سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
قازىر قوعامدا «وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى نەگە تومەن, بالا نەگە كىتاپ ۇستاعىسى كەلمەيدى, ولاردىڭ ءبىلىمىن قالاي كوتەرەمىز؟» دەگەن سۇراقتار وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. بىزدىڭشە, بار پروبلەما وسىندا سەكىلدى. ءبىر جاعىنان, بالالار ساناسىندا بىلىمگە دەگەن قاجەتتىلىك, سوعان ىنتالاندىراتىن ۇستانىمنىڭ جوقتىعى دا بار. ويتكەنى وقۋشى ءبىلىمنىڭ نەگە قاجەت ەكەنىن باستاۋىش سىنىپتان زەردەلەۋى كەرەك. ال ءبىزدىڭ ءبىلىم جۇيەسىندە سول قاجەتتىلىكتى وقۋشىعا سەزىندىرىپ, ىنتا-جىگەرىن ارتتىراتىن ىنتالاندىرۋ تەتىگى بار ما؟ شىندىعىن ايتسام, جوق دەر ەدىم. قايتا, اقىلعا سىيمايتىن قاتاڭ تارتىپتەر ارقىلى بالانى ءبىلىم الۋدان جيرەندىرىپ كەلەمىز. مىسالى, كىتاپ بەتىن اشپايتىن وقۋشىعا ء«ۇش» قويىپ سىنىپتان-سىنىپقا سۇيرەۋدە نە ماعىنا بار؟ كەز كەلگەن جاعىمسىز قىلىق جەتكىنشەك ساناسىنا تەز جۇققىش كەلەدى. بۇگىنگى مەكتەپتە كىتاپ وقىمايتىن بالالار قاتارى وسكەنىنىڭ ءبىر سەبەبى وسى.
وسى جەردە ناقتى ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. ماسەلەن, 2018 جىلى ەلىمىز بويىنشا 11-سىنىپتى 147 مىڭنان اسا وقۋشى بىتىرگەن. سونىڭ 75 پايىزى ياعني 102 مىڭنان استام وقۋشى ۇبت تاپسىرۋعا ءوتىنىش بەرگەن. ايتسە دە بۇل بالالاردىڭ 14 پايىزى, ياعني 14633 وقۋشى شەكتىك دەڭگەيگە جەتە الماعان. ال ەندى ويلانىپ كورەيىك. جالپى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 25 پايىزى, ياعني 45 مىڭداي وقۋشى ءبىلىم سەنىمسىزدىگىنە بايلانىستى ۇبت-عا جىبەرىلمەگەن. ال ۇبت-عا قاتىسقان بالالاردىڭ 14 پايىزى, ياعني 14633 وقۋشى شەكتىك دەڭگەيگە جەتپەگەن. بۇلاردى دا ءبىلىم دەڭگەيىن ۇلگەرمەگەن دەپ, ۇبت-عا جىبەرمەگەندەرگە اپارىپ قوسساق, بارلىعى 39 پايىز, ياعني 60 مىڭعا جۋىق بالا مەكتەپ باعدارلاماسىن تولىق مەڭگەرمەگەن بولىپ شىعادى. بۇل ناعىز سوراقى ناتيجە ەمەس پە؟ سوندا بۇل وسىنشاما جاس ءومىرىن مەكتەپتە بوسقا وتكىزدى دەگەن ءسوز عوي.
شىندىعىنا كەلگەندە, قيۋى قاشقان بۇل ماسەلەنى تەك وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى عانا شەشەدى. نارىق قاتىناسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قايتا قۇرماي بولمايدى. بىزدىڭشە, بالالاردىڭ وقۋعا ىنتاسىن كوتەرۋدىڭ ءبىر جولى – اتالعان مينيسترلىك «9-سىنىپتان كەيىن 10-11 سىنىپقا مەكتەپتە تەك 4 پەن 5-كە وقىعاندار عانا وتەدى», دەگەن بۇيرىق شىعارسا, سوندا اتا-انا دا, وقۋشى دا سوعان قاراي ءىس قىلار ەدى. اتا-انا بالاسىنىڭ وقۋىن باستاۋىش سىنىپتان باستاپ قاداعالايدى. جەتكىنشەك تە ساباقتى جاقسى وقىماسا, 9-سىنىپتان كەيىن ودان ءارى وقۋىن جالعاستىرۋعا جول جوق ەكەنىن ىشتەي سەزىنەدى. ءتىپتى ۇلگەرىمى, ءتارتىبى ناشار بالالاردى ءوز سىنىبىندا قالدىرساق, سول وقۋشى «مەن قاتارىمنان نەگە قالدىم؟» دەپ ىشتەي نامىستانىپ تەز ەسەيەر ەدى. ءبىر جاعىنان, بالاسى ءۇشىن اتا-انانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى.
سوندىقتان وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى وقۋشىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ بويىنشا جۇيەلى رەفورما جۇرگىزۋ كەرەك. وسى جەردە 10-11 سىنىپقا, تەك 9-سىنىپتى ءتورت پەن بەسكە وقىعاندار عانا وتسە دەگەن ۇسىنىس ايتار ەدىم. سوندا ءبىز جاستاردىڭ وقۋعا ىنتاسىن ارتتىرىپ, وقۋشىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرەتىن ماڭىزدى قادامعا جول اشامىز. ال ۇلگەرىمى ورتاشا جەتكىنشەكتەردى تەحنيكالىق ۋچيليششە نەمەسە كوللەدجدە وقىتىپ, ەكى جىلدا تولىققاندى كاسىپ يەسى ەتىپ شىعارعانىمىز دۇرىس. ماسەلەن, ەۋروپا ەلدەرىندە جاستاردىڭ 70-80 پايىزى ارناۋلى ورتا ورىندارىندا ءبىلىم الادى. جوعارى وقۋ ورنىنا 20-25 پايىز جاستار عانا تۇسەدى. سوندا دا ولار كوشتەن قالماي, وركەنيەتتى ەلدىڭ الدى بولىپ وتىر. ال ءبىز بالالاردى ءجيى وبەكتەيمىز. ولاردى وبەكتەپ, جاعدايىن جاساي بەرسەك, ەرتەڭ شولجاڭ, كەر جالقاۋ قالىپتا وسەدى.
سونداي-اق تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە: مەكتەپ مۇعالىمدەرى ءوز ساناتى بويىنشا ءار بەس جىل سايىن ءبىلىم بولىمدەرىنەن اتتەستاتسيالىق كوميسسيادان وتەدى. ماسەلەن, وسى كوميسسيانى مەكتەپ ىشىنەن قۇرۋعا بولادى. ايتالىق, ادامگەرشىلىگى مول, بىلىكتى, ءبىلىمدى, تاجىريبەلى 30-40 پەداگوگ ءار مەكتەپتە بار. سونداي ۇستازداردان كوميسسيا قۇرىپ, ولار جىل بويى مۇعالىمدەردىڭ ساباعىنا قاتىسىپ, ونىڭ ناتيجەسىن توقسان سايىن قورىتىندىلاپ, جىل سوڭىندا ءار ۇستازدىڭ بىلىكتىلىك ساناتىن انىقتاپ, جالاقىسىن كوتەرسە, قانەكەي. ويتكەنى ماتەريالدىق يگىلىكتى ناقتى ەڭبەگىنە قاراي ءبولۋ كىم-كىمدى دە قىزىقتىرادى. مەنىڭشە, مۇعالىمدەردى ءىس-ارەكەتكە, ىزدەنىسكە يتەرمەلەۋدىڭ ەڭ ۇتىمدى جولى وسى.
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن سوڭعى جىلدارى تەحنيكالىق جانە اۋىلشارۋاشىلىق ماماندىقتارىنا گرانتتى كوبىرەك بولۋگە ماڭىز بەرىلىپ وتىر. وسى رەتتە سان ەمەس, ساپا جاعىنا ءمان بەرىپ, كاسىبي ماماندىق بەرۋدى قولعا الساق, جاستار پروبلەماسى ءبىرشاما ازاياار ەدى. وسىلاي جەتكىنشەكتەردى ءوز قابىلەتى مەن بىلىمىنە قاراي ومىرگە ەرتە بەيىمدەلۋگە ۇيرەتەمىز.
بەردالى رىسبەكوۆ,
ارداگەر ۇستاز, كەلەس اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
