ەكسپورت ۇلعايىپ, ءوندىرىس كەڭەيەدى

«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق (قتج) دەرەكتەرى بويىنشا ەلى­مىزدە جىل باسىنان بەرى استىق ەكس­پورتىنىڭ ءوسۋى تىركەلدى, بۇل رەتتە جاڭا تاسىمالداۋ باعىتتارى يگەرى­لىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, ارپا, جا­سى­مىق جانە جۇگەرى تاسىمالى بىرنەشە ەسەگە ارتقانى باي­قالادى. «قازاقستاندىق ارپانى يران كەيىنگى 2 ايدا 8 ەسە وسىممەن قاي­تا يمپورتتاي باستادى. 10 ايدا ارپا ەكس­پورتتىق تاسىمالى 710 مىڭ تون­نانى قۇراپ, 69%-عا ءوستى» دەپ حابار­لادى قتج ءباسپاسوز قىزمەتى.

جۇگەرى ءدانىنىڭ ەكسپورتى بيىل 1,5 ەسە ءوسىپ, 117 مىڭ توننانى قۇرادى. تاجىكستانعا تاسىمالداۋ 38%-عا, وزبەكستانعا تاسىمالداۋ 3 ەسەدەن استامعا ءوستى. سونداي-اق بيىل يرانعا جۇگەرى ءدانىن تاسىمالداۋ باستالدى. جاسىمىق ەكسپورتى 7 ەسە ارتىپ, 80 مىڭ تونناعا جەتتى, باسىم بولىگى ەۋروپا ەلدەرىنە جىبەرىلدى. قتج مالىمەتىنشە, بۇرشاق تاسىمالى ءۇش ەسە ارتتى. اۋعانستانعا يمپورت كولەمى ەكى ەسە, وزبەكستانعا ءۇش ەسە ءوستى. سونداي-اق كۇرىش وندىرۋشىلەر ازەربايجان مەن بەلارۋس جاڭا نارىقتارىن يگەرۋ ارقىلى ەكسپورتتى +47%-عا (52 مىڭ توننا) ارتتىردى.

سونىمەن قاتار 2024–2025 ماركەتينگ جىلىندا قىتايعا ماي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا رەكورد جاڭارتىپ, 250 ملن دوللار كورسەتكىشىنە جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. مايلى داقىلداردى وڭدەۋشىلەر ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ (مدوۇق) باس­قارما توراعاسى يادىكار يب­راگيموۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكسپورتتىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى – ەلىمىزدە وندىرىلگەن اقۋىزى جوعارى جەمشوپتەر ءۇشىن قىتاي نارىعىنىڭ اشىلۋى بولدى, ول ءۇشىن قىتايلىق ساتىپ الۋشىلار جوعارى باعا ۇسىنىپ وتىر. وتاندىق ماي زاۋىتتارى شانحايدا وتكەن قىتاي حالىقارالىق يمپورت كورمەسىندە 56 ملن دوللارعا كەلىسىمشارتقا وتىردى. يا.يبراگيموۆتىڭ ايتۋىنشا, شانحايدا بيىل وتاندىق 12 ماي زاۋىتى ماي ونىمدەرىن ۇسىنادى.

قازىر قىتاي ءبىزدىڭ ماي ونىم­دەرىن ساتىپ الۋ بويىنشا قارجى­لاي كورسەتكىشتە كوش باستاپ تۇر. مايلى داقىلدار وڭدەۋشى­لەر ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما توراعاسى وتاندىق 24 ماي زاۋىتىن قىتاي كەدەن تىزىلىمىنە جەدەل ەنگىزۋگە جاردەمدەسكەن سالا­لىق مينيسترلىكتەر — ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان بولعان قولداۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق وسىمدىك مايلارىنىڭ اي سايىنعى ەكسپورتتىق كولەمىن بىركەلكى ءبولۋ بويىنشا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق-مەن ۇيلەستىرىلگەن جۇمىس ماڭىزدى اسپەكت بولىپ سانالادى. ماي وڭدەۋشىلەر ەكى جىل ىشىندە قىتايعا وسىمدىك مايى مەن مال ازىعى ەكسپورتىن 300 ملن دوللار دەڭگەيىندە جەتكىزۋدى جوسپارلايدى.

ەلىمىزدىڭ «CIIE-2024» كورمەسىنە قاتىسۋى قىتاي نارىعىنا ماي ونىمدەرى ەكسپورتىن كەڭەيتۋ مەن ەلىمىزدىڭ ازياداعى ساۋدا پوزيتسياسىن نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى. ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى ايتارلىقتاي ۇلكەن, بۇل ونىڭ ءىرى نارىقتارعا: قىتاي, رەسەي, يران, وزبەكستان, اۋعانستان, سونداي-اق پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە جاقىن بولۋىنا بايلانىستى.

ونەركاسىپتىك ينۆەستورلار ودا­عىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ەلى­مىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ءوندىرىسىنىڭ جىلدىق كولەمى 263 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ول 2025 جىلى 300 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەدى دەپ بولجانىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن جاساۋ سالاسىن­دا 8 كاسىپورىندا تراكتورلار مەن استىق جينايتىن كومبايندار شىعارىلادى, بۇل قازىردىڭ وزىندە شارۋالاردىڭ وسى تەحنيكاعا دەگەن جىلدىق قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىر. تاعى 20-دان استام كاسىپورىن تىركەمە جانە اسپالى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىقتارىن شىعارىپ, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتتى. بۇگىندە تراكتورلار مەن كومباينداردىڭ, سونداي-اق اسپالى جانە تىركەمەلى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ ءاربىر شىعارىلاتىن ۇلگىسىنە دانەكەرلەۋ, كەسۋ, يۋ جانە بوياۋ وپەراتسيالارى ورىندالادى. تراكتور كابينالارىن دانەكەرلەۋ جانە بوياۋ, سونداي-اق ەنەرگيامەن قانىققان تراكتورلار كورپۋسى ەلەمەنتتەرىنە پلاستيكالىق بولشەكتەرىن دايىن­داۋ مەرزىمىنەن بۇرىن يگەرىلدى. كەلەسى جىلى وندىرۋشىلەر استىق بۋنكەرلەرىن, كولبەۋ كامەرالاردى, ۇساقتاعىشتاردى جانە كومباين كابينالارىن جاساۋ بويىنشا وپەراتسيالاردى مەڭگەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينا جاساۋ لوكاليزاتسيالاۋ ورتالىعى قوستانايدا جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن اۆتوونەركاسىپكە ارنالعان 25 مىڭ بىرلىك توراپ, اگرەگات, كومپونەنت پەن قوسالقى بولشەك شىعارادى.

بيىل وتاندىق اۋىل شارۋاشى­لىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا بايلانىستى سۋبسيديالاۋ تۋرالى شەشىم ناتيجەسىن بەرىپ وتىر. جەتەكشى شەتەلدىك وندىرۋ­شىلەر ءبىزدىڭ نارىققا قىزىعۋشىلىق تانىتادى. وسىلايشا, اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىن­شە, الەمگە ايگىلى «John Deere» كومپانياسى بىزدەگى جەرگىلىكتى قاتىسۋىن قۇراستىرۋ كووپەراتسياسى ارقىلى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

«Deere & Company», «Eurasia Group» جانە «بايتەرەك» حولدينگى قۇراستىرۋ ىنتىماقتاستىعى ارقىلى «John Deere» كومپانيا­سىنىڭ جەر­گىلىكتى قاتىسۋىن كەڭەي­تۋگە باعىت­تالعان مەموراندۋمعا قول قويدى. بۇل ستراتەگيالىق سەرىك­تەستىك يننو­ۆا­­تسيالاردى ىنتالان­دىرۋعا, جەرگى­لىكتى وندىرىستىك قۋات­تاردى نىعاي­تۋ­عا, ەلدىڭ تۇراق­تى ەكونومي­كالىق وسۋىنە ىقپال ەتۋگە ارنالعان جانە اۋىل شارۋا­شىلىعى مەن ونەر­كاسىپتە الدىڭعى قاتارلى تەحنولو­گيا­لاردى ەن­گىزۋ­گە, تسيفرلىق ترانس­فور­­ماتسياعا جانە تيىمدىلىكتى ارتتى­رۋعا باعىت­تالادى», دەپ اتاپ كورسەت­تى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى.

«ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ جانە ءبىلىم الماسۋدى قولداۋ ارقىلى ءبىز ەكونوميكاعا دا, جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتارعا دا پايدا اكەلەتىن تۇراقتى ءوسۋدىڭ نەگىزىن قالاپ جاتىرمىز», دەيدى «John Deere» تمد جانە ورتالىق ازياداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كوگال جابىندىلارى بيزنەسىنىڭ پرەزيدەنتى چابا لەيكو.

ايتا كەتۋ كەرەك, اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى ارقى­لى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركىن جاڭارتۋ بويىنشا قابىل­دانعان شارالار اياسىندا بيىل كەلەسى باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلدى:

اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى قابىلداندى: ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ءوندىرىسى ەلىمىز­دە جولعا قويىلعان تەحنيكانىڭ يمپورتتىق بالامالارىن سۋبسيديا­لاۋ مۇمكىندىگى الىنىپ تاستالدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ ءۇشىن نەسيە/ليزينگ بويىنشا سىياقى مولشەرلەمە­سىن سۋبسيديالاۋدىڭ سارالانعان تە­تىگى قولدانىلدى (وتاندىق ءوندىرىس تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ ءۇشىن سىي­اقى مولشەرلەمەسى 6%-عا دەيىن, يمپورتتىق تەحنيكا ءۇشىن 15%-عا دەيىن سۋبسيديالانادى).