كونفەرەنتسيا باستالماس بۇرىن اۋدان ورتالىعىنداعى بۇركىت ىسقاق ۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلگەن كىتاپحانانىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. جان-جاقتان جيىلعان زيالى قاۋىم گۇل شوقتارىن قويىپ, ۇلت قايراتكەرىنىڭ رۋحىنا قۇرمەت ءبىلدىردى. نۇرانىڭ تالانتتى بالالارى اقىننىڭ ولەڭدەرىن جاتقا وقىدى.
مەرەيتويلىق مادەني ءىس-شاراعا الماتىدان ارنايى بۇركىت ىسقاق ۇلىنىڭ قىزى ايگۇل ىسقاقوۆا كەلدى. مۇنىمەن قوسا, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ورالباي ابدىكارىموۆ, نۇرا اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى داۋىلباي قۇسايىنوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بەيبىت مامىراەۆ باستاعان قۇرمەتتى مەيماندار قاتارى دا جەتەرلىك.
كەلەلى وتىرىسقا كەلگەندەر اۋەلى وبلىستىق «Saryarqa» تەلەارناسى تۇسىرگەن ب.ىسقاقوۆ تۋرالى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى.
كونفەرەنتسيادا وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان بيكەنوۆ وبلىس اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆتىڭ حاتىن وقىپ بەردى. اكىم جولداعان حاتتا: بۇركىت ىسقاقوۆ – «ەلىن سۇيگەن ەرلەر» پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىن وياتۋ, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن دامىتۋدا ايانباي ەڭبەك ەتكەن تۇلعا. كونفەرەنتسيا بارىسىندا اقىننىڭ توتاليتارلىق جۇيەگە قارسى تۇرا بىلگەن قايسارلىعىنا بۇگىنگى كوزقاراس دەڭگەيىندە لايىقتى باعا بەرىلىپ, سالماقتى پىكىرلەر ايتىلادى دەپ سەنەمىن. شىعارماشىلىعىن جاس ۇرپاققا دارىپتەۋ جولدارى دا قاراستىرىلۋعا ءتيىس. سەبەبى اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن وتانعا دەگەن شەكسىز ماحاببات كورىنەدى. بۇركىت ىسقاقوۆ بابالاردىڭ اماناتىنا ادال بولدى. ەندى ءبىز, ياعني كەيىنگى تولقىن سول ادالدىقتان ۇلگى الۋىمىز كەرەك» دەلىنگەن.
كونفەرەنتسيادا ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى مۇراجاي ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مارات ابسەمەتوۆ «الاشتىڭ اردا ۇلى – بۇركىت ىسقاق ۇلى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, قازاق راديوسىنىڭ ارداگەرى گۇلسارا قابلانوۆا دا مىنبەرگە كوتەرىلىپ, بۇركىت ىسقاق ۇلى تۋرالى وتاندىق جانە شەتەلدىك مۇراعاتتارداعى جاڭا دەرەكتەردى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىندى.
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جاننا ۇركىنبايقىزى مەن قاراعاندى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى بايان ىبىراەۆا قايراتكەر تۋرالى باياندامالارىن وقىپ, ۇلت كۇرەسكەرىنىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ماقساتىندا وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساعىمباي جۇماعۇلوۆ اقىن بۇركىتتىڭ قازاق پوەزياسىنا گۋلاگ تاقىرىبىن اكەلگەنىن ايتتى.
– بۇركىت ىسقاقوۆ قيىن زاماندا تيىم سالىنعان تاقىرىپتاردى ارقاۋ ەتكەن ەستەلىك, مەمۋارلارىن جازىپ ۇلگەردى. سودان كەيىن, ول ادەبيەتتىڭ پروبلەمالىق جانە ساياسي تۇستارىنا توقتالعان. قۋعىن-سۇرگىندى كورىپ كەلىپ, سونداي تاقىرىپتارعا بارۋ – ەرلىك. عىلىمدا دا ەرلىكتىڭ نەبىر ۇلگىسى بار. 1964 جىلى «ورتا ازيا مەن قازاقستاننىڭ ۇلى عالىمدارى» اتتى ەڭبەگى جارىق كوردى. سول ارقىلى قاسيەتتى توپىراقتا وركەنيەت كوكتەگەنىن دالەلدەگەن. قاراعاندىدا گۋلاگ تاقىرىبىن قوزعاعان قالامگەردىڭ ءبىرى – جايىق بەكتۇروۆ ەدى. حامزا ابدۋللين دەگەن اقىن دا وسى تاقىرىپقا بارعان. ءبىز ايتىپ جۇرگەن «توتاليتاريزم», «رەپرەسسيا», «رەابيليتاتسيا», «حالىق جاۋى» دەگەن ساياسي ءمانى بار تەرميندەردى ەنتسيكلوپەدياعا ەنگىزۋدە بۇركىت ىسقاقوۆتىڭ ەڭبەگى زور. سول ارقىلى ۇلتتىڭ اسپانىنداعى تۇنەرگەن بۇلتتاي بولعان زاماندى كەسكىندەگەن, – دەدى س.جۇماعۇلوۆ.
ىشكى ىستەر مينيستىرلىگىنىڭ پولكوۆنيگى, 1941 جىلى رەپرەسسياعا ۇشىراعان حاميت ابدراحمانوۆتىڭ ۇلى جانات ابدراحمانوۆ بۇركىت ىسقاقوۆتىڭ سىرتىنان كىمدەر ارىز جازعانىن جاريا ەتتى.
مۇنىمەن قوسا, جاس عالىم ادىلەت جاعىپاردىڭ ۇلت قايراتكەرى جايىندا جارىق كورگەن تاريحي-بيوگرافيالىق كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى كەشتىڭ مازمۇنىن اشا ءتۇستى.
كەش سوڭىندا اۋدان اكىمى باقىتجان مۇقانوۆ عالىمدارعا, ادەبيەتتانۋشىلارعا العاۋسىز العىسىن ءبىلدىرىپ, بىرقاتار ازاماتتى ماراپاتتاپ, سىي-سياپات تابىستادى.
«و, ازيا, ۇلىسىڭ,
ۇلىلىعىڭ قۇرىسىن.
ۇلىلىعىڭدى قايتەيىن,
ەۋروپانىڭ ق ۇلىسىڭ…»,
دەپ جىرلاعان قايراتكەردىڭ اقىندىعىن تاني الماي جاتقاندايمىز.
«وسى ولەڭدى ساكەن سەيفۋلليننىڭ «ازيا», ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ «گيمالاي» دەگەن ولەڭدەرىنە ەلىكتەپ جازدىڭ», دەگەن ايىپپەن 30 جىلعا سوتتالعانىندا اقىن 27 جاستا ەدى. وتىزعا كەلمەگەن جاسىندا شىنشىل ولەڭىمەن شوق شاشىپ, وت بۇركىگەن ب.ىسقاقوۆ زامانىنىڭ زاڭعارى ەمەس پە؟
كونفەرەنتسيا ءتۇيىنى اقىننىڭ ەسىمى الاش قايراتكەرلەرىمەن قاتار اتالىپ, كەم ۇلىقتالماسا, بۇگىنگى ۇرپاق ۇلت ءباھادۇرىنىڭ ەسىمىن جادىندا جاتتار ەدى دەگەن ورتاق مامىلەگە وي بىرىكتىردى.
قاراعاندى وبلىسى,
نۇرا اۋدانى
