سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
جاساندى زەردە قازىردىڭ وزىندە ءبىلىم سالاسىنا ۇلكەن وزگەرىس اكەلىپ جاتىر. وسىنداي اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى وقىتۋ كەزىندە ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر شارتتاردى ەسكەرۋ قاجەت. مۇنداي شارتتار ءتۇرلى پەداگوگيكالىق زەرتتەۋلەر ارقىلى انىقتالادى. بۇعان دەيىن مۋلتيمەديالىق قۇرالدار, گيپەرماتىندەر جانە ۆيرتۋالدى شىندىق سياقتى سالالاردا ىرگەلى ىزدەنىستەر بولدى. ەندى جاڭا تەحنولوگيالاردى ءبىلىم سالاسىندا ۇتىمدى قولدانۋ جولدارىن زەرتتەۋ قاجەت.
تمد ەلدەرىندە جاساندى زەردەنى ءتيىمدى قولدانۋعا قاتىستى كەيىنگى 20 جىلدا بىرنەشە ديسسەرتاتسيا قورعالدى. مىسالى, سونداي ەڭبەكتەردىڭ بىرىندە «Rosenblatt Perceptron» نەيروندىق جەلىسى پايدالانىلعان. بۇل – مەكتەپتەگى ينفورماتيكا پانىنە ارنالعان ەسەپتەردى ىرىكتەۋگە ارنالعان جۇيە. وسىلاي تاڭدالعان ماتەريالداردىڭ كومەگىمەن وقۋ ناتيجەلەرىن شىنايى باعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. باسقا دا زەرتتەۋلەردە جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن, ونىمەن قوسا ينفورماتيكانى جالپى وقىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن انىقتاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
البەتتە, نەيروندىق جەلى مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ يگىلىگىنە قاتىستى مۇنداي ىزدەنىستەردى جالعاستىرۋ كەرەك ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. الايدا جاساندى زەردە ۇسىنعان اقپاراتتاردىڭ وقۋشىلاردى دا, مۇعالىمدەردى دە شاتاستىرىپ, وقىتۋدىڭ مازمۇنى مەن ادىستەرىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىن تۇستارى دا جوق ەمەس. اتالعان تەحنولوگيا كەيدە جالعان اقپارات كوزدەرىنە سىلتەمە جاساپ, باستاپقى دەرەككوزگە سايكەس كەلمەيتىن دايەكسوزدەردى كەلتىرەدى. مۇنداي قاتەلىكتەر جۇيەنىڭ ءالى دە تولىق قالىپتاسپاعانىنان ءارى سۇراق قويۋشىنىڭ بۇلدىر ساۋالدارىنىڭ سالدارىنان بولۋى مۇمكىن. تەوريالىق جانە ەمپيريكالىق زەرتتەۋلەردى ەسەپكە الماي جاتىپ, وسىنداي تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ مۇعالىمدەردىڭ جىلدار بويى قالىپتاسقان وقىتۋ ادىسىنە ءارى عىلىمي قىزمەت جۇيەسىنە تەرىس اسەر ەتەدى.
زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە قالىپتاساتىن جاڭا تاسىلدەردىڭ ءسوزسىز العاشقى كەزەكتەگى قولعا الۋشىلارى پەداگوگتەر بولۋعا ءتيىس. ەرەكشە اتاپ وتەرلىك ءبىر جايت, وقىتۋدىڭ ماقساتىن, مازمۇنىن جانە ادىستەرىن ازىرلەۋدە تابيعي جانە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دۇرىس ۇيلەستىرىلۋىنە كوڭىل اۋدارۋ قاجەت. ويتكەنى جاساندى زەردە كەيدە وڭدەيتىن اقپاراتتىڭ ماعىناسىن «تۇسىنبەيدى» ءارى تاپسىرمانى تازا «تەحنولوگيالىق» تۇردە جۇزەگە اسىرادى. جوعارىدا ايتىلعان تۇجىرىمداردى ەسكەرە وتىرىپ, بىرنەشە زەرتتەۋدى ۇسىنۋعا بولادى. اتاپ ايتساق, وقۋ ماتەريالدارىنىڭ ساپاسىن باعالاۋ ماقساتىندا جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ, جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە ينفورماتيكانى وقىتۋدىڭ ماقساتتارى مەن مازمۇنىن دامىتۋ, اتالعان تەحنولوگيا كومەگىمەن وقىتۋ قۇرالدارىن سۇرىپتاۋ, بىرىزدىلەندىرۋ (ۋنيفيكاتسيالاۋ) جانە بىرىكتىرۋ, بارلىق ءپاندى وقىتۋدا ەرەكشە سىني ويلاۋدى قالىپتاستىرۋ.
باقىلاۋ جانە باعالاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. مىسالى, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن ءادىل باعالاۋ, ولاردىڭ قابىلەتىن انىقتاۋ جانە ءبىلىم جۇيەسىنىڭ دامۋ باعىتتارىن بولجاۋ ءۇشىن جي-ءدىڭ جاردەمى مول.
سونىمەن قاتار ساباقتان تىس جانە تاربيە جۇمىستارىنا جي-ءدى قولدانۋ كەزىندە ادامنىڭ ەموتسياسى مەن تاربيەلىك ىقپالىن ەسكەرۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى, جاساندى ينتەللەكتىنى قوسىمشا قۇرال رەتىندە پايدالانۋ ارقىلى وقۋشىلارمەن جۇمىس ىستەۋ ادىستەرىن جەتىلدىرىپ, اتا-انالارمەن جانە ۇستازدارمەن قارىم-قاتىناستى وڭتايلاندىرۋعا بولادى.
مۇعالىمدەردىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك جۇمىستارىن دامىتۋ ماقساتىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىگى زور. مىسالى, پەداگوگيكالىق تاجىريبەلەردە جي-ءدى قولدانىپ, عىلىمي دەرەككوزدەردى تابۋعا جانە تالداۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ءبىلىم سالاسىنداعى جوبالاردى جەتىلدىرۋدە ونىڭ پايداسى وراسان. سوندىقتان جي-ءدى قولدانۋ جونىندە مۇعالىمدەردى دايارلاپ, جاڭا تەحنولوگياىڭ جىلدام وزگەرىسىنە دايىن بولۋىمىز كەرەك.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل زەرتتەۋلەردىڭ ءتىزىمى ءالى تولىق ەمەس, ونى كەڭەيتىپ, ناقتىلاۋ قاجەت. الايدا قازىرگى تاڭدا عىلىمي جانە ءبىلىم ۇيىمدارىندا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى باستاۋ ءۇشىن وسىنداي ءتىزىمدى انىقتاۋ وتە ماڭىزدى. ءبىلىم سالاسىندا جي-ءدى قولدانۋ جان-جاقتى زەرتتەلىپ, عىلىمي نەگىزدەلگەن جانە ناقتى قاجەتتىلىگى بار ادىستەردى تالاپ ەتەدى.
جوعارىدا اتالعان بولاشاعى بار زەرتتەۋ باعىتتارى ەلىمىزدەگى عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋعا ارنالعان ءتۇرلى باعدارلاما مەن جوبانى جاساۋعا كومەكتەسەدى. سونىمەن بىرگە ماگيسترانتتار, دوكتورانتتار مەن ىزدەنۋشىلەر وزدەرىنىڭ شىعارماشىلىق جۇمىستارىن جوسپارلاۋدا بۇل زەرتتەۋلەردى پايدالانا الادى.
ەسەن بيدايبەكوۆ,
پروفەسسور-زەرتتەۋشى
