ينتەرنەت ساپاسى قايتسە جاقسارادى؟

ەلىمىزدەگى ينتەرنەت جىلدامدىعى ورتا ەسەپپەن 20 مبيت/س شاماسىندا. بۇل كورسەت­كىش الەمنىڭ كەيبىر دامىعان ەلدەرىمەن سا­لىستىرعاندا الدەقايدا تومەن. مىسالى, لاتۆيا مەن سينگاپۋردا ينتەرنەت جىلدامدىعى 100 مبيت/س-تان اسادى. ءتىپتى ەلىمىزدە جەلىگە قوسىلماعان اۋىلدار دا جەتەرلىك. شالعاي ەلدى مەكەندەر مەن شاعىن اۋداندارداعى ينتەرنەت ساپاسىن تەكسەرۋ ناتيجەسىندە 1 مىڭنان استام اۋىلدا ينتەرنەت مۇلدە جوق بولىپ شىققان. بۇدان بولەك, 510 ەلدى مەكەندە ينتەرنەت بار بولعانىمەن, ساپاسى وتە ناشار. اۋىل بىلاي تۇرسىن, قالانىڭ وزىندە «ينتەرنەت ىستەمەيدى» دەگەن شاعىم كوپ. استانا تۇرعىندارى ورتالىقتا وتىرساق تا, جەلىگە قوسىلا الماي قينالىپ قالاتىن كەزدەرىمىز بولادى دەيدى.

«جۇمىسىمىزدىڭ كوبى ينتەرنەتپەن جاسالادى. اسىرەسە مۇعالىم بولعان سوڭ كۇندەلىك تولتىراتىن كەزدە, ونلاين ساباق وتكىزەتىن جەلىدە قيىندىقتار ءجيى بولادى. وعان دا جۇيكەڭ توزادى. سوندىقتان ينتەرنەت ۇنەمى بىرقالىپتى, جاقسى ساپادا ىستەسە ەكەن», دەيدى قالا تۇرعىنى ايدانا شالقار.

شاعىمنىڭ كوبەيگەنى ءبىر بۇگىن ەمەس, ۇنەمى سولاي. جاۋاپتى مەكەمە بۇعان راديوفوبتار كىنالى دەگەندى ايتادى. تسيفلىق دامۋ, يننوۆاتسيا­لار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, استانا قالاسىندا ينتەرنەت مۇلدە جوق جانە ساپاسى وتە تومەن 50-دەن استام ورىن بار ەكەن. ونىڭ كوبى – قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان اۋماقتار. ال كەيبىر جەرلەردە راديوفوبتاردىڭ شاعىمىنان كەيىن بازالىق ستانسالار الىنىپ تاستالعان.

تەلەكوممۋنيكاتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرجان مەيراموۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلە زاڭ جۇزىندە شەشىمىن تابادى. ء«بىر تۇرعىن ۇيدە راديفوب تۇراتىن بولسا, بۇل جەردەن بازالىق ستانسانى الىپ تاستايدى. ويتكەنى زاڭدا سولاي. ياعني وپەراتور الىپ تاستاۋعا ءتيىس. قازىر ءبىز دەپۋتاتتار ارقىلى وسى زاڭعا وزگەرىستەردى دايىنداپ وتىرمىز. ناتيجەسىندە, ءبىر عانا ادامنىڭ كەسىرىنەن بۇكىلى زارداپ شەكپەيتىن بولادى. سول سەبەپتى زاڭعا ناقتى-ناقتى وزگەرىستەر ەنگىزەمىز», دەيدى ەرجان مەيراموۆ.

ال ۇكىمەت اۋىلداعى ماسەلەنى شەشۋدە وپ­تيكالىق جەلىلەر مەن سپۋتنيكتىك تەحنولو­گيالاردىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ وتىر. جوسپارعا سايكەس كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اساتىن OneWeb پەن SpaceX-ءتىڭ Starlink سياقتى سپۋتنيكتىك جوبالارى جولعا قويىلعان.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ساپانىڭ تومەن بولۋىنا بىرنەشە سەبەپ بار. بىرىنشىدەن, كوپ وڭىردە ينتەرنەت جەلىلەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمى ەسكىرگەن. جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ەكىنشىدەن, تەلەكوممۋنيكاتسيا نارىعىندا بىرنەشە ءىرى وپەراتوردىڭ ۇستەمدىگى باسەكەلەستىكتى شەكتەيدى. بۇل باعانىڭ جوعارى بولۋىنا جانە قىزمەت ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەدى. ۇشىنشىدەن, ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى مەن كەڭ تەرريتورياسى ينتەرنەت جەلىسىن تاراتۋدا قيىندىقتار تۋعىزادى ەكەن.

قازىرگى ۋاقىتتا «قازاقتەلەكوم» اق – ەلدىڭ نەگىزگى ينتەرنەت پروۆايدەرى رەنتىندە ساپاعا جاۋاپتى. سونداي-اق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ – اتالعان كومپانيانىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. باسقارما توراعاسى باعدات مۋسين بۇل جولداعى جۇمىستار كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقارىلادى, ماسەلەنى شەشۋگە قادام جاساپ جاتىرمىز دەيدى.

«ساپالى قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋ – بىرقاتار تىڭ, جاڭا شەشىمدەر قولدانىلاتىن كۇردەلى, كوپساتىلى ۇدەرىس. سىرت كوزگە قاراعاندا, ءبارى وپ-وڭاي. كابەلدى توسەپ, جابدىقتى ورناتساڭ جەتىپ جاتىر دەپ ويلايدى. شىن مانىندە, كومپانيامىزدا ينتەرنەت-سەرۆيستىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇراقتى جۇيە جولعا قويىلعان. بۇل – كوپتەگەن تەحنيكالىق بولشەكتەن, ناقتى كورسەتكىشتەر مەن كونفيگۋراتسيالاردان تۇراتىن كۇردەلى جۇمىس. زاماناۋي تەلەكوممۋنيكاتسيا قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسى اقاۋدى دەر كەزىندە جويۋ­مەن, شاپشاڭ ءارى دۇرىس جۇمىس ىستەيتىن بايلانىس ورتالىقتارىن قۇرۋمەن, كليەنت ءوتىنىشىن قاناعاتتاندىرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. سونىمەن قاتار پايدالانۋشىلارعا كورىنبەيتىن ۇساق-تۇيەك, بىراق اسا ماڭىزدى شارۋالارى شاش­ەتەكتەن», دەيدى «قازاقتەلەكوم» اق باسقارما توراعاسى.

سونداي-اق باعدات مۋسين ينتەرنەت جەلىسىنە قاتىستى ماسەلەلەردى الەمدىك تاجىريبەگە سۇيە­نىپ, الپاۋىت كومپانيالاردىڭ مىسالىن قاراس­تىرا وتىرىپ شەشۋدى قولعا العانىن جەتكىزدى.

«Google», «Meta», «Netflix» سياقتى ءىرى كومپا­نيا­لار ءوز قىزمەتتەرىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرادى, وسىلايشا قولجەتىمدى ءارى سەنىمدى جۇيەگە اينالعان. بۇل كومپانيالاردىڭ ءونىمى سۇرانىسقا يە ءارى تانىمال. ولار ءوز كونتەنتىن جەتكىزەتىن جەلى جاساپ قويعان. سەبەبى ءتىپتى ميلليسەكۋندتىق كىدىرىستىڭ ءوزى قىزمەت ساپاسىنا وراسان زور نۇق­سان كەلتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇسىنەدى. ايتىپ وتى­ر­عانىم – ساپاعا باعىتتالعان جۇمىس. كومپا­نيامىزدا وسى تەحنيكالىق اسپەكتىلەردى نەگىزگە الدىق جانە ءىرى كومپانيالارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەرىن جولعا قويدىق. تانىمال ينتەرنەت قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جۇيەلى تۇردە ودان ءارى جاقسارتا تۇسپەكپىز. ءبىز ءوز جەلىمىزدە جاڭا Microsoft Connected Cache (MCC) كلاستەرىن ىسكە قوستىق. بۇل كوپتەگەن Microsoft قىزمەتىنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن كىدىرىسىن جاقسارتتى. تەحنيكالىق توبىمىزدىڭ ماقساتى – پايدالانۋشىلاردىڭ جەلىدەگى جۇمىسىن ىڭعايلى ەتىپ, تۇراقتى قوسىلىمدى قامتاماسىز ەتۋ», دەيدى ول.

