شىن مانىندە, جامان جامان بولماي شىعادى, ونىڭ سىنشىلىق قابىلەتى اسا قاتتى دامىعان, كورەگەن ادام ەكەن. وسى قاسيەتىنە ءتانتى بولعان حان جاماننان سۇرايدى:
– ەي, جامان, سەن مەنى سىناشى, مەن نەشە اتامنان بەرى حان ەكەنمىن؟ – دەيدى. جامان تاقتا وتىرعان حاننىڭ الدى-ارتىن شولىپ شىعىپ, ونىڭ بەتىنە تىكە قاراپ تۇرىپ:
– تاقسىر حانىم! اقىل-ويىڭ ەشكىمنەن كەم ەمەس, بىراق حاندىق قارا باسىڭدا, قارادان تۋىپ حان بولعانسىز, اتاڭدا حاندىق جوق, – دەيدى. حان جاماننىڭ ءسوزىن ءبولىپ:
– جوق, قاتە ايتاسىڭ! مەن جەتى اتامنان بەرى حانمىن. ءوزىمدى قويعاندا التى اتامدى قايدا جىبەرەسىڭ؟ – دەپ زەكىرەدى. جامان ساسپايدى.
– جوق, تاقسىر! ءسىزدىڭ قارا باسىڭىزدان باسقا تەگىڭىزدە حاندىق جوق. ءسىز ناعىز ناۋبايشىنىڭ بالاسىسىز, – دەيدى.
حان تۋعان اناسىن الدىرىپ, شىندىقتى ايتۋىن سۇرايدى. اناسى اقيقاتىن ايتىپ, ونىڭ شىن مانىندە حاننىڭ ۇلى ەمەس ەكەنىن, وزىنە دەيىنگى ون توعىز ايەلدى اكەسى ءزارلى حان كىلەڭ قىز تۋعانى ءۇشىن جارىپ ولتىرگەنىن, قۇرساعىنا كوتەرگەنى قىز ەكەنىن تاۋىپتەر ارقىلى ءبىلىپ, شىبىن جانىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا وزىمەن ءبىر مەزگىلدە ۇل كوتەرگەن سارايداعى ناۋبايشىنىڭ ايەلىمەن جاسىرىن كەلىسىپ, كەيىن كۇنى جەتكەسىن نارەستەلەردى الماستىرىپ, سودان بەرى ەكەۋى بۇل جونىندە ەشكىمگە ءتىس جارماعاندارىن تاپتىشتەيدى. حان:
– ياپىرماي, مەنىڭ ناۋبايشىنىڭ بالاسى ەكەنىمدى قايدان ءبىلدىڭىز؟ – دەيدى. سوندا جامان:
– مەن جامان-جاقسى بولسام دا ۇيىڭىزگە كەلگەن قوناق ەدىم. حانداردىڭ ىشەر اسى – جال مەن جايا اۋزىڭىزعا تۇسپەي, نان, كوجە ءتۇسىپ, مەنى كەلىسىمەن اسپازعا جىبەردىڭىز. سالتىڭىزعا تارتتىڭىز. ءسىزدىڭ حان تۇقىمىنان ەمەس ەكەنىڭىزدى سودان بايقادىم, – دەيدى.
تولىباي دەيتىن اتبەگى-سىنشى جولاۋشىلاپ كەلە جاتىپ, اناداي جەردە جاتقان اتتىڭ قۋباسىن كوزى شالادى. تىزگىندى تارتىپ تۇرا قالىپ: «مىناۋ ەرەن جۇيرىكتىڭ باسى ەكەن, يمەك تۇمسىق, بوكەن تاناۋ, كوزىنىڭ ويىندىسى تەرەڭ, جار قاباق, ەكى جاقتىڭ ورتاسى الشاق, تىستەرى ءالى جالتىراپ تۇر, سۇيەگى قانداي اسىل ەدى جانۋاردىڭ. مىنا تۇمسىعىنا قاراعاندا شوقتىعى بيىك, اياعى ۇزىن, قويان تىرسەك, سەرپىنى قاتتى, ءسىڭىرلى ەكەن. قۇمداۋىت, بوساڭ, كوبەلەڭ جەردە بايگە بەرمەيتىن جىلقى. جاسى توعىزدان اسىپ, ونعا قاراعان دەر شاعىندا ولگەن ەكەن, جانۋار. اتتىڭ ولگەنىنە ءۇش جىل بولىپتى» دەپتى.
بۇل دۇنيەلەردى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ بۇرىنعى قازاقتار الدىنداعى تۇرعان ءتىرى جاننىڭ كوزگە كورىنىپ تۇرعان سىرتقى سيپاتىن بىلاي قويىپ, ونىڭ تەك-تۇقىمى كىم ەكەنىن تانيتىن. بۇنداي قابىلەتتى قازاق «سۇڭعىلالىق» دەپ اتاعان. تولىبايدى كورمەيسىز بە, دالادا قاڭسىپ جاتقان قۋ باسقا قاراپ قالاي سويلەگەنىن.
ءبىزدىڭ قازاق ءدال وسى قابىلەتىنەن ايىرىلىپ قالدى. دوس پەن قاستى اجىراتپايدى؟ شىعىس دانالىعى دەسەك تە بولار, «قورلىققا (قور بولعان) ۇشىراعان جۇرت قابىلەتىنەن ايرىلادى» دەيتىن ءتامسىل بار. دەمەك, قور بولۋ دەگەن نە, سوعان توقتالايىق. اباي ايتادى: «كۇللى ادام بالاسىن قور قىلاتىن ءۇش نارسە بار. سونان قاشپاق كەرەك: اۋەلى – ناداندىق, ەكىنشىسى – ەرىنشەكتىك, ءۇشىنشى – زالىمدىق. ناداندىق – ءبىلىم-عىلىمنىڭ جوقتىعى, دۇنيەدە ەشبىر نارسەنى ولارسىز ءبىلىپ بولمايدى. بىلىمسىزدىك حايۋاندىق بولادى.
ەرىنشەكتىك – كۇللى دۇنيەدەگى ونەردىڭ دۇشپانى. تالاپسىزدىق, جىگەرسىزدىك, ۇياتسىزدىق, كەدەيلىك – ءبارى وسىدان شىعادى.
زالىمدىق – ادام بالاسىنىڭ دۇشپانى. ادام بالاسىنا دۇشپان بولسا, ادامنان بولىنەدى, ءبىر جىرتقىش حايۋان قيسابىنا قوسىلادى» دەيدى.
بۇنداي قورلىقتان قالاي قۇتىلۋعا بولادى؟ ونىڭ جولىن تاعى دا اباي ايتادى: قورلىقتىڭ ەمى – حاللاقىنا ماحاببات, حالىق عالامعا شاپقات, – دەيدى. دەمەك, قاۋىمىنىڭ حاللاققا (يمانعا) سەنىم-ماحابباتى جوعالسا, حالىق عالامعا (ەل-جۇرتقا) مەيىرىم-شاپاعاتى ازايسا, ول جۇرت قابىلەتىنەن ايىرىلىپ, قور بولادى ەكەن.
