تاريحتا اتى قالعان ابىلايحاننىڭ ساردارى تىلەۋلى باتىردىڭ ۇرپاعى سانالاتىن اتا-اناسى شايماعامبەت اقساقال مەن توقتار انا ۇل-قىزدارىنا ونەگەلى ءتالىم-تاربيە بەرىپ, بەرەكەلى دە, ۇلاعاتتى وتباسىن قۇرعان جاندار ەدى. شايماعامبەت اقساقالدىڭ كاسىبى قايىڭ, تال ءتارىزدى اعاشتاردان ات شانا, اربا, ەر-توقىم, قامىت, ءۇي جيhازدارىن جانە تەمىردەن شالعى, تىرما ءتارىزدى ءشوپ شاباتىن قۇرالداردى جاسايتىن اعاش شەبەرى. ەل اراسىندا ۇستا اتانعان, ءتىپتى كيىم دە پىشەتىن, ىشىك, تىماق تىگىپ, قويدىڭ قارا جۇنىنەن قولدان پيما دا باساتىن. ال توقتار انانى بارلىق قازاق وتباسىنداعى انالارىمىزداي ءۇيدىڭ بەرەكەسى مەن تىنىشتىعىن ساقتاپ, ۇرپاق تاربيەسىمەن اينالىسقان مەرەيلى جان بولعان دەپ بۇگىندە ۇرپاقتارى ريزاشىلىقپەن ەسكە الىپ وتىرادى.
وسىنداي ونەگەلى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ءادىلحان كىشكەنتايىنان زەرەك, العىر, اتىنا ساي ءادىل بولىپ ءوستى. مەكتەپتە سەگىزىنشى سىنىپتان باستاپ تومەنگى سىنىپتارمەن تالىمگەرلىك جۇمىستار اتقاراتىن. سول كەزدە ۇستازدارى ونىڭ ماتەماتيكاعا زەرەكتىگىن ەسكەرىپ ورتا سىنىپتارعا ماتەماتيكا پانىنەن ساباق بەرۋدى دە سەنىمدىلىكپەن تاپسىراتىن.
ەرتە قالىپتاسقان ۇستازدىق ماماندىققا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ونىڭ وسى جولدى تاڭداۋىنا سەبەپ بولعانداي. ءادىلحان 1971 جىلى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, ۇستازدىق ماماندىقتى تاڭداپ, قوستاناي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى.
ءسويتىپ, ينستيتۋتتى 1975 جىلى ماتەماتيكا ءپانى ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن, جاس ماماننىڭ العاشقى ەڭبەك جولى كەشەگى تورعاي وبلىسىنىڭ جاڭادالا اۋدانىنداعى گ.س.تيتوۆ اتىنداعى كەڭشاردىڭ ورتا مەكتەبىندە ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدىگىنەن باستالدى. ول وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋمەن قاتار, ءتالىم-تاربيەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, پەداگوگيكالىق ءادىس-تاسىلدەردى ءتيىمدى قولداناتىن.مەكتەپ اكىمشىلىگى ءبىر جىل عانا مۇعالىمدىك قىزمەت اتقارعان جاس ماماندى ۇستازدىق قابىلەتىن ەسكەرىپ, ۇلكەن سەنىم ارتىپ مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وقۋ-تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى ەتىپ تاعايىندايدى.
وسى قىزمەتتى اتقارعان ءۇش جىل ىشىندە مەكتەپتە تياناقتى, جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەتىن, ءبىرىن-ءبىرى باعالاي بىلەتىن ۇجىم قالىپتاستى, ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى.
وسىلايشا, ءادىلحان ءجۇسىپوۆ وقۋ مەن ەڭبەكتى قاتار ۇشتاستىرۋعا كۇش سالدى. ونىڭ وقۋ-اعارتۋ ىسىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى, شىعارماشىل ىزدەنىمپازدىعى, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى جوعارى باعالانىپ, زور سەنىمگە يە بولدى. ءسويتىپ, ول 1990 جىلى تورعاي وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى.
