تانىم • 22 قاراشا, 2024

تاريح پەن تەحنولوگيا توعىسى

100 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

الماتىدا ءوتىپ جاتقان XII حالىقارالىق « ۇلى جىبەك جولى بويى­مەن» كىتاپ جانە پوليگرافيا كورمەسى اياسىندا مايا بەك­باە­­ۆانىڭ «جوشى حان. ۇلىق ۇلىستىڭ بيلەۋشىسى» اتتى كىتاپ-البومى تانىستىرىلدى. اتالعان ەڭبەك – حالقى­مىزدىڭ باي تاريحي مۇراسىن زاماناۋي كوزقاراس تۇرعىسىنان جاڭاشا ۇسىن­عان ەرەكشە جوبا.

تاريح پەن تەحنولوگيا توعىسى

جاڭا البوم تاريحي زەرتتەۋ­لەر­دى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ, قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ باستاۋى بولعان جوشى ۇلىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن جان-جاقتى اشىپ كورسەتەدى. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ­­تىڭ سوزىمەن ايتساق, «التىن وردا – ءبىز­د­ىڭ مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ باس­تاۋى. جوشى حاننىڭ تۇلعاسىن تانۋ ارقىلى ءبىز ۇلتتىق تاريحىمىز­دى جاڭا دەڭگەيدە باعالاي الامىز».

ءيا, جوشى حاننىڭ تۇلعاسى – ۇلى دالا تاريحىنىڭ التىن دىڭگەگى. ونىڭ باسقارۋىنداعى ۇلىق ۇلىس ەل اۋماعىنداعى مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەتاسى ەكەنى ءسوزسىز. كىتاپ اۆتورى – جۋرناليست, دەرەكتى فيلمدەر اۆتورى مايا بەكباەۆا بۇل ەڭبەكتە تاريحي وقيعالاردى تەرەڭ تالداپ, جوشى حاننىڭ قازاق حالقىنىڭ قالىپتاسۋىنا قوسقان ۇلەسىن اي­رىقشا سيپاتتايدى.

كىتاپتا تاريحي دەرەكتەر, فول­كلور­لىق مالىمەتتەر مەن زاماناۋي زەرتتەۋلەر تەرەڭنەن قابىسىپ, جۇيە­لى بەرىلگەن. اۆتور بۇل ەڭبەگىندە جوشى حاننىڭ تاريحي ءرولى مەن ونىڭ قايشىلىققا تولى ءومىرىن جان-جاقتى باياندايدى. تاريحي قۇندى­لىق­تاردى جاڭا ۇرپاققا وزگەشە فور­ما­مەن, تىڭ تاسىلمەن جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەن.

جوبانىڭ نەگىزگى يدەياسىنىڭ اۆتو­رى – «Arman-PV» باسپاسىنىڭ باس ديرەكتورى ديدارا الينا كىتاپتىڭ ۇلتتىق تاريحتى تانۋ مەن ونى ۇرپاق جادىندا جاڭعىرتۋداعى ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

«بۇل ەڭبەك تاريحي مۇراعا قۇر­مەت كورسەتىپ قانا قويماي, ۇلت­تىق سانا-سەزىمدى نىعايتاتىن قۋاتتى قۇرال ماقساتىندا جاسالدى. ۇلت تاريحىنداعى ايرىقشا تۇلعالار مەن وقيعالاردى بۇگىنگى ۇرپاق ءبىلۋى كەرەك», دەيدى ول.

ءيا, «جوشى حان. ۇلىق ۇلىستىڭ بيلەۋشىسى» البومى – ءداستۇرلى تاريحي ەڭبەكتەردەن وزگەشە. جوبا بارىسىندا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسى كىتاپتىڭ يلليۋس­تراتسيالارىن دايىنداۋ ءۇشىن قولدانىلعان. بۇل ءتاسىل تاريحي تۇلعالاردىڭ بەينە­لە­رىن زاماناۋي فورماتتا كورسەتۋگە جانە البومدى كوركەم ونەر تۋىندى­سى­نا اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.

«Arman-PV» باسپاسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تاريحي دەرەكتەردى وقىرمانعا قىزىقتى ءارى كورنەكى تۇردە ۇسىنۋدى باستى ماقسات ەتكەن. جاڭا ەڭبەك جاستارعا تاريح­تى ۆيزۋالدى قۇرالدار ارقى­لى ءتۇسىندىرۋ, مۇعالىمدەرگە وقىتۋ ۇدەرىسىندە قوسىمشا رەسۋرس ۇسىنۋ, تاريحشىلارعا جاڭا دەرەككوزدەر مەن زاماناۋي زەرتتەۋ ادىستەرىن كورسەتۋ, حالىقارالىق اۋديتورياعا ەلىمىزدىڭ باي تاريحي مۇراسىن ­تانىتۋ باعىتتارىن قامتىعان.

ەندى ءبىر جاعىنان, اتالعان البوم تاريحي مۇرانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان رۋحاني باعدار سىندى. جوشى حان تۇلعاسىنىڭ قازاق حالقىنىڭ تاريحىنداعى ورنى مەن ونىڭ ۇلىق ۇلىستىڭ قۇرىلۋىنداعى ءرولى تەك ۇلتتىق ماقتانىش قانا ەمەس, ۇرپاق ءۇشىن ماڭىزدى تانىم كوزى رەتىندە ۇسى­نىلعان. بۇگىن­دە تاريحي مۇرا­نى تانۋ – بولاشاققا ۇمتىل­عان ۇلت ءۇشىن باس­تى قادام­دار­دىڭ ءبىرى ەكە­نى ءسوزسىز. جاڭا تۋىندى تاريحي قۇن­دى­­لىق­تاردى ساقتاپ قانا قوي­ماي, ونى جاڭا ۇرپاققا نا­سي­­حات­تاۋ ارقىلى ۇلتتىق رۋحتى نىعاي­تا­تىن قۋاتتى قۇرالعا اينالدى.

تۇساۋكەسەر بارىسىندا بەل­گىلى تاريحشىلار, جازۋشىلار, زەرت­تەۋ­شىلەر, قوعام قايراتكەرلەرى جوشى حان تۇلعاسىنىڭ تاريحي مۇراسىن تانۋدىڭ وزەكتىلىگى تۋرالى وي ءبولىستى.

ايتا كەتەيىك, كىتاپ قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە باسىلىپ شىقتى. بۇنىڭ ءوزى تاريحي ەڭبەكتىڭ تەك وتاندىق وقىرماندارعا عانا ەمەس, شەتەلدىك اۋديتورياعا دا باعىتتالعانىن كورسەتەدى. كىتاپ-البوم ۇلت مادەنيەتى مەن تاريحىن الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاپ قانا قويماي, تاريحي تانىمنىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلۋدىڭ ايقىن مىسالى بولدى.

تاريح پەن زاماناۋي تەحنو­لو­گيا­نىڭ توعىسىندا دۇنيەگە كەلگەن ەرەكشە جوبا ەل تاريحىن زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن تاپتىرماس دەرەككوز بولۋمەن قاتار, زاماناۋي وقىرماندى تا­ريحقا جاڭا قىرىنان قاراۋعا وي سالادى. وتكەننىڭ تاعىلىمى ار­قى­لى بولاشاققا جول سىلتەيتىن قۇن­دى ەڭبەك الەمدىك ارەنادا دا باعا­لا­نا­تى­نىنا سەنەمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار