ويعا ورالعان سوڭ ول تۋرالى قالاي ءسوز قوزعاماي تىنىش وتىراسىڭ؟.. الايدا ەستىگەن ادامدارعا بۇل وقيعا قالاي اسەر ەتتى, بالكىم سول زاماتتا ەسىنەن شىعىپ تا كەتتى مە, بىلمەيسىڭ. ايتقانىڭدى جان-جۇرەگىمەن ۇعىپ, ەسىنە مىقتاپ ساقتاپ العاندار دا بار شىعار, بىراق ورايى كەلگەن دە ول دا مەن سەكىلدى ەكىنشى بىرەۋلەرگە ىنتى-شىنتىسىمەن اڭگىمەلەپ بەردى مە, الدە جوق پا, ونى دا ءبىلۋ قيىن. وسى جاعداياتتاردى ەسكەرە كەلىپ, الگى وقيعانى كوپشىلىك نازارىنا گازەت ارقىلى ۇسىنۋدى ءجون كوردىم. بالكىم وسى ماقالادا باياندالاتىن جايت بىرەۋلەرگە سونشالىقتى اسەر ەتە دە قويماس, «نە بولسا سونى اسپەتتەپ اڭگىمەلەپ نەمەسە مىجىپ وتىرعانى نەسى؟» دەپ جازعىرۋى دا مۇمكىن. بىراق بۇدان قاتتى اسەرلەنگەن مەن وعان جەڭىل-جەلپى قاراي المايمىن. تومەندە باياندالاتىن وقيعا-كورىنىس ىشكى الەمى ءارى-ءسارى, ادامي قاتىناس ازىڭقىراعان بۇگىنگى قوعامىمىزداعى ەڭ قۇرىعاندا ءبىر ادامعا وي سالسا, ماقالانى جازۋداعى ماقساتىمىز ايتەۋىر ورىندالدى-اۋ دەپ ەسەپتەر ەدىك. قوش, سونىمەن...
اندىزداعان اش تاكسيشىلەردىڭ ءبىرى الدىما كولىگىن ازىناتا كەلىپ كىلت توقتادى. كەرىلىپ-سوزىلىپ ءجۇرۋدى باسەكەلەستىك جاعداي كوتەرمەيدى. ولاي ەتسە تاعى ءبىرى الدىندا تۇرعان ناپاقاسىن زاماتتا بۇركىتشە ء«ىلىپ» نە ء«بۇرىپ» اكەتەدى.
«وپەل ۆەكترا». ەسكى. سىرتقى كورىنىسى ۇسقىنسىزداۋ. قوجايىن كولىگىن تاقىمداپ-اق كەلەدى. تاكسيشى جىگىتتىڭ اق ارالاسقان قالىڭ شاشى مايلانىپ كەتىپتى, ءوڭى تۇتىگىڭكى, وڭ جاق بەتىنە قارا ماي, بالكىم كۇيە جاعىلىپتى. ونى استىنداعى ارباسىن ىقتيارىنا كوندىرەم دەپ ارپالىسىپ ءجۇرىپ جۇقتىرعانى ءسوزسىز. ەكى قولى كۇس-كۇس, تىرناقتارى قارا مايعا قانىپ العان. كوزى جالتاق. كوزى جالتاقتىڭ ءوزى دە جالتاق. باستاپقىدا جول اقىسىنا ساۋدالاسقان ساتتە-اق ونىڭ كەزدەسكەن كليەنتتەن ايىرىلماۋ, نە بەرسە دە كونۋ ءپرينتسيپىن ۇستانعان جىگىت ەكەنىن, دۇنيەقوڭىزدىقتان ەمەس اسا قاجەتتىلىكتەن اقشا قۋالاپ, اقىرىندا جالتاق, كونبىس جانعا اينالىپ كەتكەنىن تۇسىنە قويعانمىن.
رولگە جابىسىپ العان. مانەۆر جاساعىش. موتورى پىرقىلاپ-سىرقىلداسا دا كونىن سۇيرەتكەن ەسكى ماشينا يەسىنىڭ توقپاعىمەن جىگەرلەنە ەشكىمنەن قالار ەمەس. تاكسيشى جىگىت الدىندا باياۋ كەتىپ بارا جاتقان ماشينالاردىڭ يەلەرىن اياماي تىلدەپ, جولدىڭ بىرەسە بۇ جاعىنا, بىرەسە و جاعىنا شىعىپ, تالايدان وزىپ اسىعىس ءجۇرىپ كەلەدى. ۇشقالاقتىق جەلكەسىنە مىقتاپ ءمىنىپ العانداي.
– اعاسى, تىم اسىعىسسىز عوي, ابايلاڭقىراپ جۇرسەڭىزشى, – دەدىم.
– اسىقپاسقا لاجىم جوق ءىنىم, سەنى تەز جەتكىزىپ سالىپ تاعى ءبىر كليەنت الۋىم كەرەك. بۇگىن كەشكە دەيىن قالايدا جيىرما مىڭ تەڭگە تابۋعا ءتيىسپىن, ارينە قۇداي بۇيىرتسا, – دەدى.
– وھ-و, جوسپارىڭىز «مايلى» ەكەن. جۇرەگىڭىزدى اينىتىپ جۇرمەسىن, – دەدىم ازىلدەگەنسىپ.
– جوسپارىم «مايلى» ما, «سەمىز» با, وعان قارايتىن شامام جوق. قۇدامىز بالاسىن ۇيلەندىرىپ, بۇگىن توي جاساپ جاتىر. شاقىرعان. بارماسام بولمايدى. ءوزى بايشىكەش, كىسىمسىپ قالعان جان ەدى. تويىنا كەم دەگەندە جيىرما مىڭ تەڭگە الىپ بارۋىم كەرەك. ايتپەسە, ۇيات... – دەدى اسىعىس سويلەپ, – ە-ە-ە, ءىنىم, تاۋ قوزعالسا دا قوزعالمايتىن سابىرلى, سالماقتى جىگىت ەدىك, مىنا ويسىز, تويشىل زامان دەدەكتەتىپ, جەل قۋعان قاڭباقتاي ەتتى عوي اعاڭدى. قۇدايعا شۇكىر اعايىن, دوس-جاران, قۇدا-جەجات, تانىس-ءبىلىس كوپ, امان بولسىن, وسى كوپتىڭ تويى دا كوپ, شاقىرادى, شاقىرماسا رەنجيسىڭ. بارماسقا تاعى بولمايدى, اعايىن, دوس-جارانمەن ارالاسپاي وتىرا المايسىڭ. مۇنىڭ بارلىعىنا قۇرى قول بارۋ قازاق ءۇشىن بەت شىداتپاس ۇيات, سودان مىنە, وسىلاي دەدەكتەپ جۇرگەنىڭ اقشانىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, – دەدى.
كولىك ازداۋ جۇرەتىن ءبىر كوشەگە تۇستىك. اعىزىپ كەلەدى. دىتتەگەن جەرىمىزگە جاقىنداپ قالعانبىز. ەندى ءبىر-ەكى بۇرىلىستان كەيىن ءتۇسىپ قالۋىم كەرەك. كەنەت ۇشقالاق تاكسيشى قۇدايعا جازدى دا قالدى... قارسى بەتتەن ەكپىندەپ كەلە جاتقان قاپ-قارا جول تالعامايتىن جاڭا كولىك – ۇمىتپاسام, «لەند كرۋزەر 100»-ءدىڭ جولىن كەسە, ول كەلگەنشە باعدارشامسىز قيىلىستان سولعا بۇرىلىپ ۇلگەرەمىن دەگەن تاكسيشى جىگىتتىڭ ەسەبى دۇرىس بولمادى. ءوز جولىمەن اعىزىپ كەلە جاتقان «لەند كرۋزەر 100» بەن ءبىز مىنگەن «وپەل ۆەكترا» ءدال قيىلىستا ءسۇزىستى دە قالدى. ابىروي بولعاندا ەكى كولىكتىڭ دە ىشىندەگى ادامدار, ياعني بىزدەر امانبىز. قاۋىپسىزدىك بەلدىگىن تاعىپ وتىرعانىمىز مۇنداي جاقسى بولار ما؟.. كەش بولسا دا ەكى جۇرگىزۋشى دە تەجەگىشتەرىن بارىنشا باسقان-دى. بىراق ءبارىبىر ەكى كولىك اجەپتاۋىر ەكپىنمەن كەلىپ سوقتىعىستى.
قاتتى قورقىپ قالدىم, ال تاكسيشى جىگىت مەنەن بەتەر. كوزدەرى الاق-جۇلاق. رولگە قولىمەن جابىسىپ قالعان. تىزەلەرى قاتتى دىرىلدەپ تۇرعانىن انىق بايقادىم. مەن تەز ەسىمدى جيناپ الدىم دا, قۇتىداعى سۋىمنان جۇرگىزۋشىنىڭ بەتىنە شاشىپ-شاشىپ جىبەردىم. ول دا بويىن جيناپ الدى دا سول جاق تۇمسىعى قاتتى زاقىمدانعان «لەند كرۋزەر»-دەن كوزىن ايىرماي: «مىنانى جوندەپ بەرۋ – تاقىرعا وتىرۋ عوي» دەدى كۇرسىنە. ول كەزدە كولىكتى ساقتاندىرۋ قازىرگىدەي ەمەس, دۇرىس جولعا قويىلماعان. دالىرەگى, كوپشىلىكتە پوليتسيا تەكسەرگەندە كورسەتىپ قۇتىلۋ ءۇشىن جاسالا سالعان جالعان ساقتاندىرۋ قاعازى بولاتىن. سوندىقتان جول-كولىك وقيعاسىنا كىم كىنالى, شىعىن سونىڭ موينىندا.
ماشينادان تۇستىك. ادامدار جينالىپ قالدى. وزگە ماشينالار سوقتىعىسىپ تۇرعان ەكى كولىكتىڭ و جاق, بۇ جاعىنان ءويتىپ-ءبۇيتىپ ءوتىپ جاتىر.
«وپەل ۆەكترانىڭ» وڭ جاق تۇمسىعى ىشىنە قاراي جابىسىپ قالعان. انتيفريز, بالكىم الدە ءبىر جاعار ماي اسفالتقا مولىنان توگىلىپ جاتىر. جۇرۋگە جارامسىز. «لەند كرۋزەر» دە اجەپتاۋىر زاقىمدانعان. ونى سيپاتتاپ جاتپايىن, ءبىر بىلەتىنىم, بۇل جاڭا ماشينانى قالپىنا كەلتىرۋ از شىعىن بولماسى بەلگىلى.
«لەند كرۋزەر»-ءدىڭ جۇرگىزۋشىسى ءىرى دەنەلى, تولىق, قاباعى تۇكسيگەن جاس جىگىت ەكەن. ول تاكسيشى جىگىتكە دۇرسە قويا بەردى. «كوزىڭە قارامايسىڭ با, جىن قۋدى ما؟ – دەپ اكىرەڭدەي سويلەدى, – سالوننان العانىما ءبىر اي دا بولعان جوق, نە ىستەدىڭ مىنا ماشينانى؟ ءبارىن قالپىنا كەلتىرىپ بەرەسىڭ». باسى سالبىراپ كەتكەن, ايتارعا ءۋاجى جوق, كىنالى تاكسيشى جىگىت «كەشىر باۋىرىم, كەشىر, جوندەپ بەرەمىن, جوندەپ بەرەمىن» دەپ كۇمىلجىپ تۇر. ودان باسقا نە ىستەسىن؟
«لەند كرۋزەر»-ءدىڭ يەسى ۇدەي ءتۇستى: «قانە, دوكۋمەنتتەرىڭنىڭ بارلىعىن اكەل, قولىما بەر, قازىر پوليتسيا شاقىرامىن». ول ءسوزىن اياقتار, اياقتاماس, شاقىرماي-اق پوليتسەيلەر وزدەرى-اق جەتىپ كەلدى. سول ساتتە «لەند كرۋزەر»-ءدىڭ ارتقى ەسىگىنەن سىقيا قارا كوستيۋم-شالبار كيىنگەن, گالستۋگىن بوستاۋ بايلاعان, ەگدە تارتقان, ەڭسەلى, ەتجەڭدى ءبىر كىسى ءتۇستى. قاباعى اشىق, ءوڭى اپپاق. ۇلكەن لاۋازىم يەسى نەمەسە قالتالى ازامات ەكەنى كورىنىپ تۇر. ءجۇزى اكىرەڭدەگەن الگى جاس جىگىتتەن اۋماي قالعان. ەكەۋى اعالى-ءىنىلى نە اكەلى-بالالى. الگى كىسى اياعىن ماڭعازدان باسىپ ءبىز تۇرعان جەرگە كەلدى. ىسكە مىنا كىسى ارالاسسا تاكسيشى جىگىتتىڭ جاعدايى قيىنداي تۇسەتىنى انىق. مەن سولاي ويلاپ تۇرمىن. بىراق جاعداي مۇلدە باسقاشا ءوربىدى. الگى كىسى پوليتسەيلەرگە قاراپ سابىرلى تۇردە: «سەندەر ءوز جولدارىڭمەن كەتە بەرىڭدەر, ءبىزدىڭ ەش شاعىمىمىز جوق, – دەدى دە بالاسى نە ىنىسىنە بۇرىلىپ, – سەن اشۋلانبا, ودان دا ماشينانى الىپ كەتۋگە ارەكەت قىل». پوليتسەيلەر ءوز جوندەرىمەن كەتتى. قىزىق كورە جينالىپ قالعان ادامدار دا سيرەپ قالعان.
سودان, ەگدە جاستاعى كىسى تاكسيشى جىگىتكە وزىنە جاقىن كەلۋىنە يشارات جاسادى. اناۋ ەلپەڭ قاعا جەتىپ باردى ءبىر يگىلىكتىڭ ءيىسىن سەزگەندەي. ەگدە كىسى: «قالقام, تاكسيست بولىپ ناپاقا تاۋىپ جۇرگەن جانسىڭ با؟» دەدى. ء«يا» دەدى جىگىت جۇمساق ۇنمەن. ۇلكەن كىسى ءسال كىدىرىپ تۇردى دا: «ماشيناڭ قاتتى ءب ۇلىندى-اۋ, ءا. ابايلاپ جۇرسەڭشى قالقام, – دەپ ءتوس قالتاسىنا قولىن سالدى دا ءبىر بۋما اقشا الىپ شىعىپ تاكسيشى جىگىتكە ۇسىندى, – ءبىز ءوز ماشينامىزدى رەتتەپ الامىز, وعان سەن شىعىندامايسىڭ, ال مىنا اقشاعا كولىگىڭدى جاقسىلاپ جوندەپ ال». تاكسيشى جىگىت نە جىلارىن, نە كۇلەرىن, اقشانى نە الارىن, نە الماسىن بىلمەي ساسقالاقتاپ قالدى. الگى كىسى داۋىسىن قاتايتا: «بەرىپ تۇرعاندا ال, ساعان بۇل اقشا كەرەك», دەدى. ونىڭ بۇل ءسوزى بۇيرىقتاي ەستىلدى ءارى وسىمەن ءىس ءتامام دەگەندەي بولدى.
ۇلكەن كىسىنى بالاسى نە ءىنىسى تاكسيگە وتىرعىزىپ جىبەردى. العاشقىدا اكىرەڭدەي سويلەگەن جاس جىگىت جۇمسارىپ قالعان, ء«بىزدىڭ باتيا بۇگىن جومارتتىق تانتتى. سەنىڭ جولىڭ بولدى, امان بول» دەدى دە ءوز كولىگىن الىپ كەتۋدىڭ قامىمەن بولىپ كەتتى.
مىنا كورىنىس مەنى تەبىرەنتىپ جىبەردى. ال تاكسيشى جىگىتتىڭ قانداي كوڭىل-كۇيدە قالعانىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق شىعار. ول ءبىر بۋما اقشانى ۇستاعان كۇيى جارامسىز, بىراق جوندەسە ءالى تالاي شاقىرىم ءجۇرىپ بەرەتىن كولىگىنە وتىردى دا مەنى وزىنە شاقىردى. قاسىنا جايعاستىم. جىگىتتىڭ سويلەۋگە اۋزى يكەمگە كەلمەدى دە قىستىعا جىلاپ جىبەردى...
تالاي جول-كولىك وقيعاسىنا كۋا بولدىق. كىنالىنى جازعىرۋ, جاعاسىنان الۋ, ۇرسىپ, بالاعاتتاۋ, وعان قيراعان نە زاقىمدانعان كولىگىن جوندەتكىزىپ الۋ ادەتتەگى جاعداي. بۇل بارشاعا بەلگىلى. ال مىنا كورىنىس ومىردە وتە سيرەك كەزدەسەتىن جايت. بالكىم, ەندى قايتىپ كەزدەسپەۋى مۇمكىن وقيعا بولار. ەرەكشە قايىرىمدىلىق, ەرەكشە ادامي قاتىناس.
«بار ەكەن عوي, بار ەكەن جاقسى ادامدار! جاقسى جوق دەپ ايتپاڭدار, بəتشاعارلار!» (مۇقاعالي) دەپ ولەڭدەتە ءوز جولىممەن كەتتىم.
