قاراپايىم تىلمەن تۇسىندىرەر بولساق, مەتاۆەرس – ينتەرنەتتىڭ جاڭا ءتۇرى. ول جەردە ادامدار تەك سايت قاراپ نەمەسە حابارلاما جازبايدى, ۆيرتۋالدى الەمگە كىرىپ, سول جەردە ءومىر سۇرە الادى. ماسەلەن, اۆاتار ارقىلى ۆيرتۋالدى ساياباقتا قىدىرىپ, دوستارىڭىزبەن كەزدەسەسىز. ۆيرتۋالدى كەڭىستىكتە ارىپتەستەرمەن جينالىس وتكىزىپ, جۇمىس ىستەيسىز. كيىمنىڭ ۆيرتۋالدى نۇسقاسىن ساتىپ الىپ, ونى اۆاتارعا كيگىزەتىندەر دە بار. شىنايى ومىردەي كورىنەتىن ۆيرتۋالدى ويىندار وينايسىز. مۇنىڭ الەۋەتى ايتا بەرسە, تاعىسىن تاعى شارىقتاپ كەتە بەرەدى.
Grand View Research ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, مەتاۆەرس نارىعىنىڭ جالپى قۇنى 2022 جىلى 47,48 ملرد دوللار بولسا, 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 678,8 ملرد دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. قازىر بۇل تەحنولوگيا ويىن يندۋسترياسىنان باستاپ, ءبىلىم بەرۋ, ساۋدا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا قولدانىلىپ ءجۇر.
باسىندا قۇر قيالعا بالاعان بۇل سالا, قازىر شىندىققا اينالىپ بارادى. سەبەبى «Meta» وسىنداي ۆيرتۋالدى الەمدى جاساۋعا 10 ميلليارد دوللار جۇمسادى.
ال «Fortnite» سياقتى ويىندارداعى ءبىر كونتسەرتكە 12 ميلليون ادام كەلگەن. «Nike» ۆيرتۋالدى دۇكەن اشىپ, ۆيرتۋالدى سپورت اياق كيىمدەرىن ساتا باستادى.
دەمەك, مەتاۆەرس ءالى تولىق دايىن بولماسا دا, بولاشاقتا ول كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋى مۇمكىن.
دەگەنمەن مۇنىڭ زيانى پايداسىنان كوپ بولۋى مۇمكىن. سوعان توقتالايىق. ءبىرىنشى كەسىرى – وقشاۋلانۋ, ادامدىقتان اداسۋ. 2022 جىلى «Stanford University» جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەردە, ۆيرتۋالدى شىندىقتى 1 ساعاتتان ارتىق پايدالانۋ ادامداردا شارشاۋ, مازاسىزدىق, الەۋمەتتىك بايلانىستاردىڭ السىرەۋىنە الىپ كەلەتىنى انىقتالعان. ال قازىردىڭ وزىندە جاستاردىڭ 30%-ى مەتاۆەرس سياقتى پلاتفورمالاردا كوپ ۋاقىت وتكىزۋ شىنايى ومىردەگى دوستارىمەن قارىم-قاتىناسىنا تەرىس اسەر ەتەتىنىن مويىنداپ ءجۇر. مىسالى, قىتايدا وقۋشىلاردىڭ ونلاين ويىندار مەن مەتاۆەرس پلاتفورمالارىنا تاۋەلدىلىگىن ازايتۋدا مەملەكەت ارنايى ۋاقىت شەكتەۋلەرىن ەنگىزىپ جاتىر.
ەكىنشىسى – تسيفرلىق تەڭسىزدىك. قازىر VR كوزىلدىرىگىنىڭ ورتاشا باعاسى 300-500 دوللار ارالىعىندا (مىسالى, Meta Quest 499 دوللار تۇرادى). بۇل باعا كوپتەگەن دامۋشى ەلدەردىڭ تۇرعىندارىنا قولجەتىمسىز. ال الەمدە ينتەرنەتكە ءالى تولىق قولى جەتپەگەن ادامدار سانى 2,6 ميللياردتان اساتىنىن ويلاساق, مەتاۆەرس تەحنولوگياسىن تولىق قولدانۋعا كەدەرگى كوپ.
ودان كەيىن قۇقىقتىق ماسەلەسى مەنمۇندالايدى. 2021 جىلى «Meta» پلاتفورماسىندا مەتۆەرستە الەمىندە بولعان العاشقى «ۆيرتۋالدى زورلىق-زومبىلىق» وقيعاسى تىركەلگەن-تۇعىن بۇل جاعداي پايدالانۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەحانيزمدەرى جەتكىلىكسىز ەكەنىن دالەدەدى. ءتىپتى «Statista» مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وسى پلاتفورمالارىندا كيبەربۋللينگ وقيعالارى جىل سايىن 32%-عا ارتىپ جاتىر ەكەن.
بايقاعانىمىزداي, بۇل بولاشاقتىڭ تەحنولوگياسى بولعانىمەن, ونىڭ قاۋىپتەرى دە ەلەۋلى. الەمدىك دەرەكتەر مەن وقيعالار بۇل تەحنولوگيانى دامىتۋ كەزىندە قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. ەگەر بۇل ماسەلەلەر نازاردان تىس قالسا, مەتاۆەرس پايدالى قۇرال ەمەس, كۇردەلى ماسەلەگە اينالادى.
بۇل تاقىرىپ ارى قاراي تولىق زەرتتەلەدى. سەبەبى كوكەيدە مىڭ ءبىرىنشى بولىپ «بۇل تىزبەكتە ءبىز قايدامىز؟» دەگەن سۇراق قالدى.
