۆەتسيا مەن نورۆەگيادا ميگرانتتار مەن الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن جاستارعا ارنالعان سپورتتىق باعدارلامالار مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلادى. نورۆەگياداعى جىل سايىن شامامەن 1,5 ملرد كرون بولىنەتىن «بارلىعىنا ارنالعان سپورت!» («A sport for everyone!») باستاماسى ميگرانتتاردى قوسقاندا 500 مىڭنان اسا ادامدى قامتيدى. ءسويتىپ, ولار جەرگىلىكتى حالىقپەن بىرلەسىپ, مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى.
سپورت اقش, قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ەداۋىر بولىگىن قۇرايدى. اقش سپورت يندۋسترياسى جىل سايىن شامامەن 80 ملرد دوللاردى ءوندىرىپ, 3 ملن جۇمىس ورنىن اشادى. قىتايدا ۇكىمەت بۇقارالىق جانە كاسىبي سپورتقا بەلسەندى ينۆەستيتسيا سالىپ وتىر. بۇل 2023 جىلى سپورتتىق تاۋارلار نارىعىن 320 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
سپورتتىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا دەن قويعان ەلدەر ايتارلىقتاي تابىس تابادى. ايتالىق, يسپانياعا جىل سايىنعى مارافون, تەننيس تۋرنيرلەرى جانە فۋتبول چەمپيوناتتارى جىلىنا شامامەن 15 ملرد دوللارداي پايدا اكەلەدى. 2021 جىلعى وليمپيا ويىندارى جاپونيا ەكونوميكاسىنا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار مەن ءتۋريزمنىڭ ءوسۋىن قوسقاندا شامامەن 30 ملرد دوللار تابىس كىرگىزدى.
وليمپيا ويىندارى نەمەسە الەم چەمپيوناتتارى سياقتى حالىقارالىق جارىستارداعى جەڭىستەر ۇلت بەدەلىن اسقاقتاتادى جانە تابىستى مەملەكەتتىڭ بەينەسىن جاسايدى. سونىمەن قاتار سپورتتىق ءىس-شارالارعا قاتىسۋ ەلدىڭ حالىقارالىق ءيميدجىن نىعايتۋعا, ونىڭ «جۇمساق كۇشىن» كورسەتۋگە ىقپال ەتەدى.
مەملەكەت سپورتتىق باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ ارقىلى حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىنە وڭ اسەر ەتەدى. سونداي-اق سپورتتىق باستامالار جاستار اراسىنداعى قىلمىستى, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى جانە وسىنداي جوبالاردى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالدىرادى.
سپورتتىق جارىستار مەن الماسۋلار شيەلەنىس جاعدايىندا دا ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا ارنالعان الاڭعا اينالىپ كەلەدى.
2023 جىلى 28 ناۋرىزدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىن دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» بەكىتىلدى. بۇل تۇجىرىمداردىڭ ماقساتى – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا, بەلسەندى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا, الەمدىك ارەنادا وتاندىق سپورتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جانە سالاۋاتتى ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە ىقپال ەتەتىن ءتيىمدى جۇيەنى قۇرۋ. سونىڭ ىشىندە نەگىزگى مىندەتتەرى: دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى ناسيحاتتاۋ; جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىن دامىتۋ; سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ; ينكليۋزيۆتى سپورتتى دامىتۋ; كادرلىق الەۋەتتى نىعايتۋ; حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ. تۇجىرىمداما سپورتتى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى رەتىندە نىعايتۋعا, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.
جالپى سپورتتى دامىتۋ – بۇل جاي عانا فيزيكالىق بەلسەندىلىك ەمەس, مەملەكەتتەرگە ستراتەگيالىق مىندەتتەردى شەشۋگە, ىشكى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا, حالىقارالىق مارتەبەنى كوتەرۋگە جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا كومەكتەسەتىن قۋاتتى قۇرال.
ەلىمىزدە سپورتتىڭ بەلسەندى تۇردە دامۋى تەك الەۋمەتتىك جانە مادەني فاكتور عانا ەمەس, سونىمەن قاتار حالىق ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋدىراتىن ءارى الەمدىك ارەنادا ەلىمىزدىڭ مارتەبەسىن نىعايتا وتىرىپ, مەملەكەت دامۋىنا ىقپال ەتەر تەتىكتەردىڭ ءبىرى بولا الادى.
ينديرا كۇنتۋوۆا,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشى-مەنەدجەرى