بۇل قىزمەتتەگى ەرەكشە ەڭبەگىنىڭ ءبىرى – وبلىستا ۇلتتىق مەكتەپتەر مەن بالا باقشالار اشۋ بولدى. ۇلكەن ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە 1997 جىلى بۇل وڭىردە ۇلتتىق مەكتەپتەردى قوسقاندا جالپى مەكتەپ سانى 260-قا دەيىن, ال بالا باقشالارىنىڭ سانى 123-كە دەيىن كوبەيدى, 1990–1997 جىلدار ارالىعىندا قوسىمشا 3 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. 1991 جىلى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرى بويىنشا العاش رەت رەسپۋبليكالىق وليمپيادا تورعاي وبلىسىندا ءوتىپ, موڭعوليانىڭ بايان-ولگەي ايماعىنان قازاق بالالارى كەلىپ قاتىستى.
1991 جىلى ۇلت ۇستازى ى.ءالتىنساريننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى رەسپۋبليكا كولەمىندە كەڭىنەن اتالىپ, عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى. مەرەيتوي قارساڭىندا وبلىستا ءۇش مەكتەپكە ى.التىنسارين اتى بەرىلىپ, ەسكەرتكىش-بيۋست ورناتىلدى. وسى جىلدارى اقكىسى اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ تىلەگى ەسكەرىلىپ, ءوزى الىپپە بەتىن اشقان باستاۋىش ءبىلىم ۇياسىنىڭ ورتا مەكتەپ قاتارىنان ورىن الۋىنا كوپ ەڭبەك ءسىڭىرىپ, اۋىلداستارىنىڭ العىسىنا بولەندى.
1992 جىلى تورعاي جەرىندە تۇڭعىش رەت حالىق پەداگوگيكاسىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەس وتكىزىلىپ, ونى ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا جانگەلدين اۋدانىنىڭ وننان استام مەكتەبىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلدى, ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن ارقالىق قالاسىنداعى ا.قۇنانباي ۇلى اتىنداعى №6 ورتا مەكتەپ رەسپۋبليكا بويىنشا تىرەك مەكتەپ بولىپ تانىلدى. 1992 جىلدان باستاپ تۇركيا, ماجارستان ەلدەرىنە ونداعان جاس جوعارى وقۋ ورىندارىنا جىبەرىلىپ, ۋاقىت تالابىنا ساي ءبىلىم الۋعا جاعداي جاسالدى. 1993 جىلى وبلىستا شاعىن مەكتەپتەردىڭ كەشەندى دامۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەسى وتكىزىلدى. وسى جىلى وبلىستا قازاق بالالارى ءۇشىن قازاق-تۇرىك ليتسەيى اشىلىپ, كەلەشەك ۇرپاقتىڭ جاڭا مازمۇندا شەت تىلىندە ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك جاسالدى.
ەلىنىڭ ەلەۋلىسى, حالقىنىڭ قالاۋلىسى بولا بىلگەن ءادىلحان شايماعامبەت ۇلى 1997 جىلى ەلىمىزدىڭ ارداقتى ازاماتىنىڭ ءبىرى – شايسۇلتان شاياحمەت ۇلىنىڭ شاقىرۋىمەن مادەنيەت, اقپاراتتاندىرۋ جانە قوعامدىق كەلىسىم مينيسترلىگى جانىنان قۇرىلعان مەمەلەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. بۇل قىزمەتتە دە ول ءوزىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن تانىتا ءبىلدى.
سول جىلدارداعى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى شەبەر پەداگوگ, بىلىكتى باسشى رەتىندە ءبىلىم سالاسىنا قوسقان ۇلەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ءجۇسىپوۆ ءادىلحان شايماعامبەت ۇلىن 2001 جىلدىڭ 5 قىركۇيەگىنەن باستاپ استانا قالاسىنىڭ گۋمانيتارلىق كوللەدجى ديرەكتورى لاۋازىمىنا تاعايىندايدى. ءسويتىپ, ول 2018 جىلدىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن وسى قىزمەتتى ابىرويمەن اتقارادى.
كوللەدج 2001–2002 وقۋ جىلىنان باستاپ باسشىنىڭ تىڭ باستاماسىمەن ماڭىزدى وزگەرىستەرگە قول جەتكىزدى, وقۋ ورداسى جاڭا تۇرپاتتى ءبىلىم ورداسىنا اينالدى. ونىڭ دالەلى رەتىندە ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءرولىن, ءبىلىم ورداسىنىڭ وقۋ-تەحنيكالىق بازاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2002 جىلى كوللەدجدىڭ دامۋ باعدارلاماسى ارقىلى ءۇش جىلعا جوسپارلاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى.
وسى جىلدار ىشىندە كوللەدجدە جاڭا ماماندار دايارلايتىن بولىمدەر اشىلىپ, ەلەۋلى وزگەرىستەر بولدى. ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن اقپاراتتاندىرۋدىڭ العاشقى قادامدارى جاسالدى, كومپيۋتەرلىك كابينەتتەر جابدىقتالدى, ينتەرنەت جەلىسى قوسىلدى. وقۋ ورنىنىڭ جاڭا تالاپقا ساي وقۋ-ادىستەمەلىك نورماتيۆتىك قۇجاتتارى ازىرلەندى. جاڭا باعىتتاعى ءتۇرلى ءىس-شارالار كوللەدجدىڭ «دامۋ باعدارلاماسى» نەگىزىندە جۇيەلى تۇردە قارقىندى جۇزەگە استى.
ۇلتتىق ءتالىم-تاربيەنى ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرۋ ونى جۇيەلى دامىتۋ ماقساتىندا كوللەدجدە ەتنوپەداگوگيكا كابينەتى جانە ارنايى ەتنو-زال الاڭى ەرەكشە ۇلتتىق ديزاينمەن جابدىقتالدى. كوللەدج مۇراجايى اشىلدى.
كوللەدج وقىتۋشىلارىنىڭ شىعارماشىلىق-ىزدەنىس جۇمىستارى, وقۋ ورنىنىڭ تىنىسى, جاڭالىقتارى جاريالانىپ وتىراتىن «پەداگوگيكالىق جارشى» جۋرنالى جارىققا شىقتى. عىلىمي جانە الەۋمەتتىك ىنتىماقتاستىقتى ىسكە اسىرۋ ۇلكەن ماڭىزدى ىستەردىڭ ءبىرى رەتىندە قارالدى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تۇركيانىڭ مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسى مەن كوللەدجى جانە ۇلىبريتانيانىڭ كەمبريدج كوللەدجىمەن ءبىلىم سالاسىنداعى ءوزارا تەڭدىك, تۇسىنىستىك جانە تيىمدىلىك نەگىزىندە ىنتىماقتاستىق كەلىسىمشارتقا وتىردى. وسى كەلىسىم شارت نەگىزىندە بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرۋ, تاجىريبە الماسۋ, تاعىلىمدامادان ءوتۋ, جاڭاشىل تالاپتارعا ساي ءبىلىمدى دامىتۋ, كادرلاردى باعدارلى دايارلاۋ سياقتى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارى قاراستىرىلدى. سونىمەن قاتار بىرىككەن اراب امىرلىگى, شۆەتسيا مەن ەستونيا مەملەكەتى دەلەگاتسيالارى تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا, يتاليا مەملەكەتىمەن بىرلەسكەن سەمينارلار ءوتتى. رەسەي ءبىلىم بەرۋ اكادەمياسىمەن جانە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ يانكي كۋپالا اتىنداعى گرودنو مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گۋمانيتارلىق كوللەدجىمەن ستۋدەنتتەردىڭ اكادەميالىق الماسۋى تۋرالى كەلىسىم شارتقا وتىردى.
ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە وقۋ كابينەتتەرىن جاڭا زامان تالابىنا ساي جابدىقتاۋ, وقۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ نەگىزىندە رەسپۋبليكالىق قاناتقاقتى جوبا «ەلەكتروندىق وقىتۋ» قولعا الىندى. كوللەدج ستۋدەنتتەرى حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالارعا, جارىستار مەن تۋرنيرلەرگە بەلسەنە قاتىستى. 2008 جانە 2017 جىلدارى استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ «ۇزدىك كوللەدج» گرانتىن جەڭىپ الۋى بىلىكتى باسشى مەن كاسىبي شىڭدالعان ۇجىمنىڭ جەمىستى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى ەكەندىگىنىڭ دالەلى.
ءادىلحان شايماعامبەت ۇلى باسقارعان كەزەڭدە گۋمانيتارلىق كوللەدج ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءۇشىن ساپالى مامان دايارلاپ كەلە جاتقان كەلەشەگى زور وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ىسىندە كاسىبي شىڭدالىپ, ءبىلىمدى ۇستاز, مارتەبەسى بيىك, ابىرويى اسقاق, بىلىكتى باسشى اتانعان ءادىلحان شايماعامبەت ۇلىنىڭ پەداگوگيكالىق ءومىر جولى بۇگىنگى جاس ۇرپاققا ۇلگى ونەگە.
بازاركۇل احمەت,
اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى
