ەڭ العاش ەلىمىزدە بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ اتىراۋ وبلىسىندا ىسكە اسقانى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە قىزىل بالىق – اتىراۋدىڭ باستى برەندى. وتكەن عاسىردا كاسپي تەڭىزىنىڭ بەكىرە تۇقىمداس بالىعى مەن ۋىلدىرىعىنىڭ الەمدىك نارىقتاعى ۇلەسى 90 پايىز بولدى. بالىق كاسىبىمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىق تەڭىز بەن جايىق وزەنىنەن قىزىل بالىقتى اسا كوپ مولشەردە اۋلاي وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە جەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن كەيىنگى جىلدارى بۇل سالادا ىرگەلى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2021-2030 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى قابىلداندى.
وسى ورايدا اتىراۋ وڭىرىندە ەڭبەكقورلىعىمەن دارالانىپ, ءوز زامانداستارىنا ۇلگى-ونەگە بولعان تاعاي جۇماش ۇلى تۋرالى ءسوز قوزعاماقپىن. ەڭبەك ادامدارى – قاشاندا قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى. حالىق ەڭبەككە بەيىم بولسا ەل ىرىسقا كەنەلىپ, وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭەلىپ, باي-قۋاتتى, باسەكەگە قابىلەتتى مەملەكەت بولىپ قالىپتاسادى. سوندىقتان قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى اتانعان ازاماتتاردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ جۇمىستىڭ ونىمدىلىگىنە سەپ بولارى ءسوزسىز.
حالقىمىزدا «ەڭبەگىمەن ەر سىيلى, ونبەگىمەن جەر سىيلى» دەگەن ءسوز بار. ەرتە كوكتەمنەن تاڭمەن تالاسا تۇرىپ, كەش قارايعانعا دەيىن بالىق شارۋاشىلىعىندا دامىلسىز ەڭبەك ەتىپ, ناپاقامدى ادالىنان تابامىن دەگەن ەڭبەككەرلەر كوپ. جاقىندا سونداي جاننىڭ ءبىرى – ءوز ءىسىنىڭ حاس شەبەرى, مايتالمان مامان تاعاي جۇماش ۇلىنىڭ ەسىمى اتىراۋ قالاسىنىڭ قىزىلبالىق اۋىلىنداعى كوشەلەردىڭ بىرىنە بەرىلدى. وسى سالتاناتتى ءىس-شاراعا جەرگىلىكتى اكىمدىك وكىلدەرى, اۋىل تۇرعىندارى, تۋعان-تۋىستار جينالدى. سالانىڭ ارداگەرلەرى تاعاي جۇماش ۇلىنىڭ ءوڭىر شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە قوسقان ۇلەسى, ەڭبەكتەگى قاجىرلى ءىس-قيمىلى, كوپكە ۇلگى بولعان بولمىسى تۋرالى تاعىلىمدى ەستەلىك ايتتى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەڭبەككەردىڭ حالقىنا جاساعان قىزمەتىن ۇلكەن قۇرمەتپەن ەسكە الدى. ەڭبەك ارداگەرىنىڭ ۇرپاعى امانجول ۇزاقباي ۇلى اۋىل تۇرعىندارىنا اس بەرىپ, قۇران باعىشتادى.
تاعاي جۇماش ۇلى 1911 جىلى بۇرىنعى گۋرەۆ وبلىسى نوۆوبوگات اۋدانىنىڭ (قازىرگى اتىراۋ وبلىسىنىڭ يساتاي اۋدانى) ماناش اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى جۇماش قاراپايىم بالىقشى بولعان. 1920 جىلى اكەسى ومىردەن وتكەننەن كەيىن تاعاي 1925 جىلعا دەيىن اناسىنىڭ تاربيەسىن كورىپ, جاستايىنان ەڭبەكقور, ەلگەزەك بولىپ وسەدى. 1925 جىلدان 1930 جىلعا دەيىن ءومىردىڭ قيىن تاۋقىمەتىن ارقالاعان 14 جاستاعى جاس بالا بالىقشى اعايىندارىنا ىلەسە ءجۇرىپ قايىققا ءمىنىپ, كاسىپ جاساپ, وتباسىن اسىراعان. تياناقتىلىعىمەن كوزگە تۇسكەن ول 1930 جىلدان باستاپ «قىزىلبالىق» ۇجىمشارىنا قابىلدانىپ, ەڭبەك جولىن بالىقشى كاسىبىنەن باستايدى. 1935 جىلدان زۆەنو جەتەكشىسى بولىپ, جىل سايىنعى مىندەتتى جوسپارىن ۇزدىكسىز ورىنداپ وتىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1939 جىلى سول كەزدەگى بيلىك تاراپىنان بىرنەشە رەت ماراپات العان. 1963 جىلى كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ جارلىعىمەن بالىق ءوندىرۋ مەن بالىق ونىمدەرىنىڭ وندىرىسىندە مەملەكەتتىك جوسپار مەن مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدا قول جەتكىزگەن تابىستارى ءۇشىن جەرلەستەرى اراسىنان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالدى. بۇل ۇلكەن جەتىستىك كەيىنگى ۇرپاقتارىنا وشپەستەي ۇلگى-ونەگە بولدى. تاعاي جۇماش ۇلى – ءبىزدىڭ ناعاشى اتامىز. ونىڭ تۇڭعىش قىزى مارقاما تاعايقىزى – مەنىڭ انام. ناعاشى اتامىز اتىراۋ ەلىنە تانىمال, ەل داۋلەتى جولىندا ايانباي تەر توككەن ازامات.
بۇگىنگى ۇرپاق تاعاي جۇماش ۇلىنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن جۇرتىنا جاساعان جاقسىلىعىن ماقتان تۇتادى. وسى ورايدا وتكەن تاريحتى دارىپتەپ, جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋدە وسىنداي ەڭبەك ادامدارىنىڭ ەرلىگىن ۇمىتپاي, ۇلگى كورسەتىپ جاتقان اۋداندىق, اۋىلدىق اكىمدىك باسشىلارىنا العىسىمىز شەكسىز. قازاقتا «اكە كورگەن وق جونار, انا كورگەن تون پىشەر» دەگەن ءسوز بار. بۇگىندە تاعاي اتادان تاراعان ۇرپاق ەلىمىزدىڭ ءار سالاسىندا ەسەلى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
مەملەكەت باسشىسى ەڭبەك ادامىنا دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ايتتى. وسىعان وراي تىندىرىمدىلىعىمەن ەلەنگەن جانداردى مەملەكەت تاراپىنان قولداپ, كوتەرمەلەۋ – يگى قادام. بۇل جۇرتشىلىقتى قوعام ىسىنە سەرگەك قاراۋعا, ەلدى كوركەيتۋگە بەلسەنە اتسالىسۋعا جۇمىلدىرادى. سول تۇرعىدا قاراپايىم كاسىپ يەلەرىنە قۇرمەت كورسەتۋ, الدىڭعى تولقىن اعالاردىڭ ەڭبەگىن ۇمىتپاي باعالاي ءبىلۋ ءوز ءىسىنىڭ شەبەرلەرىن قۇرمەتتەۋ قۇندىلىعىن نىعايتا تۇسەرى انىق.
قانىش مولداباەۆ,
تمد جانە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەنەرگەتيگى
استانا
