ونەرتابىسقا ءورىس كەڭ

جاقىندا ادىلەت مينيستر­لىگىنىڭ ۇلتتىق زياتكەرلىك مەنشىك ينستيتۋتى ق.يسما­عۇلوۆ ويلاپ تاپقان شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ سونى, پايدالى مودەلىنە پاتەنت تابىستادى. باتىسقازاقستاندىق ونەرتاپقىش وسى يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا ون جىلدان استام ۋاقىتىن سارپ ەتىپتى.

– مەن ءۇش ۇلگىگە ەسەپتەۋ جاسادىم. شاعىن قۋاتتى ستانسا شالعايداعى شوپان پۋنكتىن نەمەسە شەكارا بەكەتىن ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتسە, ورتاشا قۋاتتى ۇلگى تۇتاس ءبىر اۋىلدى قامتاماسىز ەتە الادى, – دەيدى ورالدىق جاڭاشىل. – ال ەڭ ۇلكەن مودەل بىرەۋى 10-15 تونناعا, ەكىنشىسى 2-3 تونناعا ارنالعان, ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى ەكى سۋ ىدىسىنان تۇرادى. سۋ اعىنى كەزىندە مەحانيكالىق ەنەرگيا, ونىڭ ىشىندە قىسىم ايىرماشىلىعىنا بايلانىستى, ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالادى. اتالعان قۋات ءبىر جىلعا ەركىن جەتەدى. مۇنداي ەلەكتر ستانساسىنا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جىلىنا ءبىر رەت جۇرگىزىلسە دە جەتكىلىكتى. 7600 ساعاتتان سوڭ جابدىقتىڭ ءبىر بولىگىن اۋىس­تىرۋ قاجەت بولادى. شاعىن قۋاتتى مودەلدى ءوز قولىممەن جيناپ, ءىس جۇزىندە سىناقتان وتكىزدىم. قالعان ەكەۋىن تەك قاعاز جۇزىندە, تەوريالىق تۇرعىدا عانا ەسەپتەپ شىعاردىم. قازىر استانادا سۋ ەلەكتر ستانسالارى قۇراستىرىلاتىن كاسىپورىن اشىلىپ جاتىر. ول الداعى ايلاردا ىسكە قوسىلۋعا ءتيىس.

تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, تاجىريبەلى مامان ءوزىنىڭ ونەرتابىسى ءتىپتى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن ءىرى كومپانيالارمەن دە باسەكەگە تۇسە الاتىنىنا بەك سەنىمدى. ايتا كەتكەن ءجون, بۇل – ق.يسماعۇلوۆتىڭ ءۇشىنشى ونەرتابىسى. العاشقى ەكەۋى مالشىلاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان.

سوعىستان كەيىنگى جىلى دۇنيەگە كەلگەن قايروللا بوزبالا شاعىندا-اق قوي باعاتىن اكەسىنە كومەكتەسىپ, اۋىل ەڭبەگىنىڭ اۋىرتپالىعىن كورە ءجۇرىپ, ونى جەڭىلدەتۋ جولدارىن ويلاي باستايدى. مەكتەپتەن كەيىن اعاسىنىڭ كەڭەسىمەن لەنينگراد كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيلي­ششەسىن ءبىتىردى. تاڭداعان ماماندىعى دا كىسى قىزىعارلىق – گيدرواكۋستيكا. بىراق بۇل سالادا جۇمىس قايدان شىعا قويسىن. تۋعان اۋلىنا ورالعان سوڭ شوپاننىڭ كومەكشىسى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى. جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ زووتەحنيك مامان­دىعىن وقىپ الدى.

– بەينەتكەش مالشىلار قاۋىمىنىڭ ەڭ اۋىر جۇمىسى – قورا-قوپسىلاردى قوردالانعان قي, كوڭنەن تازارتۋ, – دەيدى ول. – ەرتەرەكتە ونى كۇرەكپەن اۋدارىپ, تەزەككە اينالدىراتىن. مەن قۇدىقتان سۋ كوتەرۋگە قولدانىلاتىن موتور قوندىر­عىسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بۇل ۇدەرىستى قالاي اۆتوماتتاندىرۋعا بولاتىنىن ويلاپ تاپتىم.

