اتالعان قۇندى ەسكەرتكىشپەن العاش رەت 1943 جىلى ح.پەرلەە دەگەن ارحەولوگ-ەتنولوگ عالىم تانىسىپ كورىپ, ازداعان جىل ۇزىلىستەن كەيىن 1960-1970 جىلدارى زەرتتەۋ ىسىمەن تۇراقتى اينالىسىپتى. ناتيجەسىندە, 1976 جىلى «كوشپەلىلەردىڭ تەك-تۇقىمىن ءمور-تاڭبا ارقىلى انىقتاۋ» اتتى ەڭبەك جازىپ شىعىپتى. عالىم بۇل تۋىندىسىندا جالپاق تاسقا بادىزدەلگەن ءمور-تاڭبالاردىڭ جاسالۋ ءستيلىن انىقتاپ, ەرتە داۋىردەن بەرى قولدانىپ كەلە جاتقان گەرالديكالىق رامىزدەرمەن سالىستىرا زەرتتەگەن.
ناتيجەسىندە, بۇل ءمور-تاڭبالاردىڭ دەنى تۇرىك داۋىرىنە ءتان ەكەنى انىقتالعان. ءتۇسىندىرىپ ايتساق, ۇزىندىعى 6 مەتر, كولدەنەڭى 2-3 مەتر, قالىڭدىعى 60-70 سم بولاتىن جالپاق تاستىڭ (سۋرەتتە) بەت جاعىنا 180, ارتىنا 40, قىرىنا 50, بارلىعى 270 ءمور-تاڭبا قاشالعان.
بۇل نىسانعا 1974-1981 جىلدارى موڭعول-كەڭەس بىرلەسكەن زەرتتەۋ توبى, 1991-1993 جىلدارى موڭعول-جاپون بىرلەسكەن ء«ۇش وزەن» عىلىمي جوباسى, 1992-1996 جىلدارى موڭعول-كورەيا بىرلەسكەن «شىعىس موڭعوليا» عىلىمي ەكسپەديتسياسى, 2005-2008 جىلدارى موڭعول-جاپون بىرلەسكەن «شىعىس موڭعول» ەكسپەديتسياسى, 2008-2013 جىلدارى موڭعول-كورەيا بىرلەسكەن «مونسون» جوباسى اياسىندا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى.
جوعارىدا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى ايتساق: «اراسان تاس ەسكەرتكىش نىسانى – ادامزات تاريحىنىڭ مىڭداعان جىلدىق ماتەريالدىق جانە رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ قورى بار قاسيەتتى ورىن» دەگەن باعا بەرىلىپتى. بۇل پايىمدى تۇسىندىرەر بولساق, جەر قىرتىسىنىڭ 2,5 – 3,5 مەتر تەرەڭدىگىندە پالەوليت, 1,5 – 2,20 مەتر تەرەڭدىگىندە مەزوليت, 65 – 110 سم تەرەڭدىكتە نەوليت داۋىرىنە ءتان 8 مىڭنان استام تاس قۇرال تابىلىپ وتىر. بۇل جادىگەرلەر حاقىندا اتاقتى ارحەولوگ, اكادەميك ا.پ.وكلادنيكوۆ: «مۇنداعى مۇرالار – جۇزدەگەن مىڭ جىل بويى جەرگىلىكتى ءداستۇرىن ساقتاعان وزىندىك ەرەكشەلىگى بار جادىگەرلەر. ەڭ باستىسى, بۇل اۋماقتا تومەنگى پالەوليت, مەزوليت, نەوليت داۋىرىنە ءتان تاس قۇرالدار جانە ەرتە ورتاعاسىرلىق مۇرالاردىڭ اسا ۇلكەن قورى بار. بۇل جادىگەرلەر ۋاقىتتىق تۇرعىدان: پالەوليت داۋىرىنەن باستاپ, موڭعول يمپەرياسى قۇرىلعانعا دەيىنگى ارالىقتى قامتىپ وتىر. سونىمەن قاتار بۇل ولكەدەن ساق, عۇن, تۇرىك ءداۋىرىنىڭ قورعاندارى مەن مولالارى كوپتەپ كەزدەسەدى. وسى مولالارعا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسىن جۇرگىزگەن كەزدە ءار داۋىرگە ءتان قىش ىدىستاردىڭ سىنىعى مەن جەبەلەر كوپتەپ تابىلادا. بۇنداي ءار داۋىرگە ءتان ارتەفاكتىلەر جيىنتىعى ءبىر جەردە توپتاسقان نىسان الەمدە جوق» دەپ عىلىمي نەگىزدە باعا بەرگەن ەكەن.
