قايراتكەر قاريا

جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وقۋ-وندىرىستىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىنەن باستاپ, ەڭبەكتە ىسىلۋ مەن جەتىلۋدىڭ بارلىق سا­تىلا­رىنان وتكەن ەركىن داۋەش­ ۇلى كەمەلىنە كەلىپ, كەر جورعاسى­نا مىنگەن كەزىندە اقمولا وبلىسىن­داعى اقكول اۋدانىنىڭ ءبىلىم سالاسىن باسقاردى. وسى تۇستا ول ۇيىم­داستىرۋشىلىق قابىلەتىن بارىنشا كورسەتە ءبىلدى. اسىرەسە قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە بەل شەشە كىرىستى. سەنەسىز بە, وسى قىز­مەتكە كەلگەندە اۋداندا ءبىر عانا قازاق مەكتەبى بولعان. سودان بىلىكتى باسشى قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققانشا 7 تازا قازاق مەكتەبىمەن قوسا, 14 ارالاس مەكتەپتىڭ ىرگەتاسىن قالادى. ءتىپتى كەڭەس وكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن ءبىلىم وشاقتارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى جابىلىپ جاتقاندا ەركىن داۋەش ۇلىنىڭ قولداۋىمەن بۇل اۋداندا بىردە-ءبىر مەكتەپ جابىلماعان. وسىلايشا, باسقا ۇلت باسىمدىق تانىتقان وڭىرگە قازاقي رۋح قايتا ورالا باستادى.

وقۋشىلاردىڭ كوكىرەگىنە ءبىلىم ءنارىن قۇيۋمەن قاتار, جۇرت ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى مول جۇمىستاردى ابىرويلى اتقارعان ابزال اعا 2002 جىلدىڭ قازان ايىندا زەينەت­كە شىعىپ, استانا قالاسىنا قونىس اۋدار­دى. قارەكەتسىز وتىرۋدى مۇلدە مويىنداۋعا جوق ەراعانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە قاسيەتى – قالامگەر­لىگى. جاسىنىڭ ۇلعايعانىنا قاراماس­تان, اقپارات قۇرالدارىنا حات-حابارلار, تولعامدى وي-پىكىرلەر جازۋدان قول ۇزبەي كەلەدى. «ارقا اجارى», «اقكول ءوڭىرى», «استانا اقشامى», «ەگەمەن قازاقستان» گازەتتەرىنە جاريالانعان وقىلىم­دى دۇنيەلەرىنىڭ استارىندا تول­عاۋى توقسان تىرشىلىكتىڭ نە­بىر تۇيتكىلدەرى جاتىر. ەركىن اعا قوزعاعان تاقىرىپتاردىڭ سالماقتى  بولاتىنى سونداي, بيلىك باسىنداعىلاردىڭ سول ماسەلەگە دەرەۋ ءمان بەرىپ جاتاتىنى دا بەلگىلى.

«ەل-مۇددەسىنە ساي كەلەدى-اۋ دەگەن پىكىرلەرىمدى قالىڭ جۇرت­شىلىق نازارىنا ۇسىنۋدى ازا­ماتتىق پارىزىم دەپ بىلە­مىن. ءومىرىمنىڭ كوبىن حالىقپەن ارا­لاستىقتا وتكىزگەن ماعان مۇنىڭ ءوزى زەينەتكەر شاعىمدا زەرىكتىرمەس تىرلىككە اينالدى. ءوزىم تۋىپ وس­كەن امانگەلدى اۋىلىنىڭ قازىرگى جايى جانىما باتادى. ونىڭ شاش-ەتەك­تەن شەشىلمەي جاتقان پروبلەمالارى تۋراسىندا «ارقا اجارى» گازەتىندە «كەلەشەگىڭ نە بولادى, امانگەلدىم؟» دەگەن ماقالام جاريالانعان. وسىدان سوڭ ىلە-شالا اۋىلعا كوپىر سالىندى. ودان بولەك, «ەگەمەن قازاقستاندا» جارىق كورگەن «الىپپە نەدەن جازىقتى بولدى؟» اتتى كولەمدى   ماقالامىزدان سوڭ, سول كەزدەگى ءبىلىم ءمينيسترى «كەلەسى جىلى الىپپەنى وقىتۋعا كىرىسەمىز», دەپ جاۋاپ قاتتى. دەمەك, وسىناۋ يگىلىكتى ىستەرگە باستاماشى بولۋعا مەنىڭ دە ماقالامنىڭ سەبى تيگەن بولسا كەرەك», دەيدى  اقساقال.

ەركىن قاريانىڭ قالامگەرلىگى ءوز الدىنا دا, قايراتكەرلىگى ءبىر توبە. 1938–1945 جىلدارى اقكول اۋدانىنداعى «امانگەلدى» ۇجىم­شارىن باسقارعان, جازىقسىز جالانىڭ قۇربانى بولعان باۋكە قۇل­ماعامبەتوۆتى اقتاپ الۋى اۋىز تولتىرارلىق عيبراتتى ءىس. سونى­مەن قاتار جۇمابەك تاشەنوۆ, جايىق بەكتۇروۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, ساعادات نۇرماعامبەتوۆ سىندى ەر ەسىمدەرىن ەل ەسىندە ساقتاۋ جو­لىندا ەرەكشە ەڭبەك ەتتى. ول جۇ­مىستاردىڭ ناتيجەلەرى دە كوپ كوڭىلىنەن شىققانى راس. ماسە­­لەن, 17 جىل بويى جازۋشى جايىق بەكتۇروۆ تۋرالى كوتەرگەن وي-پىكىرلەرى وڭ ناتيجەلەرىن بەرىپ كەلەدى. ءوزى دە قاراپ قالماي «جا­نى جايساڭ جايىق اعا» دەگەن ەلتانىمدىق كىتاپ جازىپ شىق­تى. جازۋشىنىڭ ەسىمىن ۇرپاققا تانىتۋ, ماڭگىلىككە ەستە ساقتاۋ ماقساتىندا ءبىراز جۇمىس اتقاردى. ول كىسىنىڭ ءومىر جولى تۋراسىندا تالاي ماقالا جازدى, كوشە مەن مەكتەپ اتىن بەرۋگە تىكەلەي اتسالىستى. ەرەكشە ءبىر اتاپ وتەرلىگى, اقساقال قانشاما تەر توگىپ, كوز مايىن تاۋىسىپ, ۋاقىتىن سارپ ەتىپ جازعان بۇل قۇندى دۇنيەلەرىن باس­پادان ءوز قاراجاتىنا شىعارادى. «بۇل جۇمىسىم ءۇشىن ەشكىمنەن ماراپات تا, العىس تا دامەتپەيمىن. باستىسى تۇلعانىڭ تاعىلىمدى ءومىرىن كەلەشەك ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرتسام بولدى», دەيدى ەركىن داۋەش ۇلى.

سەكسەن جاستىڭ بەلورتاسىنا يەك ارتقان تۇستا دا ءوڭىنىڭ ءارىن تايدىرماعان كەلىستى دە كەربەز اقساقالدىڭ ءجۇرىسى دە, قيمىل-قارەكەتى دە شيراق. سەبەبى سالاماتتى ءومىر سالتى – ونىڭ ەجەلگى دوسى. تاڭعى التى جارىمنان تۇرىپ قاراپايىم جاتتىعۋلار جاساپ, ىلە-شالا سكانديناۆيالىق قوس تاياقپەن ساياباقتا ون مىڭ قادام ءجۇرۋى ادەتكە اينالعان. ءار كۇندى بوس وتكىزبەيتىن ارداگەر ەڭبەكقورلىعىن اۋلەتى ماقتانىشپەن ونەگە ەتسە, ەلى ونى كوپتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتايتىن ازامات دەپ قۇرمەت تۇتادى. وتباسى تۋرالى ءسوز بولعاندا ول الدىمەن قوساعىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن تىلگە تيەك ەتەدى. «زايىبىم حاميلا قۇلبەكقىزى ەكەۋمىز 1963 جىلى وتاۋ قۇردىق. قاراعاندى پەداگوگيكالىق ينستي­تۋ­تىنىڭ تۇلەگى, ەكەۋمىز دە ءبىلىم سالاسىنىڭ ۇزدىگىمىز. ەڭبەك ءوتىلى­مىزدى قوسقاندا بارلىعى 114 جىل», دەيدى اقساقال.

باۋىرىنان وربىگەن التى بالا مەن سولاردان سۇيگەن نەمەرەلەرىنىڭ قىزىعىنا تويماي باقىتتى عۇمىر كەشىپ جاتقان قادىرمەندى قاريا ءالى دە قاتاردان قالماي, جاستارىمىزدى وتانشىلدىق رۋحتا تاربيەلەۋ ىسىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەنىن اتاپ وتكەنىمىز ابزال. سوندىقتان قايراتكەر قاريانىڭ عيبراتتى عۇمىرى كەيىنگى ۇرپاققا وشپەس ونەگە بولسا كەرەك.