«قازاقتەلەكوم» اق ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, كومپانيا قارجى تارتۋ ماقساتىن­دا جەكە سەرىكتەستەرمەن كەلىسىم جوبالارىن ازىرلەپ جاتىر. بۇل ەلىمىزدىڭ اۋىل-ايماقتارى مەن قالالارىندا ابونەنتتەردىڭ ينتەرنەتكە قوسىلۋىن جەدەلدەتپەك.

ايتا كەتەيىك, جاقىندا «قازاقتەلەكوم» كوپ جىلدان بەرى ينتەرنەت ساپاسىنان ىعىرى شىققان تۇركىستان وبلىسى سارىاعاش اۋدانىنداعى دوستىق اۋىلىن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسقان. اۋىلدا 4 مىڭعا جۋىق تۇرعىن بار.

«دوستىق اۋىلىن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسۋ جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا كوپ مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى ولاردا تسيفرلىق رەسۋرستاردى وقۋ, جۇمىس ىستەۋ, بايلانىسقا شىعۋ جاعىنان كەدەرگى بولمايدى. ءبىز تۇركىستان وبلىسىندا تۇراقتى جانە ساپالى ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جەلىنى كەڭەيتۋدى جالعاستىرامىز», دەيدى «قازاقتەلەكوم» اق بولشەك بيزنەس ديۆيزيونىنىڭ B2C سەگمەنتىنىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى سۆەتا جۇماشەۆا.

كومپانيا جىل سوڭىنا دەيىن تۇركىستان وبلىسىندا تاعى 5 اۋىلدى جەلىگە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.

جوعارىدا اتاپ وتكەن ينتەرنەت ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان Starlink جوباسى نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. Starlink – SpaceX كومپانياسىنىڭ عارىشتاعى سپۋتنيك ارقىلى ينتەرنەت قىزمەتىن ۇسىنادى. بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ شالعاي ايماقتارىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تەلەكوممۋنيكاتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرجان مەيراموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە 1729 اۋىل مەكتەبى جەلىنىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر.

Starlink قىزمەتىنىڭ ارتىقشىلىعىنا كەلەر بولساق, ول 50-150 مبيت/س جىلدامدىقتا ينتەرنەت ۇسىنا الادى, بۇل كوپتەگەن جەرگىلىكتى پروۆايدەرلەردىڭ قىزمەتىنەن جوعارى. سپۋتنيك ارقىلى ينتەرنەت الۋ ءۇشىن فيزيكالىق ينفرا­قۇرىلىم قاجەت ەمەس, بۇل شالعاي وڭىرلەردى جىلدام جەلىگە قوسۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى. سونداي-اق Starlink جۇيەسى تابيعي اپاتتار مەن گەوگرافيالىق كەدەرگىلەرگە قاراماستان, ينتەرنەت بايلانىسىن قامتاماسىز ەتە الادى. بىراق كەمشىلىگى دە جوق ەمەس. Starlink جۇيەسىن 5-6 جىل سايىن اۋىستىرىپ وتىرماسا, توزىپ كەتەدى. سونىمەن قاتار سپۋتنيكتىك جەلى شەكارا ماڭىنداعى اۋىلدارعا ورناتىلمايدى. مي­نيسترلىك ونداعى ماسەلەنى شەشۋگە مۇددەلى بول­عانىمەن, كومپانيا ساياساتىنا سايكەس Starlink رەسەي مەن قىتاي تەرريتورياسىن قامتي المايدى. دەگەنمەن تسيفلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆتىڭ سوزىنشە, كورشى مەملەكەتتەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ جاتىر.