فەستيۆال شىمىلدىعىن ح.بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى «قارالى سۇلۋ» سپەكتاكلىمەن اشتى. ۇلى جازۋشىمىز م.اۋەزوۆتىڭ اتالعان اڭگىمەسىن اسقان شەبەرلىكپەن پەساعا اينالدىرعان (1996) ر.مۇقانوۆانىڭ بۇل تۋىندىسىنا جاس رەجيسسەر المات ءشارىپوۆ باسقاشا ۇڭىلگەن ەكەن. ول سپەكتاكل جانرىن مەتافيزيكا دەپ انىقتاپ, التى جىل بويى سۇيگەن جارىن جوقتاپ, جۇزىنەن قايعى تابى كەتپەگەن قاراگوزدىڭ جان دۇنيەسىندەگى ارپالىستى اشۋدى ماقسات ەتكەن. رەجيسسەر قاراگوزدىڭ جالعىزدىعى مەن اۋىل ادامدارىنىڭ بۋىرقانعان تىرشىلىگىن قاتار كورسەتۋگە تىرىسقان. ساحنا تۇكپىرىندەگى كوپشىلىك دومبىرامەن ءان سالىپ, ويىندار ويناپ, ءوزارا قالجىڭداسىپ جۇرەدى. بىراق سونداي جارقىن ومىرگە قاراگوز – ح.شامەلوۆا تاراپىنان ەشقانداي قىزىعۋشىلىق جوق. ءتىپتى قارالى سۇلۋ ولارعا كوزىنىڭ قيىعىن دا تاستامايدى. وسى تۇستا ا.ءشارىپوۆ كەلىنشەك سەزىمىنىڭ ويانۋىنا اينالاسىنداعى دۋماندى تىرشىلىكتىڭ اسەر ەتكەنىن اكتەرلىك ويىن ارقىلى كورسەتۋى قاجەت ەدى.
سودان سوڭ رەجيسسەرلىك وقىلىمدا قاراگوز ءوز ءناپسىسىن جەڭە الماي سونىڭ قۇربانىنا اينالادى. ال دراماتۋرگ يدەياسى بويىنشا جاس ايەل ءتان قالاۋىن جەڭىپ, ادام رۋحىنىڭ مىقتىلىعىن پاش ەتەدى. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە دە قويىلىمنىڭ ساحنالىق ۇلگىسى مەن شەشىمىن ادەبي شىعارمانىڭ تەرەڭ زەرتتەلگەن مازمۇنىنان, كوركەمدىك سيپاتىنان تۋىندايتىن وزىنە ءتان ەرەكشەلىگىنەن ىزدەسە ۇلكەن ناتيجەگە جەتۋگە بولار ەدى.
كەلەسى ونەر كورسەتكەن س.امۋتاەۆ اتىنداعى مەنزەلە مەملەكەتتىك تاتار دراما تەاترى ف.بۋلياكوۆتىڭ «سۇيەسىڭ بە, سۇيمەيسىڭ بە؟» دەپ اتالاتىن تراگيكومەدياسىن ۇسىندى. سپەكتاكل وقيعاسى ءومىر بويى قاتار ءجۇرىپ بىرگە قارتايعان ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءوزارا جاراستىقتارى تۋرالى. جانىڭداعى سۇيىكتى جارىڭدى باعالاۋ, ونىڭ قادىرىن ءتۇسىنۋ اسا ماڭىزدى ەكەنى تۋرالى ويلار قوزعالادى. بىراق رەجيسسەر يلسۋر كازاكباەۆ (باشقۇرتستان) قويىلىمدى تراگيكومەديالىق بيىككە كوتەرە الماعان. سپەكتاكل ءبىر سارىندى بايانداۋعا قۇرىلىپ, تۇرمىستىق دراما دەڭگەيىنە ءتۇسىپ كەتكەن. اكتەرلەر قانشا تىرىسقاندارىمەن دە قويىلىمنىڭ ەكپىن-ىرعاعى ءبىر قالىپتان وزگەرگەن جوق.
ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ «يەرما» قويىلىمىن فەستيۆال قاتىسۋشىلارى مەن كورەرمەن قاۋىم ارقيلى قابىلدادى. «يەرما» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى يسپان تىلىنەن اۋدارعاندا «جەمىسسىز», «تۇل», «بەدەۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. سوندىقتان دا بۇل سپەكتاكل بەدەۋ ايەلدىڭ تاعدىرىن كورسەتۋگە قۇرىلعان. دينا جۇماباي قاي شىعارمانى قولىنا السا دا ساحنالىق تىڭ يدەيا, باسقاشا كوركەمدىك ۇلگى-ءۇردىس, كوزىمىز ۇيرەنە قويماعان پلاستيكالىق شەشىم تاۋىپ, كەيىپكەرلەردىڭ جان دۇنيەسىندەگى سەزىم شارپىلىستارىن اكتەرلەردىڭ ويىنى ارقىلى جەتكىزۋگە كوڭىل بولەدى. بۇل قويىلىمنىڭ سىرتقى ءپىشىنى دە بولەك. سپەكتاكل وقيعاسى ساحنانىڭ ۇستىنە جايعاسقان كورەرمەندەردىڭ الدىندا وينالدى. رەجيسسەر توپىراعى بۇرقىراپ تەرەڭ قازىلعان ءتورتبۇرىشتى كورگە بىرنەشە سەميوتيكالىق ماعىنا سىيدىرعان. باستاپقىدا كور – يەرما مەن ونىڭ كۇيەۋى حۋان ەكەۋىنىڭ وتاۋى بولىپ ەلەستەيدى. ولاردىڭ اراسىندا بالا جوق بولسا دا ادەمى جاراستىق بار. ايەلى كۇيەۋىن جۇمىسقا قيماستىقپەن شىعارىپ سالادى. ۋاقىت وتە كەلە بالاسى بولماي شارق ۇرعان يەرما ءوز ۇيىندە ناعىز تۇتقىنعا اينالىپ, جانى ىشقىنادى, پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسكە تاپ بولادى.
دينا جۇماباي العاشقى ساحنادان باستاپ كوردىڭ شەتىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقان يەرماعا ء«الدي, ءالدي» دەگەن ءسوزدى ايتقىزىپ, كورەرمەن نازارىن قويىلىمنىڭ باستى ماسەلەسىنە بۇرادى. ساحنالىق جارىق پەن مۋزىكا دا سپەكتاكلگە ەرەكشە سەرپىن بەرىپ, كەيىپكەردىڭ كونتراستىق حال-كۇيىن جەتكىزۋگە مول سەپتىگىن تيگىزدى.
يەرما رولىندەگى ا.راحات ءوز كەيىپكەرىنىڭ پسيحولوگيالىق تولعانىستارى مەن وي اعىمىنىڭ دامۋ ءۇردىسىن, ياعني ونىڭ كۇيەۋىنە, توڭىرەگىن قورشاعان ادامدارعا دەگەن قارىم-قاتىناسىن, كۇيزەلىسىنىڭ اسقىنۋ سەبەپتەرىن شىنايى بەينەلەدى. اكتريسانىڭ يەرماسى ەموتسيالىق جەلىدە وتە اسەرلى ءورىلىپ, شاتاسقان ويلاردىڭ شىرماۋىنا ماتالعان ايەل ءۇشىن بەدەۋلىكتىڭ جازىلماس دەرتكە اينالعانىن ءجۇرىس-تۇرىسىنان, سويلەگەن سوزدەرىنەن جانە ءسات سايىن قۇبىلاتىن مۇڭدى جۇزىمەن كورسەتتى. مۇنىڭ اقىرى بالالى بولعىسى كەلمەگەن كۇيەۋىن تۇنشىقتىرىپ ولتىرۋگە جەتكىزگەن تراگەديالىق جاعدايعا ۇلاسقانىنا سەندىرە الدى.
ە.وتارباەۆتىڭ حۋانى اسا بايسالدى, ءوز كاسىبىنە بەرىلگەن ادام بولىپ بەينەلەندى. ايەلىنىڭ بەتىن قاقپايدى, بىراق سىرتقا شىعىپ, باسقالارمەن ارالاسۋىنا قارسىلىق بىلدىرەدى. ىشكى دۇنيەسى قايعى مەن زارعا تولعان ايەلىنىڭ بالا تۋرالى سوزدەرىن جۇرە تىڭداپ, نەمقۇرايدىلىق تانىتادى. سونىمەن قوسا اكتەر حۋاننىڭ قىزعانىشى مەن سەكەمشىلدىگىن ۆيكتورمەن كەزدەسەتىن ساحنالاردا اشۋعا كۇش سالدى. بىراق رەجيسسەرلىك شەشىمدە يەرما مەن ۆيكتوردىڭ اراقاتىناسى انىقتالماعان. سودان بولار, بۇل كەيىپكەردى سومداعان ق.تولەن وقيعاعا ارالاسا الماي, ۇنەمى بولەكتەنىپ ءجۇردى.
تۇتاس العاندا سپەكتاكلدە اكتەرلىك انسامبل مىقتى بولدى. شاعىن رولدەردىڭ ءوزى ساحنالىق ايقىندىلىعىمەن, دارالىعىمەن شىعارمانىڭ كوركەم يدەيالىق مازمۇنىن اشۋىنا مول ىقپال ەتتى. اتاپ ايتقاندا, د.شىمىرباەۆا (ماريا), گ.قازاقباەۆا (1-كەمپىر), ك.بەلجانوۆا (2-كەمپىر), ك.بايتىلەۋوۆا (1-ايەل), م.قونىسقىزى (2-ايەل), ن.ابىلقياسقىزى (3-ايەل) ءوز كەيىپكەرلەرىنە لايىق مىنەز تاۋىپ, ورىنداۋشىلىق ونەر تۇتاستىعىن كورسەتتى.
بۇل قويىلىمنان كاسىبي ونەرگە ءتان ساحنا مادەنيەتىن, رەجيسسەر مەن اكتەرلەردىڭ تاندەمىن, تەاتردىڭ كۇردەلى دراماتۋرگيالىق تۋىندىنى مەڭگەرە الاتىن شىعارماشىلىق ورەسىن بايقادىق. سپەكتاكل «ۇزدىك اكتەرلىك انسامبل» جۇلدەسىمەن ماراپاتتالدى.
فەستيۆالدىڭ ءۇشىنشى كۇنى قىرعىزستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ا.جايناقوۆ اتىنداعى باتكەن وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترى س.راەۆتىڭ ش.ايتماتوۆتىڭ «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» رومانىنىڭ جەلىسىمەن جازىلعان «ماڭ» دەپ اتالاتىن دراماسى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلىن كورسەتتى.
رەجيسسەر ن.ابدىقادىروۆتىڭ بۇل قويىلىمىنان جاڭالىقتىڭ نىشانىن بايقامادىق. ساحنادا ءوتىپ جاتقان وقيعالار رەجيسسەر تاراپىنان ايقىندالماعاندىقتان دا ونىڭ كوركەمدىك-يدەيالىق مازمۇنى تۇسىنىكسىز بولدى. ولگەن ادامنىڭ مۇردەسىن كىلەمگە وراپ الىپ, ءارى-بەرى ساندالعان كوپشىلىكتىڭ قيمىل-قوزعالىستارى قايتالانا بەردى. قويىلىمنان رەجيسسەردىڭ وزىندىك قولتاڭباسىن, اكتەرلەردىڭ شاما-شارقىن بارلاي المادىق. ەڭ باستىسى, شىعارماعا بۇگىنگى تالاپ تۇرعىسىنان كەلۋ جەتىسپەيدى. ءبىزدىڭ قازىرگى ءومىرىمىزدىڭ ونەردەن مازمۇندىلىق پەن كۇردەلىلىكتى, شىعارماشىلىق جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىنى ەسكەرىلمەگەن.
يران تەاترى مادەني شاراعا ەۆريپيدتىڭ «ەلەكترا» تراگەدياسىن الىپ كەلىپتى. سپەكتاكل بوس كەڭىستىكتە دەكوراتسياسىز, مۋزىكاسىز جانە رەكۆيزيتتەردىڭ كومەگىنسىز وينالدى. كەيىپكەرلەردىڭ بولمەلەرى ەدەندە شارتتى تۇردە اق بوياۋمەن سىزىلعان. ەلەكترا مەن كليتەمنەسترا, يفيگەنيا ۇستەرىنە ۇزىن كويلەك كيىپ, باستارىنا جاۋلىق سالعان. اكتريسالاردىڭ بەت-جۇزدەرى انىق كورىنىپ, سوزدەرى ناقتى ەستىلدى. قويىلىم ەلەكترانىڭ جىل سايىن ءوزىنىڭ تۋعان كۇنىندە قورقىنىشتى جاعدايلار بولا بەرەتىندىگىن ايتىپ, سوتقا شاعىمدانعانىن مالىمدەۋدەن باستالادى. ول اكەسىن ولتىرگەن ادامدى تاۋىپ, جازالاۋدى تالاپ ەتەدى. وسىدان كەيىن قاتىسۋشى كەيىپكەرلەردىڭ بارلىعى دا جوعارىدا وتىرعان كوزگە كورىنبەيتىن تەرگەۋشىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرەدى.
رەجيسسەر موستافا ناسيري ەتيۋدتىك تاسىلدەردى قولدانىپ, كەيىپكەرلەردىڭ ءىس-قيمىلدارىن پلاستيكالىق ارەكەت ارقىلى كورسەتىپ وتىردى. قويىلىم سوڭىندا ەلەكترا اكەسىنىڭ ولىمىنە قاتىستى بارلىق شىندىققا كوزىن جەتكىزەدى. ساحنالىق شىعارمادا ادام ءومىرىنىڭ تىم شەكتەۋلى ەكەنى جانە كىم قانداي قىلمىس جاساسا دا ءبىر اللانىڭ الدىندا ءتۇبى جاۋاپ بەرەتىنى تۋرالى جالپىعا بەلگىلى اقيقات ايتىلدى. بۇل سپەكتاكلدەن رەجيسسەرلىك جاڭالىق كورمەسەك تە اكتەرلىك ويىندار ءوز ەرەكشەلىكتەرىمەن دارالانىپ, اگامەمنوندى سومداعان جالال شاحبازنەزادقا «ۇزدىك ەكىنشى پلانداعى ەر ادام بەينەسى» جۇلدەسى تاپسىرىلدى.
بۇدان كەيىن گ.اليەۆ اتىنداعى تبيليسي ازەربايجان كاسىبي مەملەكەتتىك دراما تەاترى پ.نۋراليەۆتىڭ «مەن ولگەندە, جىلاما» («نە پلاچ, كوگدا يا ۋمرۋ») دەگەن پسيحولوگيالىق دراماسى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلىن كورسەتتى. وكىنىشكە قاراي, اتالعان قويىلىمنان رەجيسسەر ت.ۆالي-زادەنىڭ كوركەمدىك قيال جۇيرىكتىگىن, سپەكتاكلدىڭ پلاستيكالىق ۇلگىسىن شەشۋدەگى ىزدەنىسىن كورە المادىق.
اقمولا وبلىستىق ورىس دراما تەاترىنىڭ «بەكەتشى» («ستانتسيوننىي سموتريتەل») قويىلىمى فەستيۆالدىڭ سايىستىق ءسانىن كەلتىرگەن كوركەمدىك شوقتىعى بيىك مادەني جاڭالىق دەپ باعالاندى. سپەكتاكل رەجيسسەرى الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەسىمى جاقسى تانىس «التىن ماسكا», «التىن سوفيت» جۇلدەلەرىنىڭ يەگەرى تيمۋر كۋلوۆ (تاتارستان رەجيسسەرى) بۇعان دەيىن دە اتالعان تەاتر ۇجىمىمەن ورتاق ءتىل تابىسىپ, م.اۋەزوۆتىڭ «كوكسەرەك» تۋىندىسىن ءساتتى قويعان ەدى. ونىڭ اتالعان سپەكتاكلى بىرنەشە تەاتر فەستيۆالىنە قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنگەن بولاتىن.
ا.س.پۋشكيننىڭ بەلگىلى پوۆەسى نەگىزىندە ساحنالانعان بۇل قويىلىم العاشقى كورىنىستەن-اق كورەرمەندى بىردەن قىزىقتىرىپ اكەتەدى. ات قورادا تۇرعان جىلقىلار وزدەرىنىڭ قوجايىنى, بەكەتشى سامسون ۆىرين مەن ونىڭ قىزى دۋنيا تۋرالى اڭگىمەلەيدى. ءبىر كەزدەرى وسى بەكەتتە قىزۋ تىرشىلىك بولعانىن تامسانا ايتىسىپ, ولاردىڭ تاعدىرىنا قاتىستى وزدەرىنىڭ ارقيلى كوزقاراستارىن بىلدىرەدى. ت.كۋلوۆ بۇگىنگى تەحنولوگيانىڭ بار مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, اسا ديناميكالى قويىلىم تۋدىرعان. سپەكتاكلدىڭ جارىعى, مۋزىكاسى, لەد ەكران ارقىلى اۆتور تۇسىنىكتەمەسى مەن ءار كورىنىستىڭ قايدا ءوتىپ جاتقانى تۋرالى جازۋلاردىڭ شىعىپ تۇرۋى كورەرمەندى كينوفيلم كورىپ وتىرعانداي اسەرگە بولەيدى. دەكوراتسيا قىزمەتىن اتقارعان چەموداندار وقيعا بارىسىندا بىرەسە ات قوراعا, بىرەسە ءۇي جيھازىنا, ەڭ سوڭىندا ق ۇلىپتاسقا اينالادى.
ورىنداۋشىلاردىڭ بارلىعى دا: سامسون ۆىرين – ۆ.وۆچينيكوۆ, دۋنيا – و.گرەچاننيكوۆا, مينسكي – ت.ۆاليەۆ, ايەل – ن.دجۋنۋسوۆا, قايىرشى – ا.ەگورين رەجيسسەر وي-تۇجىرىمىنىڭ ساحنالىق جەلىسىنە باعىندىرىلىپ, بىرنەشە ءرولدى قاتار ويناي الاتىن شەبەرلىكتەرىن كورسەتتى. اكتەرلەر بىرەسە اتتاردىڭ, بىرەسە ادامداردىڭ رولدەرىنە لەزدە اۋىسىپ, تەاترلىق شارتتىلىق اياسىندا ەركىن قيمىلدادى.
رەجيسسەرلىك وقىلىمدا اكەسىنىڭ جانىندا جۇرگەن دۋنيانىڭ ءبىر كۇنى ءبىر كۇنىنەن اۋمايتىنىن جانە بۇكىل ءۇيدىڭ شارۋاسىن جالعىز ءوزى اتقاراتىنىن چەمودانداردى بىرەسە جيىپ, بىرەسە قۇلاتۋ ارقىلى ادەمى شەشكەن. و.گرەچاننيكوۆانىڭ دۋنياسى العاشقى ساحنالاردا وتە قاراپايىم, ەلگەزەك قىز بولىپ بەينەلەنەدى. اكەسىنىڭ ارقاسىنا وتىرىپ, ءماز بولىپ جۇرگەن ارەكەتىنەن ونىڭ بالالىعى بايقالادى. ال جىگىتپەن جولىققاننان كەيىن ونىڭ مىنەزىنىڭ بىردەن وزگەرگەنىن اكتريسا نانىمدى اشتى. دۋنيا وزىنە سويلەپ جۇرگەن اكەسىنە ەمەس, جىگىتتىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرىپ, سوعان كوپ كوڭىل بولەدى.
كەيىپكەرلەردىڭ حال-احۋالى مەن سەزىمدەرىن ىشكى ەكسپرەسسيامەن جەتكىزۋدى باستى نىسانا ەتكەن رەجيسسەر ءاربىر قيمىل مەن ارەكەتكە مول ماعىنا سىيدىرعان. ايتالىق, مينسكيدىڭ ۇيىنە كەلگەن سوڭ ۇلدە مەن بۇلدەگە ورانعان دۋنيا كۇيەۋى تارتۋ ەتكەن قىزىل تۋفليمەن باستاپقىدا جۇرە الماي بىرنەشە رەت شالىنىپ, اقىرى بويىن ءتىپ-تىك ۇستاپ ءجۇرىپ كەتەدى. رەجيسسەر بۇل ارقىلى دۋنيا تاعدىرىنىڭ باسقا ارناعا بۇرىلعانىن ناقتى ۇقتىرادى. سول سياقتى اكەسى قىزىن كورۋگە زار بولىپ, قاقپا سىرتىندا وتىرسا ول بي ۇيرەنىپ جاتادى. رەجيسسەر وسىلايشا ونىڭ ءوز باقىتى ءۇشىن كۇرەسىپ جاتقانىن پاراللەلدى ورىندالىپ وتىراتىن ارەكەتتەر ارقىلى كورسەتكەن.
تۇتاس العاندا, سپەكتاكل اكە مەن بالا اراسىنداعى كۇردەلى قايشىلىقتاردى كوتەرىپ, كورەرمەن قاۋىمعا وي سالاتىن ءارى قىزىعا كورەتىن دۇنيە بولىپ شىققان. سوندىقتان دا قويىلىم فەستيۆالدىڭ «ۇزدىك سپەكتاكلى» اتانىپ, گران-پريگە جانە ءوزىنىڭ رەجيسسەرلىك كوركەمدىك شەشىمدەرىمەن ءتانتى ەتكەن ت.كۋلوۆ «ۇزدىك رەجيسسەر» جۇلدەسىنە قول جەتكىزدى.
فەستيۆال باعدارلاماسىنان تىس ن.ءجانتورين اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترى ءا.كەكىلباي ۇلىنىڭ «كۇي» مەن «اڭىزدىڭ اقىرى» شىعارمالارى نەگىزىندە قۇراستىرىلعان «كۇي» (رەج. گ.ميرعاليەۆا) دەپ اتالاتىن سپەكتاكلىن كورسەتتى. تەاتر رەپەرتۋارىندا بىرنەشە جىلدان بەرى ءجۇرىپ كەلە جاتقان قويىلىمدا اكتەرلەر ەركىن كوسىلدى. كوپشىلىك ساحنالارىنىڭ مازمۇنى تەرەڭ, ءتىلى ايقىن ءارى جيناقى بولدى.
ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ «قاراگوز» (اۆت. م.اۋەزوۆ) سپەكتاكلىنە اقتاۋلىق كورەرمەندەر اعىلىپ كەلدى. زالدا ينە شانشار ورىن بولعان جوق. گ.ميرعاليەۆا پەسانىڭ بۇرىنعى ءداستۇرلى ساحنالىق شەشىمدەرىن نازارىندا ۇستاي وتىرىپ, تراگەديانى پسيحولوگيالىق باعىتتا شەشۋگە ۇمتىلعانى بىردەن بايقالدى.
مۇنداعى ءانۋار بەكتاستىڭ سىرىمى جاستىقتىڭ وتىنا لاپىلداعان, وتكىر مىنەزدى جىگىت بولىپ كەسكىندەلدى. جاس اكتەر ونەر ادامىنا لايىقتى كوڭىل كۇي تولعانىستارى مەن وي ارپالىستارىن دا سەنىمدى بەدەرلەدى. كەيبىر تاجىريبە تاپشىلىعى قىلاڭ بەرەتىن ساتتەرى دە بولدى. اۆتور سۋرەتتەگەن «جالانعان ەر, جالىنداعان اقىندىق» قاسيەتتەرىن كورسەتەتىن مونولوگتەردى ايتۋ كەزىندە ءالى دە بولسا ىزدەنە تۇسكەنى ءجون.
قاراگوز ءرولىن ويناعان اقمارال تاناباەۆا جاس قىزدىڭ پسيحولوگياسىن, مىنەز ەرەكشەلىگىن جەتە تۇسىنگەن. ول باسىندا بوستاندىعى مەن ەركى جوق ارۋدىڭ شاراسىزدىعىن, سىرىمعا دەگەن ماحابباتىنىڭ كىرشىكسىزدىگىن نانىمدى اشتى. جىگىتپەن قوشتاساتىن ساحنادا كوزدەرى جاسقا تولىپ, ىشتەي ەگىلۋىن دە اسەرلى جەتكىزدى. قاراگوزدىڭ جىنداناتىن ساحنالارىندا اكتريسا ارتىق قيمىل-قوزعالىستارعا, ورىنسىز ايقايعا بارمايدى. بىراق ورىنداۋشىنىڭ تۇڭعيىققا تەسىلىپ قاراعان كوزدەرىنەن, سەلت ەتىپ شوشىنۋىنان, جۇيكە جۇيەسى بۇزىلعان جاننىڭ ىشكى قاسىرەتى سەزىلەدى. ەسىنەن اداسىپ, جۇدەپ-جاداپ وتىرسا دا اكتريسا قىزدىڭ تەكتىلىگىن, مىنەزىنىڭ جۇمساقتىعىن, الدەكىمنەن كومەك سۇراعىسى كەلگەن دارمەنسىزدىگىن سىرتقى كەلبەتىمەن انىق بايقاتادى. قىسقاسى, قاراگوزدى اكتريسانىڭ شىعارماشىلىق ءومىربايانىنا كەلىپ قوسىلعان ەلەۋلى تابىسى دەپ باعالايمىز.
ساحنا مايتالمانى مايرا ومار سومداعان ءمورجان بۇكىل ءبىر رۋلى ەلدى اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاپ وتىرعان اقىلى مەن ايلاسى قاتار جۇرەتىن كوپقىرلى تۇلعا بولۋمەن بىرگە قاراگوزدىڭ جاناشىر اناسى بولىپ بەينەلەندى. اكتريسا العاشقى ساحنادان باستاپ قىزىنا جانى اشيتىن قامقور انانىڭ مازاسىزدىعىن, الاڭداۋشىلىعىن ءار قيمىلىمەن, سويلەگەن سوزدەرىمەن جەتكىزدى. ساحنالىق ارەكەت پەن ءسوز جۇيەسىن قاتار ورە بىلگەن اكتريسا اسا شيراق قيمىلداپ, سالت-ءداستۇردى قىزعىشتاي قورعايتىن, ۇرپاق بولاشاعىن ويلايتىن ابزال انانىڭ كەسەك بەينەسىن جاسادى. سودان بولار, اجە ءۇمىتىن اقتاماعان قاراگوز ابىرويىنىڭ توگىلۋىن سۇيەككە تاڭبا دەپ تۇسىنگەن ءمورجان «جەردىڭ ۇستىمەن كەلىپ, استىمەن كەتەتىن بولدىق» دەگەن ءسوزدى ايتىپ كوز جۇمادى. رەجيسسەرلىك وقىلىمدا ءمورجاننىڭ قازا تابۋى اتا-بابالارىمىزدىڭ «ولىمنەن ۇيات كۇشتى» دەگەن قاعيداسىنا ساي شىققان.
قويىلىمدا ويناعان نارشا – ب.سۇلتانعازى, اقبالا – ا.جەتپىسباەۆا, جارىلعاپ – ە.نۇرىمبەت, جاباي – ج.تولەنباەۆ, اسان – ۇ.قابىل, دۋلات– ە.جانپەيىسوۆ, تەكتى قۇداعي – ب.ماقسۇتوۆا, تويسارى – ن.ساۋدانبەك ۇلى جانە بايبىشەلەر – گ.قىلىشباي, ا.نوگەربەك, ت.ب. ءوز رولدەرىن تولىق مەڭگەرىپ, مىنەز ەرەكشەلىكتەرىن اشتى.
سپەكتاكلدىڭ مۋزىكاسى (كومپوزيتور و.دالەلحان) مەن بي كورىنىستەرى (حورەوگرافى س.سۇڭعات) قويىلىمنىڭ ۇلتتىق بوياۋىن قانىقتىرا تۇسكەن. كيىم سۋرەتشىسى م.قوسماعانبەتوۆانىڭ جۇمىسىن ەرەكشە ءبولىپ ايتقان ءجون. ويتكەنى رەجيسسەر كەيىپكەرلەردىڭ جاس ەرەكشەلىگى مەن قوعامداعى ورنىن كيىمدەر ارقىلى اشۋعا ەرەكشە ءمان بەرگەندىكتەن دە, سۋرەتشى دە مول ىزدەنگەن ەكەن.
قورىتا ايتقاندا, تەاتردىڭ اتالعان سپەكتاكلى ۇلتتىق كلاسسيكامىزدىڭ بۇرىننان قالىپتاسقان ءداستۇرلى قويىلۋ ءۇردىسىنىڭ جالعاسىپ جاتقاندىعىن دالەلدەدى.
سونىمەن ەكى جىلدا ءبىر وتەتىن «Abish alemi» ءىىى حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى – الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن تەاتر ۇجىمدارىنىڭ ءبىر-بىرىمەن ورتاق قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ءوزارا تاجىريبە الماسۋىن كۇشەيتۋ. سول ارقىلى تەاترلاردىڭ رۋحاني-مادەني دەڭگەيىن جان-جاقتى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. بيىلعى فەستيۆالدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – بارلىق تەاتر ۇجىمى سوڭىنا دەيىن كەتپەي ءبىرىنىڭ جۇمىسىن ءبىرى تاماشالادى. حالقىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ رۋحىن اسقاقتاتۋ ماقساتىندا تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ايتۋلى فەستيۆالدىڭ كوركەمدىك ساپاسىن كۇشەيتۋ الداعى ۋاقىتتا جالعاسا بەرەتىنى ءسوزسىز.
باقىت نۇرپەيىس,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, ونەرتانۋ دوكتورى
