پورتۋگاليا پارلامەنتى توراعاسىمەن كەزدەستى
م.اشىمباەۆ اسسامبلەيا توراعاسىمەن كەزدەسۋدە ەكى ەلدىڭ كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىعىنىڭ مانىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق ول پارلامەنتارالىق بايلانىس ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى ەكەنىن ايتتى. بۇگىندە بۇل باعىتتاعى قارىم-قاتىناستى ارتتىرۋعا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر.
سەنات سپيكەرى بىلتىر بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن پورتۋگاليا پرەزيدەنتى مارسەلو رەبەلو دە سوۋزانىڭ كەزدەسكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ماۋلەن اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, بۇل كەزدەسۋ ەكى ەلدىڭ دە ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار ول پارلامەنتارالىق وداق جانە ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى سياقتى حالىقارالىق پارلامەنتتىك ۇيىمدار اياسىندا دا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
«پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق – قازاقستان مەن پورتۋگاليا اراسىنداعى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ اجىراماس ءبىر بولشەگى. سوندىقتان دوستىق توپتارىنا مۇشە دەپۋتاتتاردىڭ ءوزارا ساپارلارىن ۇيىمداستىرۋ جانە سەنات پەن اسسامبلەيانىڭ سالالىق كوميتەتتەرى اراسىندا بايلانىس ورناتۋ ايرىقشا مانگە يە. مۇنداي قادام پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى. وسى ورايدا ءبىز پورتۋگاليانىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدى قۇقىقتىق تۇرعىدان قولداۋ جانە پارلامەنتتىك باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتتارىنداعى تاجىريبەسىنە قىزىعۋشىلىق تانىتامىز. سونداي-اق پورتۋگاليالىق ارىپتەستەرىمىزبەن پارلامەنتارالىق وداق جانە ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى سياقتى حالىقارالىق پارلامەنتتىك ۇيىمدار اياسىندا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلىمىز. بۇگىنگى كەزدەسۋ قازاقستان پارلامەنتى مەن پورتۋگاليا اسسامبلەياسى اراسىنداعى بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار سەنات توراعاسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالالاردا جۇرگىزىلىپ جاتقان كەشەندى وزگەرىستەرگە توقتالدى. ناقتى ايتقاندا, ەل كونستيتۋتسياسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جونىندەگى رەفەرەندۋمنىڭ قورىتىندىلارى, پارلامەنت جانە ءماسليحاتتار سايلاۋىنىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى ءسوز بولدى.
«بىلتىر پارلامەنت جانە قازاقستاننىڭ جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارىنىڭ سايلاۋى ءوتتى. ناتيجەسىندە, نەگىزگى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار, ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وڭىرلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعايتىن پارلامەنت سەناتى كەشەندى تۇردە جاڭعىردى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا جاڭا ەكونوميكالىق ۇلگىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن بەلگىلەپ بەردى. سول ارقىلى وڭدەۋ ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, مۇناي حيمياسى, كولىك جانە لوگيستيكا, تۋريزم, اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى سەكتورلارعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانى ودان ءارى ارتاراپتاندىرۋعا ارنالعان ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدى. وسىعان بايلانىستى الداعى ۋاقىتتا اتالعان سالالارعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇددەلىمىز. سوندىقتان ءبىز ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسى ءۇشىن ءتيىستى زاڭنامالىق احۋال قالىپتاستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سۇحبات كەزىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى دە تالقىلاندى. بۇل رەتتە «جاسىل» ەكونوميكا, ينفراقۇرىلىم, كولىك جانە لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, عىلىمي-تەحنولوگيالىق قىزمەت سياقتى سالالاردا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندە ۇسىنىستار ايتىلدى. سونداي-اق تاراپتار ءبىلىم بەرۋ, تۋريزم جانە تسيفرلاندىرۋ باعىتتارىنداعى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى كەڭەيتۋگە قاتىستى پىكىر الماستى.
«پورتۋگاليا «جاسىل» ەنەرگەتيكا بويىنشا ەۋروپا ەلدەرى اراسىندا كوشباسشى ەكەنى بەلگىلى. ءبىز سىزدەردىڭ جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە قاتىستى تاجىريبەلەرىڭىزگە ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرمىز. قازاقستان مەتان جونىندەگى جاھاندىق كەلىسىمگە قوسىلدى. سونداي-اق 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. پورتۋگاليا بۇل مەجەگە 2045 جىلعا قاراي جەتۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرعانىن بىلەمىز. ءبىز ءۇشىن وسى سالاداعى زاڭنامالىق تاجىريبەلەرىڭىزدىڭ ماڭىزى زور. الداعى ۋاقىتتا ەكى ەل دە باسىمدىق بەرىپ وتىرعان اتالعان باعىتتا ناتيجەلى ىنتىماقتاستىق ورناتامىز دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
ءوز كەزەگىندە جوزە پەدرو اگيار-برانكۋ پورتۋگاليا پارلامەنتى كوپجاقتى قاتىناستاردى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن ايتتى جانە قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي وزگەرىستەردىڭ تيىمدىلىگىنە نازار اۋداردى.
بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ جاھاندىق فورۋمى
پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى ماۋلەن اشىمباەۆ پورتۋگاليا رەسپۋبليكاسىنا ساپارى اياسىندا بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ ح جاھاندىق فورۋمىنا قاتىستى. ءىس-شارا بارىسىندا ادامزاتتى الاڭداتقان وزەكتى پروبلەمالار جانە ولاردى ەڭسەرۋ جولدارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونداي-اق پالاتا سپيكەرى فورۋم الاڭىندا بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريشپەن جانە بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ جوعارى وكىلى ميگەل انحەل موراتينوسپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
ماۋلەن اشىمباەۆ ءوز سوزىندە جاھاندىق فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, بۇكىل ادامزاتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن حالىقتار, مادەنيەتتەر جانە دىندەر اراسىنداعى ديالوگتى ىلگەرىلەتۋ جولىندا اليانستىڭ ميسسياسى ايرىقشا ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى قازاقستان مەن بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ كوپجىلدىق سەرىكتەستىگىن دە جوعارى باعالادى. سونداي-اق ول ۇيىمنىڭ ءبىلىم بەرۋ, جاستاردى دامىتۋ, كوشى-قون, ايەلدەردىڭ ءرولى جانە باق ماسەلەلەرىنە قاتىستى حالىقارالىق تۇيتكىلدەردى شەشۋگە ارنالعان يگىلىكتى ىستەرىنە نازار اۋداردى. بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن حالىقتاردى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋ جولىنداعى جەتىستىكتەر دە ءسوز بولدى.
«بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ وركەنيەتتەر اليانسى ەلدەر مەن حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋعا, سونداي-اق جاۋلاسۋدى, الالاۋدى جانە كسەنوفوبيانى ەڭسەرۋگە ىقپال ەتەدى. ءبىز اليانسپەن اراداعى كوپجىلدىق سەرىكتەستىگىمىزدى جوعارى باعالايمىز. قازاقستان اليانستىڭ دوستار توبىنىڭ مۇشەسى رەتىندە ونىڭ ءىس-شارالارىنا بەلسەندى قاتىسادى جانە وسى ۇيىمنىڭ باستامالارىن ازىرلەپ, ىسكە اسىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى. ءبىز الداعى ۋاقىتا دا بۇۇ-نىڭ وركەنيەتارالىق ديالوگتى كوزدەيتىن ماقسات-مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلەس قوسۋعا دايىنبىز. اليانستىڭ مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ, ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى تۇرۋ, ءدىني, ناسىلدىك جانە ەتنيكالىق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى ۇستانىمىن قولدايمىز. باتىس پەن شىعىستىڭ توعىسقان جەرىندە ورنالاسقان قازاقستان ەجەلدەن حالىقتاردى, مادەنيەتتەر مەن دىندەردى بايلانىستىراتىن گەوگرافيالىق جانە وركەنيەتتەر كوپىرى ءرولىن اتقارىپ كەلەدى», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى ادامزاتتىڭ دامۋى جولىندا بەيبىتشىلىك پەن تولەرانتتىلىق يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەنادا بەلسەندى قولدانىپ كەلە جاتقان تاسىلدەرىنە توقتالدى. سونداي-اق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى مادەنيەتارالىق جانە دىنارالىق ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ارنالعان جاھاندىق ىسكە ەلىمىزدىڭ قوسقان ۇلەسى ەكەنى ايتىلدى. بۇل باستاما بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ ماقساتتارىمەن ۇندەس جانە ولاردىڭ ميسسياسى مەن باسىمدىقتارى دا ورتاق ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
«استانادا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ الەمگە بەيبىتشىلىك جولىنداعى جاڭا جاھاندىق قوزعالىس قاجەت ەكەنىن ايتتى. شىن مانىندە, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ قازىرگى جۇيەسى بۇگىنگى قالىپتاسقان احۋالعا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ساي كەلمەيدى. مۇنداي جاعدايدا بەيبىتشىلىكتى, كەلىسىم مەن ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا ارنالعان ءدىني, ساياسي جانە قوعامدىق كوشباسشىلاردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى ەرەكشە وزەكتى ەكەنى انىق. وسى ورايدا وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ جاھاندىق فورۋمى اتالعان باعىتتى تاعى ءبىر پىسىقتاپ, يدەيالار الماسۋعا, بەيبىتشىلىك, ديالوگ جانە كەلىسىمدى ىلگەرىلەتۋ تاسىلدەرىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل فورۋم قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ الدىندا تۇرعان ىرگەلى پروبلەمالاردى شەشۋ جولىندا دا كۇش بىرىكتىرۋگە وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن», دەدى م.اشىمباەۆ.
فورۋم بارىسىندا قاتىسۋشىلار ءدىننىڭ الەمدەگى سىندارلى جانە ماڭىزدى ءرولىن ەسكەرە وتىرىپ, ءدىن كوشباسشىلارى جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى تالقىلاۋعا بەلسەندى جۇمىلدىرىلۋى كەرەكتىگىن ايتتى. بۇل رەتتە گەوساياسي شيەلەنىستەر, قارۋلى قاقتىعىستار, ساۋدا سوعىستارى, كليماتتىق پروبلەمالاردىڭ ۋشىعۋى, جالعان اقپاراتتىڭ كەڭ تارالۋى جانە ءداستۇرلى ادامي قۇندىلىقتاردىڭ قۇنسىزدانۋى سياقتى سىن-قاتەرلەر ءسوز بولدى.
سونداي-اق ماۋلەن اشىمباەۆ بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريشپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكىزدى. وندا تاراپتار قازاقستاننىڭ بۇۇ-مەن جان-جاقتى ىنتىماقتاستىعىنىڭ باسىم باعىتتارىنا نازار اۋداردى جانە ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ جولىنداعى پروبلەمالار مەن قازىرگى تاڭداعى وزەكتى سىن-قاتەرلەردى تالقىلادى.
«قازاقستان بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قالىپ كەلە جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ – ءبىزدىڭ ۇلتتىق باسىمدىعىمىز. كەيىنگى ونجىلدىقتاعى ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قاراماستان, جاھاندىق سىن-قاتەرلەر دامۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋىنا اكەلىپ سوقتى. سوندىقتان الداعى ونجىلدىقتا ماڭىزدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بىرلەسىپ, شەشۋشى قادام جاساۋدىڭ ءمانى زور. بۇگىندە قازاقستاندا دامۋ ماقساتتارىنا ساي باستامالار بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. اسىرەسە ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ەكولوگيالىق تۇراقتىلىق سالالارىنداعى يگى ىستەردى ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. وسى باعىتتا تاجىريبە, ءبىلىم جانە رەسۋرستار الماسۋ ارقىلى ءبىز بارىنشا ادىلەتتى ءارى دامىعان الەم قالىپتاستىرۋ جولىندا بىرلەسىپ ناتيجەلى جۇمىس ىستەيمىز دەپ سەنەمىز», دەپ سەنات توراعاسى ودم-نىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە باسقا دا باعىتتار بويىنشا پارلامەنتتىڭ قىزمەتى جونىندە ايتتى.
ودان بولەك, ماۋلەن اشىمباەۆ انتونيو گۋتەرريشكە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اتىنان 2025 جىلعى 17-18 قىركۇيەكتە استانادا وتەتىن «دىندەر ديالوگى: بولاشاق جولىنداعى سينەرگيا» اتتى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VIII سەزىنە شاقىرۋدى تابىس ەتتى.
ءوز كەزەگىندە بۇۇ باس حاتشىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ورنىقتى دامۋ بويىنشا جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىن جوعارى باعالاپ, قازاقستاننىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن باستامالارىن ودان ءارى قولداۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.
سونداي-اق ماۋلەن اشىمباەۆ بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ جوعارى وكىلى ميگەل انحەل موراتينوسپەن, مۇسىلمان اقساقالدار كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى موحاممەد ابدەلسالاممەن جانە تۇركسوي-دىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆپەن كەزدەستى. وندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VIII سەزىنىڭ كۇن ءتارتىبى جانە ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
