سەرىكتەستىكتىڭ العاشقى قادامدارى
ونى قۇرعان, كەيىن ەڭبەك ەرى اتاعىن العان گەننادي يۆان ۇلى زەنچەنكو. كەڭەس وكىمەتى جىلدارىندا اكەسى يۆان ەمەليان ۇلى بىرنەشە ۇجىمشار مەن كەڭشار قۇرىپ, شەبەر ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن كوزگە تۇسكەن ەكەن. بالاسى گەننادي دە قارا جەردىڭ ماڭىنان اۋلاق كەتپەي, سوۆەت اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇرگەن جەرىنەن ءوز قالاۋىمەن سول جىلدارى ارتتا قالىپ, وبلىستاعى تۋبەركۋلەزگە ۇشىراعان قارا مالدىڭ ءبارىن جينايتىن نوۆونيكولسك كەڭشارىنا ديرەكتورلىققا سۇرانىپ كەلەدى. ونىڭ تاڭداۋىن كوپ ادام تۇسىنبەيدى, جاقىندارى دا وعان رازى بولمايدى. الايدا ىسكەر باسشى تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ارتتا قالعان كەڭشاردى ەكى جىلدىڭ ىشىندە قاتارعا قوسادى.
ەرتەڭگى كۇننەن ءۇمىت كۇتپەي بويكۇيەزدىككە سالىنىپ, باستارى قوسىلا قالسا اششى سۋ ىزدەيتىن ادامداردى جۇمىسقا تارتىپ, شاڭىراعى شايقالىپ كەتكەن شارۋاشىلىقتى تۇلەتۋ وڭاي ەمەس ەدى. الدىمەن ول كۇندىز-ءتۇنى شاپقىلاپ, «تۋبەركۋلەزگە ۇشىراعان مالداردى باعىپ وتىر» دەگەن جامان اتتان قۇتىلىپ, بارلىق اۋرۋ مالدى قاساپتاپ, ەتىن وتكىزەدى دە اقشاسىنا ءبىر جازدا جاڭا قورالار تۇرعىزىپ, بالتىق بويىنان اۋىرماعان ءسۇتتى سيىرلار جەتكىزەدى. جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ايتقانىن عانا ورىنداپ, وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي جۇرە بەرسە دە بولادى عوي, بىراق شارۋانى جاڭعىرتۋدى, حالىقتىڭ كوڭىلىن كوتەرۋدى ويلاعان باسشى دەگەنىنە جەتىپ, كەڭشاردى الدىڭعى قاتارعا شىعارىپ, «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىنە يە بولادى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ەكونوميكالىق داعدارىستى ەڭسەرىپ, جاڭا زامانعا تەز يكەمدەلىپ, شارۋاسىن شاتقاياقتاتپاي الىپ كەتكەن شارۋاشىلىقتار ساۋساقپەن سانارلىق. كوپتەگەن ديرەكتور قارا باسىنىڭ قامىن ويلاپ, كەڭشاردىڭ جارامدى مۇلكىن, مالىن ساتىپ, قالتاسىن قامپايتىپ, جايلى جەرلەرگە كوشىپ كەتتى. نارىقتىق قاتىناس باستالعاندا ونىڭ جاعدايىنا ىڭعايلانىپ, جاڭا جەردە ءوزىنىڭ كاسىبىن اشقاندار كوپ بولعان جوق, كوبى شەتەلگە كوشتى. ال «نوۆونيكولسكي» كەڭشارىنىڭ باسشىسى ورنىنان قوزعالعان جوق, ءتىپتى جاڭا ەكونوميكالىق قاتىناسقا تەز يكەمدەلىپ, رەسپۋبليكاداعى وزىق شارۋاشىلىقتاردىڭ قاتارىنا كوتەرىلە الدى.
ەڭ الدىمەن ولشەپ قانا بەرىلەتىن ەلەكتر قۋاتىنا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ كەرەك بولدى. ويتكەنى ەلەكتر قۋاتى بولماسا سيىر ساۋىلمايدى, ەت پەن ءسۇت ساقتالمايدى, بيداي قىزا باستايدى, مەكتەپتە ساباق بولمايدى, ەم-دوم قابىلدانبايدى, بالاباقشا جۇمىس ىستەمەيدى... تاۋار-اقشا اينالىمى جۇرمەي قالىپ, بارلىق قوزعالىس قولما-قول ايىرباس, ياعني بارتەرلىك قاتىناستارعا قاراپ قالعان. گەننادي زەنچەنكونىڭ سول كەزدەرى كەڭشاردىڭ تەحنيكا-مەحانيزاتسيا سالاسىن باسقارىپ, باس ينجەنەر بولىپ جۇرگەن بالاسى گەننادي رەسەيدىڭ الىس-جاقىنداعى بارلىق اسكەري ءبولىمىن ارالاپ, تەحنيكاعا 28 ديزەلدى ەلەكتر ستانسالار ايىرباستاپ اكەلەدى. ال ديزەلدى ەلەكتر-ستانسالار «زەنچەنكو ي ك» بولىپ تىركەلگەن سەرىكتەستىكتى ەلەكتر قۋاتىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىپ, اينالانى دا سامالاداي جارقىراتادى.
اكە كورگەن وق جونار
گەننادي زەنچەنكو 2016 جىلى ومىردەن وتكەن سوڭ كوممانديتتىك سەرىكتەستىكتى ونىڭ بالاسى – ەكىنشى گەننادي باسقارىپ وتىر. بيىل كاسىپكەر ءوزىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ, جۋىردا وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ وعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اتىنان العىس حاتىن تاپسىردى. ءومىر بويى اكەسىمەن بىرگە ىستەپ, شارۋانىڭ قىر-سىرىن ابدەن مەڭگەرگەن گەننادي گەننادي ۇلى شارۋاشىلىقتى گۇلدەندىرىپ وتىر. ونىڭ شارۋاشىلىعىندا قازىر 3 800 تۇياق قارا مال بار. شارۋاشىلىق كۇنىنە 150 توننا ءسۇت ساۋىپ, ونى ءوزىنىڭ زاۋىتىندا وڭدەپ, 46 ءتۇرلى ءسۇت ءونىمىن شىعارادى. وسى ءسۇت وندىرۋدە شارۋاشىلىق وبلىستا دا الدىڭعى ورىندا. كوممانديتتىك سەرىكتەستىك 7 اۋىلدىڭ اۋماعىندا 40 مىڭ گەكتاردان ارتىق جەرگە استىق ەگەدى. بيىل ورتا ەسەپپەن گەكتارىنان 35 تسەنتنەردەن (كەي ۋچاستوكتاردا 50 تس) استىق ونىمدەرىن, 22 تسەنتنەردەن مايلى داقىل, 350 تسەنتنەردەن كارتوپ پەن جۇگەرى الدى. بارلىق قارا مالىنىڭ سانى 15 مىڭ تۇياقتان ارتىق. ساۋىلمايتىن بويداق مالداردى سەمىرتەتىن الاڭ دا بار. سونىمەن بىرگە شارۋاشىلىقتا 400-دەي سپورتتىق جىلقى, 500-دەي قوي بار.
ءسۇتتى «كارۋسەل» ادىسىمەن ساۋىپ جاتقانىنا ون جىلعا جۋىقتادى. ءار ساۋىن سيىردان كەشە قانشا ءسۇت ساۋىلعانى, بۇگىن قانشا بولعانى, ءسۇتتىڭ قۇرامىندا بەلوك پەن مايدىڭ قانشا ەكەنى, ءتىپتى ۇرىقتاندىرۋدىڭ ۋاقىتى قاشان بولۋ كەرەكتىگىنە دەيىن قۇلاعىنداعى داتچيكتەردەن تۇسەتىن اقپارات ارقىلى كومپيۋتەردەن كورۋگە بولادى. سيىردىڭ سالماعىنىڭ كەمىپ كەتكەنىن, جەمازىققا تابەتىنىڭ تومەندەپ قالعانىن, بويىنا ءبىر ناۋقاس جۇققانىن دا كومپيۋتەر ارقىلى انىقتاپ, ارناۋلى مامان تەزىرەك شارا قولدانادى. جەمازىق راتسيونى دا كومپيۋتەر ارقىلى انىقتالادى. قانشا سابان, جۇگەرى قوسپاسى, جەم, پىشەندەمە, قۇراما جەم – ءبارىنىڭ كولەمى كومپيۋتەرمەن انىقتالىپ, سۋعا شىلانىپ, ارالاستىرىلىپ, بىرىكتىرىلگەن سوڭ ارناۋلى تراكتور مالدىڭ الدىنا ءوزى تاراتادى ەكەن. قىسقاسى مۇنداعى جۇمىستىڭ ءبارى تسيفرلاندىرىلعان. وسى «فريزوي» تراكتورى بۇرىن 5 ادام اتقارعان شارۋانى جالعىز ءوزى اتقارادى. قازىر شارۋاشىلىقتا ونىڭ تورتەۋى بار.
مالعا قىسىم جوق, دالاعا باعىلماعانىمەن, قوراعا تىركەستىرە سالىنعان الباردىڭ ىشىندە جايىلىمداعىداي ەمىن-ەركىن ءجۇر. قىستا البارعا شىعاتىن ەسىك جابىلىپ, تەگىس قوراعا تۇرعىزىلاتىن كورىنەدى. بيىل تاعى دا 1 280 تۇياققا ارنالعان جاڭا بازانى تۇرعىزۋدى قولعا الىپتى.
ء«سۇت ونىمدەرىنە سۇرانىس ۇلكەن. تاۋارلارىمىزدى حالىق كوپ الادى. ەندەشە شارۋاشىلىعىمىزدى نەگە ۇلعايتپاسقا؟ ءبىز باسەكەلەستىكتەن قورىقپايمىز. قازىر رەسەي مەن بەلارۋستىڭ ءسۇت ونىمدەرى ءبىزدىڭ نارىعىمىزعا ەركىن ەنىپ جاتىر. وعان مەنىڭ ەشقانداي قارسىلىعىم جوق. حالىق ءوز قالاعانىن السىن. باسەكەلەستىككە ەركىندىك بەرۋ دەگەن سول عوي. ال ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزدىڭ تازالىعىن, ەشقانداي قوسپاسىز, تابيعي قالپىندا ەكەنىن حالىق بىلەدى», دەيدى گەننادي گەننادي ۇلى.
وسىنشا مالعا سەرىكتەستىك جىل سايىن 140 مىڭ توننا سيلوس, 12 مىڭ توننا ءشوپ پەن سابان, 12 مىڭ توننا جەم, 40 مىڭ توننا پىشەندەمە دايىندايدى ەكەن. لەنين, ترۋدوۆايا نيۆا, رۋبلەۆكا, نوۆوالەكساندروۆكا, ارالاعاش, نوۆونيكولسك اۋىلدارىندا سەرىكتەستىكتىڭ مال كۇتەتىن كەشەندەرى, استىق القاپتارى بار. سميرنوۆ سەلوسىندا ەلەۆاتورى, پەتروپاۆل قالاسىندا ءسۇت زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. اۋىلداعى تۇرعىن سانى 2,5 مىڭداي ادام, سونىڭ 1 200-ءى سەرىكتەستىكتە جۇمىس ىستەپ, ناپاقاسىن ايىرادى. ورتاشا ەڭبەكاقى 330 مىڭ تەڭگەدەن اسادى. الەۋمەتتىك سالاعا ىستەگەن جاقسىلىقتارى تۋرالى ايتىپ بەرۋدى وتىنگەنىمىزدە ونىڭ كوڭىلىندە الدەبىر الاڭ بارىن سەزدىك.
ء«سىز بىلەسىز بە, قازىر حالىق جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى. وزدەرىنىڭ اۋلاسىنا كارتوپ ەگۋدەن دە قالىپ بارا جاتىر. كوبى سەرىكتەستىكتەن جازدىرىپ الادى. وسى نوۆونيكولسك سەلوسىنىڭ اۋلالارىندا 58 عانا سيىر بار, بۇرىن 700 ەدى. 2017 جىلى مەن اۋىل تۇرعىندارىنا 11 مىڭ تاۋىق پەن ۇيرەك بالاپاندارىن تاراتقانمىن, ال بيىل تەك 2,5 مىڭىن عانا الدى. كارتوپ وتىرعىزۋ, جيناۋ جۇمىستارى بىزدە تەحنيكامەن اتقارىلادى. تەك ارتۋ ءۇشىن ترانسپورتيرگە تۇرۋعا كىسى كەرەك بولادى. سوعان وسى اۋىلدىڭ تۇرعىندارىن كەلتىرە المايمىن. اۆتوبۋس جىبەرىپ جاقىن ماڭداعى راسسۆەت, نوۆوپاۆلوۆكا اۋىلدارىنان الدىرۋعا ءماجبۇرمىن, ءبىر كۇن ىستەگەندەرىنە 10 مىڭ تەڭگەدەن تولەيمىن. بۇل جۇمىستارعا بۇرىنعىداي مەكتەپ وقۋشىلارىن دا تارتا المايسىڭ. ءسويتىپ بالالارىمىزدى دا ەڭبەكتەن بەزدىرىپ جاتىرمىز. ءوز قولدارىمەن ەڭبەكتىڭ ءدامىن تاتپاسا ەرتەڭ ولاردىڭ كۇنى نە بولادى؟ وسى ماسەلە تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ ءوز اۋزىنان «ەڭبەكقورلىق – باستى قۇندىلىعىمىز بولۋى كەرەك» دەگەن ءسوزىن ەستىدىم. ول الەمدەگى جوعارى دامىعان ەلدەر ءوز ۇرپاعىن جاس كەزىنەن تىنباي ەڭبەك ەتۋگە باۋليتىنىن ايتىپ, بىزگە دە سونى ۇلگى ەتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. مىنە, وسىنى ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك. مەن ءوزىمىزدىڭ مەكتەپتەرىمىزگە پەتەربۋرگ قالاسىنان ستانوكتار اكەلىپ بەردىم, قىز بالالار ءۇشىن تىگىن ماشينالارىن الدىردىم. بالالاردىڭ ەڭبەككە قىزىققانىن كورگەندە ءماز بولاسىڭ», دەيدى ول.
قازىر «زەنچەنكو ي ك» كوممانديتتىك سەرىكتەستىگىنە استىق القاپتارىن قوسقان شاعىن اۋىلداردىڭ مەكتەپتەرى جابىلعان. ولاردا ارناۋلى ماماندار بولماعاندىقتان, وقۋ ساپاسى قۇلدىراپ كەتكەن. وسىنى ەسكەرگەن شارۋاشىلىق باسشىسى ولاردىڭ وقۋشىلارىن ارنايى اۆتوبۋستارمەن قىسى-جازى ورتالىقتاعى ساپالى مەكتەپكە تاسيدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ورتالىقتىڭ وقۋشىلار سانى 360-قا جەتكەن. مەكتەپتەرى زورعا تۇرعان اۋىلداردىڭ بالالارىندا ءبىلىم ساپاسى ارتىپ, ءتۇرلى كونكۋرستان جۇلدەلى ورىندار الا باستاعان. ونىڭ ۇستىنە, اۋىل بالالارىنا سەرىكتەستىكتىڭ ەسەبىنەن ەكى مەزگىل ىستىق تاماق بەرىلەدى. ال نوۆونيكولسكىنىڭ ءوز بالالارى كۇنىنە ءبىر-اق رەت ىشەدى. 150 ورىندىق جارقىراعان بالاباقشانىڭ شىعىندارى دا سەرىكتەستىكتىڭ موينىندا. جىل سايىن سەرىكتەستىك 25 جاڭا ءۇي تۇرعىزادى. «ەسكى ۇيلەردى قۇلاتىپ, جاڭا, جايلى ۇيلەر تۇرعىزىپ, حالىققا بەرەمىز. مەن ارتىق قاراجاتىما شەتەلدەن ۆيللا, ياحتا, ۇشاق ساتىپ المايمىن, بارلىق دۇنيەم وسى جەردى, ءوڭىردى وركەندەتۋگە قۇيىلادى» دەيدى كاسىپ يەسى.
ورتالىقتاعى بارلىق تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ 75 پايىزى – كوممانديتتىك سەرىكتەستىكتىڭ مەنشىگى. ولار تۇرعىندارعا ايىنا 700 تەڭگە فورمالدى تۇردەگى جالداۋ اقىسىمەن بەرىلگەن. ادام زەينەتكە شىقسا دا تۇرا بەرەدى, بىراق ساتۋعا, ايىرباستاۋعا رۇقسات بەرىلمەي, ومىردەن وتكەندە عانا قايتا الىنادى.
نوۆونيكولسك سەلوسىنىڭ ورتالىعىندا مەكتەپ, بالاباقشا, سپورت كەشەنى, مۇز ايدىنى, امبۋلاتوريا, باسسەين جانە تاماشا پارك بار. ولاردىڭ نەگىزگى شىعىندارىن دا سەرىكتەستىك وتەيدى. گەننادي زەنچەنكو اقساقالدىڭ ەسكەرتكىشى مەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قاھارماندارىنا ارنالعان مەموريال دا وسى پاركتە ورنالاسقان. بۇدان باسقا تاعى ءبىر پارك سالىنباقشى. وعان دا سەرىكتەستىك 200 ملن تەڭگە قاراجات بولگەن. نوۆونيكولسك اۋىلىن كىرسە-شىققىسىز قىلىپ تۇرعان وسىنداي اسەم ورىندار.
گ.زەنچەنكو باسقا كونفەسسيالاردىڭ وتىنىشتەرىن دە جەردە قالدىرمايدى. مىسالى, رۋبلەۆكا, بوستاندىق اۋىلدارىنا نامازحانا سالۋعا كومەك قاراجاتىن بولگەن.
جەردى سۇيسەڭ, نەسىبەسى مول بولادى
«مەن اتامنىڭ, اكەمنىڭ ءوزىمنىڭ, بالالارىمنىڭ تابىستى بولۋ سەبەبى جەردى سۇيگەننەن دەپ ويلايمىن. جەردى كۇتىپ, ايالاپ, تاماققا تويدىرىپ وتىرساڭ, ول دا بارىن ءيىپ بەرەدى» دەيدى. گ.زەنچەنكو. ءبىز ونىڭ بۇل ءسوزى ۇلى ابايدىڭ «ەڭبەك ەت, ەڭبەك ەتسەڭ قارا جەر دە بەرەدى, قۇر تاستامايدى» دەگەن سوزىمەن ۇندەس ەكەنىن ايتتىق.
گەننادي گەننادي ۇلىنىڭ ويىنشا وسى كۇنگە دەيىن ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كەدەرگى بولىپ كەلگەن ماسەلە – جوعارىعا شىنايى اقپار بەرمەۋ. سونىڭ كەسىرىنەن سۋبسيديا دا دۇرىس بەرىلمەي كەلدى, قولداۋ نەسيەسى دە قاۋقارسىز بولدى, قوسىپ جازۋ دا ورىستەي ءتۇستى.
«اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ استىق, ءسۇت, ەت, كارتوپ ونىمدەرى بويىنشا قوسىپ جازۋعا جول بەرىلدى. ءوز تاراپىمىزدان ءبىز ناقتى ستاتيستيكانى انىقتاپ, جەرگە ساراپ جاساپ, تىڭايتقىش, تەحنيكا الۋعا, تۇقىمدى جاڭارتۋعا ناقتى سۋبسيديا مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋدى تالاي سۇرادىق. بىراق ءبىزدىڭ ءسوزىمىزدى بۇرىنعى مينيسترلەر جوعارىعا جەتكىزبەدى, قوسىپ جازدىرتۋدى جالعاستىرا بەردى. قازىر جاعداي وزگەردى. بيىلعى كوكتەمنەن باستاپ شارۋاشىلىقتارعا 5 پايىزدىق وسىممەن قولجەتىمدى نەسيە بەرىلدى. بۇل ءتىپتى سۋ تەگىن دەگەن ءسوز عوي, ويتكەنى ينفلياتسيانىڭ ءوزىنىڭ ءوسىمى 10 پايىزداي. وسى «كەڭ دالا» باعدارلاماسى بويىنشا كوكتەمگى ەگىس جانە كۇزگى جيىن-تەرىن جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن اگروونەركاسىپ كەشەن سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋعا بولىنگەن نەسيە كولەمى 2024 جىلى 140 ميلليارد تەڭگە بولدى. نەسيەنى قايتارۋ مەرزىمى – كەلەسى جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىنگى ارالىقتى قامتيدى. بۇل نەسيەنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى سوندا – ونى الۋشى فەرمەر كەپىلدىك سوماسىنىڭ 15 پايىزىن قامتاماسىز ەتسە بولعانى, قالعان 85 پايىزىنا «دامۋ» قورى كەپىلدىك بەرەدى. مۇنداي جەڭىلدىك بۇرىن-سوڭدى جاسالعان ەمەس. وسىنىڭ ۇستىنە ءار شارۋاشىلىق بويىنشا توپىراقتىڭ قۇنارىنا ساراپ جاسالدى. قازىر ءاربىر شارۋانىڭ قولىندا جەر ساپاسىن كورسەتكەن كارتا بار. وسىنداي قامقورلىق جاسالىپ, وعان ساپالى تىڭايتقىش قۇيىلعان سوڭ بيىل جەر دە بارىنشا مول ءونىم بەرىپ وتىر. ال ايرىقشا ەڭبەك سىڭىرىلگەن ۋچاستوكتەر 40-50 تسەنتنەرگە دەيىن استىق بەردى, جەر قۇنارلىلىعىن كوتەرە الماعان كەيبىر شارۋالار باياعى 18 تسەنتنەردەن الىپ جاتىر», دەيدى گەننادي زەنچەنكو.
بيىك تابىس – تىنىمسىز ەڭبەكتە
ءبىز گەننادي گەننادي ۇلىنان اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ بويىنشا ءوزىنىڭ ويلارى مەن ۇسىنىستارىن سۇرادىق.
«الدىمەن ساپالى تۇقىمدى ءوزىمىز شىعارا الاتىن دارەجەگە جەتۋىمىز كەرەك. بۇرىن وندايمەن اينالىساتىن ارنايى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى بولعان, ءالى دە بار, سولاردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ كەرەك. بىراق ءبىر سۇرىپتى بىرنەشە جىل زەرتتەسە دە تيىمدىسىنە قول جەتكىزە الماي وتىرعانداردى ەمەس, ءبىزدىڭ القاپتارىمىزعا ەككەندە بارىنشا تيىمدىلىك كورسەتكەن ەۋروپالىق سۇرىپتارعا ۇقساستارىنىڭ بىرنەشە ءتۇرىن شىعارىپ, قورىتىندىسىندا ەڭ وزىعىن تابۋعا تىرىساتىنداردى قولداۋ كەرەك. ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتى بۇل ماسەلەنى شەشۋگە جەتەدى دەپ ويلايمىن. ەكىنشىدەن, ءوزىمىزدىڭ تەحنيكالاردى شىعارۋدى ارتتىرۋ كەرەك. ايتپەسە, برەند كومپانيالار ءوز ونىمدەرىنىڭ باعاسىن جىل سايىن ارتتىرا بەرەدى. مىسالى, 2004 جىلى 1 ملن دوللارعا 3 كەشەن, 2 «دجون-دير» كومباينىن العان ەدىك. قازىر ءبىر كومبايننىڭ باعاسى – 650 مىڭ دوللار. بۇل نەنىڭ بەلگىسى؟ بۇل سۇرانىس بولعان سايىن ولار ءوز ءونىمىنىڭ باعاسىن شەكسىز ارتتىرا بەرەدى دەگەن ءسوز. مەن بىزدە شىعاتىن «ەسىل» كومباينىنىڭ تەحنيكالىق سيپاتتاماسى «دجون-ديردەن» كەم ەمەس دەر ەدىم. ارينە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستارى بار. مىنە, وسىنداي تەحنيكالاردى وتاندىق قاتىسۋ جاعىن ارتتىرىپ, مولىنان شىعارا بەرۋ كەرەك. قىتايلاردىڭ ءادىسىن نەگە قولدانباسقا, ولار ەۋروپادان ءونىمنىڭ نوبايىن ساتىپ الادى دا, بىرتىندەپ ءوز قاتىسۋىن ارتتىرا بەرەدى. ال 2-3 جىلدان كەيىن قانداي وزىق تەحنولوگيالار «قىتايدا جاسالعان» بولىپ شىعا كەلەدى. ۇشىنشىدەن, مەن ديقاننىڭ مەملەكەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى قالايمىن. مىنە, قازىر مەملەكەت تىڭايتقىشتىڭ 60 پايىزىن ءوز ەسەبىنەن جابادى, 5 پايىزدىق قانا ءوسىمى بار تەڭگەلىك نەسيە بەردى, ونىڭ قايتارۋ مەرزىمىن دە ۇزارتتى. ءتىپتى فورس-ماجورلىق جاعداي بولىپ قالسا كەلىسىمشارت مەرزىمىن ۇزارتادى. وسى جاقسىلىقتاردى ءتۇسىنىپ, نەسيەنى ۋاقىتىندا قايتارۋ كەرەك قوي. جۋىردا اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن بولعان ۇلكەن جيىندا ءبىزدىڭ وبلىستىڭ شارۋالارى بۇرىن العان 76 ملرد تەڭگە نەسيەسىن ءالى كۇنگە قايتارماي وتىرعانىن ەستىدىم. بۇل ماسقارا عوي. ال ءسىز بانكتەن وسىنشا نەسيەنى الىپ, قايتارماي كورىڭىزشى, قارا تيىنىڭا دەيىن تارتىپ الار ەدى. مەملەكەت كەشىرىمدى, سوندىقتان قارىزى بارلار ونىڭ سەنىمىنە قيانات جاسايدى. وسىنىڭ كەسىرىنەن ءبارىمىز دە جاماناتتى بولامىز. ەرتەڭ اگروبانك قۇرساق تا وسىلاي بولادى. قارىزىن قايتارمايتىنداردىڭ كوبى 100 مىڭ گەكتاردان جوعارى جەرى بار الپاۋىتتار... سوندىقتان شارۋانىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك, «وكىمەت كەشىرەدى» دەگەن ماسىلدىقتى جوياتىن پسيحولوگيالىق وزگەرىس ورناتۋ كەرەك», دەيدى.
ايتۋىنشا, ازاماتتار ساپالى ءومىردى قالايدى, بىراق سوعان جەتكىزەتىن ەڭبەك ەكەنىن ەستەن شىعارعان.
سوڭعى جىلدارى نەگىزىنەن ەڭبەك ادامدارى قۇرمەتتەلىپ جاتىر. پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋىندا: «ەلىمىزدە ەڭبەكقور ادام, كاسىبي مامان ەڭ سىيلى ادام بولۋعا ءتيىس. وسىنداي ازاماتتار مەملەكەتىمىزدى دامىتادى. ءبىز قاراپايىم ەڭبەك ادامىنا قۇرمەت كورسەتۋىمىز كەرەك» دەگەنىن ۇمىتپايمىن. ءوز باسىم وسى سوزدەردى تولىق قولدايمىن. ەلىمىز حالىقتى ەڭبەككە ىنتالاندىرۋ شارالارىن ۇنەمى جۇرگىزىپ وتىرۋ كەرەك», دەيدى گەننادي زەنچەنكو.
ونىڭ ءوزى دە جوعارى تابىسقا ولشەۋسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ جۇرگەن جان ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. ول تاۋلىگىنە 17-18 ساعات جۇمىس ىستەيتىنىن ايتتى. ەڭبەك ەپتىلىكتى سۇيەدى دەمەكشى, ەپتىلىكپەن, كاسىبي بىلىكتىلىكپەن, شىن جۇرەكتەن اتقارىلعان سوڭ ونىڭ ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دە وراسان.
بيىلعى الاپات سۋ تاسقىنى ەسىلدىڭ جاعاسىندا وتىرعان نوۆونيكولسكىنى دە باسۋى مۇمكىن دەگەن بولجام كوپ ايتىلدى. وزدەرى قولمەن تۇرعىزعان كوپىردى الىپ سەڭدەر قيراتاتىن شىعار دەگەن ءسوز شىققان. بىراق نوۆونيكولسكىدە تاسقىننىڭ بارىسىن كۇندە باقىلاپ, ءدال ۋاقىتىندا بوگەندى بيىكتەتىپ, قاۋىپتى ايماقتاعى ۇيلەردى ءوز كۇشتەرىمەن قورعاعاندىعىنىڭ ارقاسىندا بىردە-ءبىر ءۇي سۋعا كەتكەن جوق. قولدارىمەن تۇرعىزعان كوپىرگە سۋ 10-15 سم عانا جەتپەدى, ەشتەڭەنى شايىپ كەتپەدى. بۇل دا ەرىنبەيتىن ەڭبەكقور باسشىعا جاراتقاننىڭ قاراسقانى شىعار دەپ ويلادىق. بالكىم, «ەڭبەگى كوپتىڭ ونبەگى كوپ» دەگەن وسى شىعار.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
نوۆونيكولسك اۋىلى
