كومىر ەندى تاسىلا باستادى
قاراعاندىداعى ارنايى كومىر ساتۋ نۇكتەلەرىندە قور جەتكىلىكتى. بىراق اقتوعاي اۋدانىنداعى كومىر ساتاتىن ەكى ۇلكەن بازاعا ەندى جەتكىزىلە باستادى. ويتكەنى جولى جاڭا جوندەۋ كورگەندىكتەن, 30-40 توننالى جۇك كولىكتەرىنە جۇرۋگە رۇقسات جوق. ءتىپتى جاقىندا ولار 2 ملن تەڭگەگە جۋىق ايىپپۇل ارقالاعان. كەيىننەن اقتوعايلىقتاردى قىسقى وتىنمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ەكى بىردەي بازانىڭ تەحنيكالارىنا شەكتەۋلى مولشەردەن اسىرماي كومىر تاسۋعا رۇقسات بەرىلگەن.
– قىسقى وتىن قاراعاندىدان ەكى بىردەي كومىر نۇكتەسىنە از-ازداپ تاسىلدى. اۋدان مۇلدە كومىرسىز قالدى دەگەن جاڭساق اڭگىمە. اۋدان باسىنداعى بەس كاسىپكەر وزدەرىنىڭ جۇك كولىكتەرىمەن تاسىپ, ساتتى. بىراق كومىر تاپشىلىعى بولعانى راس. ويتكەنى ەكى ءىرى كومىر تاسىمالداۋشى كاسىپكەر ەندى-ەندى كىرىستى. اپتا باسىندا قاراعاندىنىڭ ساتۋ نۇكتەلەرىنەن «مۇڭايتپاسوۆ» كومىر بازاسىنا 60-70 توننا كومىر جەتكىزىلدى. ەندى كۇنىگە «كاماز» جۇك كولىكتەرى قىسقى وتىندى وسىنداي مولشەردە اكەلىپ, ساتىپ جاتىر. ال «كەڭاسۋ» قويماسىنداعىلار «شۇباركولكومىر» اق-نىڭ ءوز باسىنان تاسي باستادى. ولار كۇنىنە 100-110 توننا كومىر اكەلەدى. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان كومىر تاسيتىن كاسىپكەرلەرگە, جول الىس بولعاندىقتان, كەزەكسىز تيەپ الۋدى ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. باعانى دا بىلتىرعىدان وسىرمەي, كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىرمىز, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارداگەر قاپاشەۆ.
اۋىل تۇرعىندارى الىپساتارلارعا وكپەلى
تاعى ءبىر ماسەلە, ءسوز باسىندا ايتا كەتكەنىمىزدەي, اسپانداعان باعاعا ەل-جۇرتتىڭ بازىناسى بار. اقتوعاي اۋىلىنىڭ اقساقالى بولات تىلەۋبەرگەنوۆ جۇرت وتىندى شارىقتاعان باعاعا امالدىڭ جوقتىعىنان الادى دەيدى.
– الىپساتارلار 27-28 مىڭنان ساتىپ جاتىر بازالارىنان. جىلداعى باعا – وسى. ناۋقان كەلگەن سايىن ايتار ء«انىمىز» بۇل. كوبىنە قاراعاندىدان تاسىمالدايدى. 250 شاقىرىمنان باعانى ەكى ەسە قىمباتتاتىپ اكەلۋ ەلدى اياماۋ دەگەن ءسوز عوي. جارايدى, اقتوعايدىڭ باسىنداعىلار الادى. بىراق شالعاي اۋىلدان كەلىپ اكەتەتىندەر تەحنيكالارىنا تاعى شىعىندانادى. ولاردىڭ دا باعاسى ارزان ەمەس. وسى ءبىر تاسىمالداۋ ماسەلەسىن شەشىپ, باعانى رەتتەسە ءجون بولار ەدى, – دەيدى بولات اقساقال.
راسىمەن اۋىلداعى اعايىننىڭ قالتاسىن دەلدالدار قاعىپ تۇر. شالعايدا جاتقان ەل شىنىمەن قىسقى وتىنعا قولىن قالاي جەتكىزسىن؟ قىستا قالتىراماس ءۇشىن امالدىڭ جوعىنان الادى.
– كۇنىنە قاراعاندىدان 40 توننا كومىر اكەتەمىز. جاسىراتىنى جوق, كەيدە 2-3 كۇن كۇتىپ قالامىز. كومىر كەلمەي قالاتىن كەزدەر بولادى. ەڭ باستىسى, كومىردىڭ ساپاسىنا ەل ريزا. 27 مىڭنان ساتىپ جاتىرمىز. حالىق قىمبات دەيدى. ءبىزدى دە ءتۇسىنۋ كەرەك. ءبىر «كاماز-عا» كەلىپ-كەتۋىنە قاجەت ديزەل وتىنىنا 70-80 مىڭ جۇمسايمىز. بۇرىن ءبىر جۇك كولىگىنە 35 توننا تيەيتىنبىز. قازىر 20 توننا اپارامىز. تۇنىمەن تۇرامىز. ەكى «كاماز» جۇك كولىگىم بار. قىس بويى, كوكتەمگە دەيىن تاسيمىز. بىزدىكى دە بەينەتتى ەڭبەك, – دەيدى «مۇڭايتپاسوۆ» كومىر قويماسىنىڭ باسشىسى ەرلان نۇرتازين.
جەرگىلىكتى اكىمدىك باعانى ءالى دە قىمباتتاتامىز دەگەن تاسىمالداۋشى كاسىپكەرلەرگە بارىپ, بىلتىرعى باعادان كوتەرمەۋگە ۋاعدالاسقان كورىنەدى. ال الىستاعى ايىرتاس, قۋساق اۋىلىنا بالقاشتان كومىر تيەگەن «كاماز-دار» بارىپ, سول باعاعا ءتۇسىرىپ بەرىپتى. شەت اۋدانىنىڭ تەمىرجول ستانساسىنداعى ەلدى مەكەندەر قىزۋى قاتتى شۇباركول كومىرىنىڭ تونناسىن 20-21 مىڭ تەڭگەدەن الىپ جاتىر.
– ءبىز جىلدا وسى كومىردى الامىز. 15-20 توننا تۇسىرەمىز. قىزۋى جاقسى. كەيىنگى وندىرىلگەن كومىر بولعاندىقتان, ساپاسىنا ريزامىز. 2 500-3 000 تەڭگەگە «گاز-53» كولىگىمەن جەتكىزىپ بەرەدى. ءىرى كومىر كوپ. نەگىزى جول بويىندا تۇرعان بىزدەر ءۇشىن باعاسى قىمباتتاۋ. باعاسىن تۇسىرسە جاقسى بولار ەدى. ارقادا التى اي قىس جاتادى. ەل ۇزدىكسىز پەش جاعىپ شىعادى. حالىقتى دا ويلاۋ كەرەك قوي, – دەيدى جارىق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى گاۋھار ەسەنبەكوۆا.
«شۇباركول» رەكوردى
قازىر پەش جاعاتىن جۇرت «شۇباركولدىڭ» كومىرىنە ابدەن ۇيرەنگەن. قىزۋى كۇشتى ءارى ساپالى. حالىقتىڭ دەنى الاتىن كومىر – وسى. وتكەن قازان ايىندا «شۇباركول كومىر» اق كەنشىلەرى رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. ولار قازان ايىنىڭ اۋىسىمىنا 472 ۆاگون كومىر جونەلتكەن. بۇل جوعارى ناتيجە – ۇجىمنىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسىنىڭ جەمىسى.
«شۇباركول كومىر» اق – ەلىمىزدىڭ 30 پايىزىن كومىرمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ءوندىرىس ورنى. ولاردىڭ مۇنداي مەجەگە جەتۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى تەحنيكا پاركىن ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرعاندىعىندا. مۇنىمەن قوسا, كومپانيانى «ترانسكوم», «قازاقستان تەمىر جولى» اق قولداپ, ۆاگونداردىڭ ۋاقتىلى بەرىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. قازىر كومپانيا قارقىندى جۇمىس ىستەپ تۇر. كومىردى ءوز كولىگىمەن الىپ كەتۋ قوسىنى دەمالىسسىز, تاۋلىك بويى قىزمەت ەتەدى. بۇل جەردە كومىردىڭ ءبىر تونناسىنىڭ باعاسى – 8 790 تەڭگە.
– كومىردى الىپ كەتۋ ورنىندا كومىر قورى جەتكىلىكتى. ءبىز جاۋاپتى كاسىپورىن رەتىندە تۇتىنۋشىلار الدىنداعى مىندەتىمىزدى ورىنداۋدا قولدان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاساپ جاتىرمىز, – دەيدى «شۇباركول كومىر» اق باس ينجەنەرى – وپەراتسيالىق ديرەكتورى سايات ءابجانوۆ.
وتكەن جىلى كاسىپورىن 13,8 ملن توننادان استام كومىر وندىرگەن. بيىلعى مەجە – 14,4 ملن توننا. كومپانيا ۇنەمى دامۋعا, جاڭارۋعا ۇمتىلادى. ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما اياسىندا قۇرال-جابدىقتار جىل سايىن جاڭارتىلادى. سوڭعى 5 جىلدا 44 ءتۇرلى تەحنيكا ساتىپ الىندى. نەگىزگى جۇمىس جابدىعى – ەكسكاۆاتورلار, ونىڭ ىشىندە جاپوندىق «Hitachi» فيرماسىنىڭ ونىمدىلىگى جوعارى گيدراۆليكالىق ۇلگىلەرى مەن رەسەيلىك ەكگ ەكسكاۆاتورلارى بار. تاۋ ماسساسى مەن كومىردى جۇك كوتەرىمدىلىگى 60-تان 220 تونناعا دەيىنگى «Caterpillar», «Hitachi» اۆتوساموسۆالدارى تاسىمالدايدى. جولداردى دايىنداپ, تيەۋگە بۋلدوزەرلەر, گرەيدەرلەر, جۇك تيەگىشتەر قولدانىلادى.
قارا وتىن قورى جەتكىلىكتى
جىلىنا 150 مىڭ توننا كومىر وندىرەتىن «راپيد» شاحتاسىندا دا جۇمىس قىزۋ. بۇل كومىردىڭ ءتۇرى باسقالاردىكىندەي ەمەس, جەراستى ادىسىمەن وندىرىلەدى. سايكەسىنشە, باعاسى دا جوعارى. اتاپ ايتساق, ءبىر تونناسىنىڭ باعاسى 24 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. سوعان قاراماستان كۇنىنە 15 جۇك كولىگى تيەلىپ, جەتكىزىلىپ جاتىر. بۇل اسىرەسە اپتالىق پەشتەرگە ءتيىمدى كورىنەدى.
ايماق تۇرعىندارىن قارا وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان 740 مىڭ توننادان استام كومىر قورى بار. بۇگىندە وبلىستا 55 ساتۋ نۇكتەسىندەگى ساۋدا قىزۋ. ونىڭ 41-ءى تەمىرجول تۇيىعىندا, ال 14-ءى قويمادان ساتىلىپ جاتىر. ساتۋ نۇكتەلەرىندە جۇمىس شتاتتىق تارتىپپەن ۇيىمداستىرىلعان. بۇل ىسكە جاۋاپتى ماماندار كومىر قورىنىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتادى.
– قازىر قوردا 39 مىڭ توننا كومىر بار. ونىڭ 17 مىڭ تونناسى – قاراعاندى قالاسىندا. ءوڭىردى كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋدە ەشقانداي ماسەلە تۋىنداپ جاتقان جوق. شۇباركول كومىرىنىڭ تونناسى ورتا ەسەپپەن 19 مىڭ تەڭگەدەن. ماسەلەن, پريشاحتينسكىدەگى ساتۋ نۇكتەسىندەگى باعا – 14 750 تەڭگە. ايتا كەتەيىك, كومىر باعاسىنىڭ وزگەرۋىنە تاسىمالداۋ نۇكتەلەرىنىڭ قاشىقتىعى دا اسەر ەتەدى. مىسالى, نۇرا, اقتوعاي اۋداندارىنا ۆاگون-ۆاگون كومىر تاسيتىن تەمىرجول تۇيىعى جوق, – دەيدى ونەركاسىپ جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اقديدار رىمبەك.
قاراعاندى وبلىسى