قوندىرعى قالىپتى جۇمىس ىستەپ كەتكەنگە دەيىن كوپتەگەن سىناق, ەسەپتەۋ, موديفيكاتسيا قاجەت بولدى. اقىرىندا ىزدەنىس ناتيجە بەرگەن سوڭ مالشىلار جاس جاڭاشىلدىڭ ىلكىمدى جوباسىنا كوپتەپ جۇگىنە باستادى. وبلىستىق ونەر­تاپقىشتار قوعامى قايروللاعا ارناۋلى پاتەنت پەن 1500 رۋبل سىياقى بەردى.

ق.يسماعۇلوۆتىڭ تاعى ءبىر ونەرتا­بىسى – باتىس قازاقستان مەن اتىراۋ وبلىسىنداعى مالشىلار ءالى كۇنگە دەيىن پايدالانىپ كەلە جاتقان قالدىقسىز جىلجىمالى مال سويۋ بەكەتى. قاساپحانادا ۇشالاردىڭ ءىشى بىردەن تازارتىلىپ, سۇيەكتەرى مەن تۇياقتارى ۇنعا وڭدەلەدى. قوندىرعى ءبىر اۋىسىمدا 25 باسقا دەيىن ءىرى قارا مالدى, 50 باسقا دەيىن ۇساق مالدى باستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وندىرىستىك ۇدەرىستەردى قالاي جاق­سارتۋعا بولاتىنىن تەك قولمەن ەمەس, ەڭ الدىمەن باسپەن ويلاۋ, اقىل-ساناعا سالۋ قايروللا يسماعۇلوۆتىڭ قاي سالادا, قان­داي قىزمەتتە ىستەسە دە باتىل ۇستا­نىمى, اداستىرماس تەمىرقازىعى بولدى. تاس­قالاداعى دايىنداۋ كەڭسەسىندە قىز­مەت ەتىپ جۇرگەنىندە مەكەمەنىڭ جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋىنە ۇيىتقى بولىپ, سونىڭ ارقاسىندا وب­لىستىق شيكىزات بازاسىنىڭ ديرەكتورى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. كاسىپورىن دالادان جينالعان ءجۇن, تەرىلەردى قازاق­تىڭ ەجەلگى حالىق ادىسىمەن وڭدەپ, جا­پونيا مەن ەۋروپا ەلدەرىنە جونەلتتى. تۇسكەن قاراجات سول كەزدە تاپشى بولعان قۇرال-جابدىق, كيىم-كەشەك, ازىق-تۇ­لىك ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. بۇل وزىق تاجىريبە جو­نىندە سوناۋ 1983 جىلى «سوتسياليستىك قا­زاقستان» گازەتىندە ارنايى جازىلىپتى.

قايرەكەڭ 70 جاستى القىمداپ بارىپ زەينەتكەرلىككە شىقتى. دەگەنمەن ارداگەر ەڭبەك دەمالىسىندا دا قاراپ وتىرا المايدى. تەحنيكالىق تۇرعىداعى ىزدەنىس, تابىسىمەن قاتار, ونىڭ ءبىر اڭسارى – سيقىرلى پوەزيا. ءار جىلدارى جازعان ولەڭ-تولعاۋلارى, ەسسە-اڭگىمەلەرى ءۇش كىتاپ بولىپ جارىق كوردى. گازەت-جۋرنال بەتتەرىندە دە ءجيى جاريالانىپ تۇرادى. ءتۇرلى تاقىرىپتاردى قوزعايتىن تۋىندىلاردا ءومىردىڭ بارلىق قىرلارى كورىنىس تاپقان. ولەڭ-جىرلاردىڭ ويى كەلىستى, ءتىلى شۇرايلى, جەڭىل وقىلادى, جۇرەككە جىلى تيەدى. وقىرماندار تاراپىنان لايىقتى باعاسىن العان. كىسىلىگى مەن كىشىپەيىلدىلىگىن تەڭ ۇستاعان, مەنى كەم, الدى كەڭ اقساقالدىڭ ءورىستى ءومىر جولى كەيىنگى وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە.