وقيعا بىلاي بولىپتى. ءوزىن ورىس تىلىندە تەرگەۋشىمىن دەپ تانىستىرعان تەلەفون قۇلاعىنىڭ ار جاعىنداعى ادام قاتقىلداۋ ۇنمەن باستىرمالاتا سويلەپ: «قىزىڭىز كوشەنى رۇقسات ەتىلمەگەن جەردەن كەسىپ وتەمىن دەپ, اپاتتى جاعداي تۋىنداتتى. قىزىڭىزدى قاعىپ كەتپەۋ ءۇشىن جولدا كەلە جاتقان كولىك ايالداماعا سوعىلىپ, جۇرگىزۋشى اۋىر جاراقاتپەن رەانيماتسياعا ءتۇستى. تۋىسقاندارىمەن كەلىسۋ قيىنعا سوققالى تۇر. قىزىڭىزدى بار پالەدەن قۇتقارعىڭىز كەلسە, دەرەۋ 3 ميلليون تەڭگە جىبەرىڭىز. قازىر ونىمەن سويلەستىرە المايمىن. ءوزىم تەلەفون شالمايىنشا ەشكىمگە جۇمعان اۋزىڭىزدى اشىپ حابارلاسپاڭىز. بۇل ءسىز ءۇشىن ماڭىزدى. قىسقاسى, بوتەن ەشكىم ەشتەڭە بىلمەۋگە ءتيىس. مەنى دە مازالاماڭىز. كىشكەنەدەن سوڭ ءسىز ايتقان جەرگە كولىك بارادى. اقشانى تسەللوفان پاكەتكە مۇقيات وراپ, سوعان بەرەسىز», دەيدى.
بۇل ءدال قازىر 3 ميلليون تاۋىپ بەرە المايتىنىن, 1 ميلليون بەرۋگە عانا شاماسى جەتەتىنىن, قالعانىن كەيىن قاراستىراتانىن ايتىپ جىلارمان بولادى. اناۋ قينالا-قينالا كەلىسكەن سىڭاي تانىتادى. اقشانى اپارىپ بەرىپ حابار كۇتكەنىمەن, جۋىر ماڭدا ەشكىم حابارلاسا قويمايدى. ءتوزىمى تاۋسىلعان بۇل انانىڭ بەرگەن ءنومىرىن تەرسە, ونداي ابونەنتتىڭ تىركەلمەگەنىن مالىمدەيدى. سوندا بارىپ قانا بۇل ىستە ءبىر شيكىلىك بارىن سەزگەن تانىسىم قىزىنا حابارلاسسا, ول جايباراقات جۇمىستان شىعىپ, ۇيگە بارا جاتقانىن جەتكىزەدى. كۇن كەشكىرىپ كەتكەن سوڭ ەرتەڭىنە پوليتسيا بولىمشەسىنە بارىپ الاياقتان الدانعانى تۋرالى ارىز جازعانىمەن, ودان ناتيجە شىقپاي وتىرعان كورىنەدى. ء«وزىم ولار تۋرالى جارىتىپ ەشتەڭە ايتا الماسام, قايدان تابىلا قويسىن؟», دەيدى تانىسىم.
ەستۋىمشە, جاڭا تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت دەگەندى ەركىن مەڭگەرگەن ولارعا بەلگىلى ءبىر ادامداردىڭ اتىنا نەسيە رەسىمدەۋ دە كوپ قيىندىق تۋعىزا قويمايتىن سەكىلدى. مۇنى كيبەرقىلمىستىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى, دەيدى ماماندار. دەمەك الاياقتاردان بارىنشا ساق بولايىق, دەگىم كەلەدى.
اينا مۇقانوۆا,
قارجى مامانى
پەتروپاۆل
بايىپتى باسىلىم – عاسىر تورىندە
باستاۋىندا اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى تۇرار رىسقۇلوۆ پەن سۇلتانبەك قوجانوۆ سەكىلدى ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارى تۇرعان وبلىس ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى – «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى عاسىر تورىنە قادام باستى. وسىناۋ ۋاقىت ارالىعىندا باسىلىم ءوڭىر جۇرتشىلىعىنىڭ سىرلاسى, دوسى, اقىلشىسى, جاناشىرى رەتىندە رۋحاني ءنار بەرىپ كەلدى. باسىلىم ابىرويلى مىندەتىن الداعى ۋاقىتتا دا اتقارا بەرمەك.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ قوعامدىق-ساياسي تاريحىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى ۇجىمى اتالعان باسىلىمنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي تاقىرىپتىق ءىس-شارا وتكىزدى. وعان گازەت ارداگەرلەرى مەن قىزمەتكەرلەرى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى, ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.
وبلىستىڭ قوعامدىق-ساياسي تاريحى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ باسشىسى گۇلنار شارداربەكوۆا ءىس-شارانى كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشتى. «وڭتۇستىك قازاقستان» وبلىستىق قوعامدىق-ساياسي گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان كەنجەعۇلوۆ جۇزجىلدىق جىلنامانىڭ تاريحى جونىندە ءسوز قوزعادى. ءباسپاسوز سالاسىنىڭ ارداگەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى سلام نۇرماعانبەت ۇلى, جۋرناليست-جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى سابىربەك ولجاباي, «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى رۋحانيات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, جۋرناليست ديلارا بيمەنوۆا ەستەلىك اڭگىمەلەر ايتتى. بولاشاق جۋرناليستەردىڭ قويعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار «وڭتۇستىك قازاقستان گازەتىنە – 100 جىل» تاقىرىبىنىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان كورمە ماتەريالدارىمەن تانىسىپ, سارعايعان گازەت بەتتەرىن پاراقتاپ كوردى. اسەرلى وتكەن ءىس-شارا قاتىسۋشىلارعا كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي سىيلادى.
كارىباي امزە ۇلى,
زەينەتكەر
تۇركىستان وبلىسى
توعىزقۇمالاق – كوشپەلى ءومىر كورىنىسى
استانادا V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى اسا جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلگەنى بەلگىلى. ال كوشپەلى ءومىر دۇنيەگە اكەلىپ قالىپتاستىرعان قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارىنىڭ ءبىرى – توعىزقۇمالاق. بۇل ويىندى «قويشىلار الگەبراسى» دەپ تە اتايدى. سەبەبى ونى العاشىندا ورىستە قويلارىن جۋساتىپ جىبەرگەن قويشىلار وينايتىن بولعان. جەردەن ۇيا-شۇڭقىرلار قازىپ, قۇمالاقپەن ويناعان.
جالپى كوشپەلى ادام ءومىرىنىڭ كوپ بولىگى تابيعات بايلىعىن جيناۋمەن وتەدى. توعىزقۇمالاق ويىنى دا وسىنىڭ ءبىر كورىنىسىندەي. ماسەلەن, شاحمات پەن دويبىدا ويىنشى قارسىلاسىنىڭ تاستارىن جەپ ازايتىپ, جەڭۋگە ۇمتىلادى. توعىزقۇمالاقتا مۇلدەم باسقاشا. بۇل ويىننىڭ ماقساتى – قارسىلاستىڭ تاسىن جەۋ ەمەس, وزىنە بايلىق جيناۋ. ال بايلىق جيناۋ – كوشپەلى داۋىردەن كەلە جاتقان ءادىس. مىسالى, ەجەلگى ادام جەمىس-جيدەك, جابايى وسىمدىكتەردىڭ داندەرىن, تامىرلارىن جيناپ تالعاجاۋ ەتتى جانە اڭشىلىقپەن اينالىسىپ اڭداردىڭ ەتىن ازىققا اينالدىردى, تەرىسىن, ءجۇنىن ءوز قاجەتىنە كيىم رەتىندە جاراتىپ داعدىلاندى.
كەيىن مالدى قولعا ۇيرەتكەن سوڭ ونى تابيعات بايلىعىن جيناۋعا پايدالاندى. ءسويتىپ مال ادام ءۇشىن تابيعات بايلىعىن جيناۋعا جاردەمدەسەتىن قۇرالعا, ياعني ءومىر تىرەگىنە اينالدى. مال دا ءوز كەزەگىندە تابيعاتتىڭ ءبىر بولشەگى بولعاندىقتان, بۇل جايت ادامدى تابيعاتتان الشاقتاتقان جوق, كەرىسىنشە, جاقىنداتا ءتۇستى. ناتيجەسىندە, تابيعاتپەن تىعىز بايلانىسقان دۇنيەتانىم پايدا بولدى. سول دۇنيەتانىم ارقىلى تابيعات قۇبىلىستارىن, ونداعى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ مىنەز-ق ۇلىقتارى مەن ارەكەتتەرىن باقىلاپ, ءبىلدى. بۇل كوشپەلىلەر ءۇشىن اسا ماڭىزدى جايلاۋعا شىعۋ, قىستاۋعا ورالۋ مەرزىمدەرىن, سول كەزدەگى تىنىس-تىرشىلىككە قاتىستى باسقا دا ماسەلەلەردى انىقتاۋعا, بولجام جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قورىتا ايتقاندا, ۇلتتىق ويىنىمىز – توعىزقۇمالاقتى دۇرىس ءتۇسىنىپ, تولىق كولەمىندە قابىلدايتىن بولساق, ۇمىتىلىپ بارا جاتقان كەيبىر سالت-داستۇرلەرىمىز عانا ەمەس, بۇرىنعى ەر مىنەزدى بولمىسىمىزدى دا قالپىنا كەلتىرە الار ەدىك.
دوسىم وماروۆ,
فيلوسوف
الماتى
