ەكى ەلگە ءتيىمدى كەلىسىم
وتىرىس بارىسىندا سەنات دەپۋتاتى مارات قوجاەۆ انت بەرىپ, پالاتانىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى. ايتا كەتەيىك, مارات قوجاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن سەنات دەپۋتاتى بولىپ تاعايىندالدى.
كۇن تارتىبىنە سايكەس سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قاتار مەملەكەتىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى باسىم سالالارداعى جوبالاردى دامىتۋ ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى.
كەلىسىم ەكى ەلدىڭ تەلەكوممۋنيكاتسيا, ەنەرگەتيكا, مۇناي-حيميا جانە باسقا دا سالالارداعى بىرلەسكەن جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا, سونداي-اق ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ارنالعان.
«كەلىسىم ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا قاتار مەملەكەتىمەن بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن. ىنتىماقتاستىق اياسىندا تەلەكوممۋنيكاتسيا, ەنەرگەتيكا, كولىك, مۇناي-حيميا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قارجى سالالارىنا باسىمدىق بەرىلەدى. ماقۇلدانعان زاڭ ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا, ەكى ەل اراسىنداعى سەرىكتەستىكتىڭ ودان ءارى نىعايۋىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
قۇجات نورمالارى ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قازاقستان جابدىقتاردى, شيكىزاتتار مەن ماتەريالداردى اكەلۋ كەزىندە كەدەندىك باجداردى تولەۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەردەن بوساتۋ تۇرىندەگى كەدەندىك جەڭىلدىكتەر, سونداي-اق ۇلتتىق زاڭنامادا كوزدەلگەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
ينۆەستيتسيا تارتۋ – باستى نازاردا
پالاتا وتىرىسىندا م.اشىمباەۆ مەملەكەتتىك ورگانداردى ەكونوميكاعا قاتىستى جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا بەلسەندىلىك تانىتۋعا شاقىردى. قازىرگى تاڭدا ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەر ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ماقساتقا جەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ينۆەستيتسيا تارتۋ.
«پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدى. قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ كەلەدى. بانكتەرمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل باعىتتا ينۆەستيتسيا تارتۋ – ماڭىزدى شارت. جالپى, قازىر قازاقستان عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە ينۆەستيتسيا ءۇشىن ۇلكەن كۇرەس, باسەكە ءجۇرىپ جاتىر. ياعني قولايلى جاعداي جاساپ جاتقان باسقا دا مەملەكەتتەر بار. سول سەبەپتى ءبىز وزىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ وزگە مەملەكەتتەرگە قاراعاندا تارتىمدى بولۋىن نەمەسە ودان كەم بولماۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك», دەدى م.اشىمباەۆ.
پالاتا سپيكەرى قاتار مەملەكەتىنەن ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىپ, جاقىن ارادا ۇلتتىق ەكونوميكاعا ايتارلىقتاي قاراجات قۇيىلاتىنىن, بۇل ەلىمىزدىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«بۇگىن قارالعان كەلىسىم اياسىندا وسى باعىتتار بويىنشا ينۆەستورعا مۇمكىندىكتەر بەرىلەدى. وسى رەتتە اتالعان جۇمىستىڭ ءبارى ۇلتتىق زاڭناما اياسىندا جۇرگىزىلەتىنىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. ۇكىمەت ءبارىن باقىلاپ وتىرادى. الداعى ۋاقىتتا كەلىسىم جانە كەلەتىن ينۆەستيتسيالار ەلىمىزدىڭ دامۋىنا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, ەكونوميكامىزدى جاڭا بەلەسكە شىعارۋعا قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
جاسوسپىرىمدەر اراسىندا قىلمىس نەگە كوپ؟
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دارحان قىدىرالى مەن ەۆگەني بولگەرت دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. د.قىدىرالى جاستار اراسىنداعى قىلمىس دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. سەناتور قىلمىستىق جازانى قاتاڭداتۋمەن قاتار, ۇكىمەتتى بارلىق وڭىردەگى جاستار ساياساتى باسقارمالارىن قالپىنا كەلتىرۋگە, جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا جانە وتباسى مەن جاستار ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ورتالىق جانە وڭىرلىك اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ ءۇشىن ارنايى مەملەكەتتىك اگەنتتىك قۇرۋعا شاقىردى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى توعىز ايدىڭ كورسەتكىشى بويىنشا كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قىلمىس سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, ۇلىتاۋ, اقتوبە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارى مەن استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا ارتا تۇسكەن. سەناتور ەلىمىزدە ورىن العان زورلىق-زومبىلىقتى, اقتاۋداعى جاستار توبەلەسى مەن اقتوبەدەگى ءجاسوسپىرىمدى اياۋسىز ولتىرگەنىن جانە قوعامدىق الاڭداۋشىلىق تۋعىزاتىن باسقا دا وقيعالاردى مىسالعا كەلتىردى. جاستار اراسىنداعى پروبلەمالار بىزدە عانا ەمەس, جالپى الەم جۇرتشىلىعىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزىپ وتىر. سوندىقتان دامىعان ەلدەردە جاستار, جاڭا ۇرپاق تۋرالى اۋقىمدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى. ەلىمىزدە بۇل تاقىرىپ عالىمدار نازارىنان تىس قالىپ تۇر.
«ماسس-مەدياداعى باسىم كۇش كۋلتى, تانىمال سەريالدار مەن باسقا دا فورمالار ارقىلى اگرەسسيانىڭ ناسيحاتتالۋى قاتىگەزدىكتى ورشىتە تۇسەتىنى ايان. الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى كەڭ تارالعان ويىندار جاستاردىڭ تانىمى مەن تالعامىن قالىپتاستىرادى. سونىمەن قاتار اتا-انانىڭ مەيىرىمىن سەزىنبەۋ, وتباسىنداعى ءتۇرلى كيكىلجىڭ مەن زاقىم, ءبىلىم وشاقتارى مەن تاربيە ورىندارىندا جاستارعا سوتسياليزاتسيا مودەلىن ۇسىنا الماۋ سياقتى سەبەپتەردى دە جوققا شىعارا المايمىز. تالىمگەردىڭ ايلىعى تومەن, سىنىپ جەتەكشىلىگىنە تولەنەتىن اقى از. ورتاشا 10 مەكتەپكە ءبىر ينسپەكتوردان عانا كەلەدى», دەدى سەناتور.
سونداي-اق دەپۋتات جاستاردىڭ پروبلەماسى ءارتۇرلى مينيسترلىكتەر قۇزىرەتىنە ءبولىنىپ كەتكەنىن, بىراق سالاعا جاۋاپتى جاستار كوميتەتىنىڭ وڭىرلەردە تىكەلەي قۇرىلىمى جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كەيبىر سالالاردا بىرنەشە ادام عانا جاستار ساياساتىمەن اينالىسادى, بۇل تۋىنداعان ماسەلەنى وڭ شەشۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. جالاقى تومەن بولعاندىقتان, جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىندا بىلىكتى كادرلار تۇراقتامايدى.
«جاستار ساياساتى بويىنشا باسقارمالاردى بارلىق وڭىردە قايتا قۇرۋ كەرەك. جاستاردىڭ رەسۋرستىق ورتالىقتارىن جاقسارتۋ قاجەت جانە ايماقتاردا كوميۋنيتي ورتالىقتارىن اشۋ كەرەك. ورتالىق جانە ايماقتىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىن جۇيەلەۋ ءۇشىن وتباسى جانە جاستار ءىسى جونىندەگى كوميتەتتىڭ قۇزىرەتىن كۇشەيتكەن ءجون», دەدى د.قىدىرالى.
بيزنەستى قولداۋ سالاسىنداعى تۇيتكىلدەر
ەۆگەني بولگەرت شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا قاتىستى پروبلەمالارعا نازار اۋدارىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قاۋىپ توندىرەتىن تۇيتكىلدەردى اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى ارقىلى قولجەتىمدى نەسيەلەۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت.
ول دامىعان ەلدەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەس جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 60%-ى مەن قوسىلعان قۇننىڭ 50%-دان استامىن قامتاماسىز ەتەتىنىن ايتتى. ال ءبىزدىڭ ەلدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى نەبارى – 35%, ال نەسيە الۋدا 19%-دى قۇرايدى. بۇل دامىعان ەكونوميكانىڭ وسى ماڭىزدى قۇرامداس بولىگىن قولداۋ دەڭگەيىنىڭ ازدىعىن كورسەتەدى. دەپۋتات ءبىر جىل بۇرىن ۇكىمەت ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن بەكىتكەنىن, ونىڭ اياسىندا ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى ارقىلى 600 ملرد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇعان قوسا جوسپاردا «دامۋ» قورىنان شوب نەسيەسىنە 50 ملرد تەڭگە سۋبسيديا ءبولۋ قامتىلعان. الايدا 2024 جانە 2025 جىلدارعا بۇل ماقساتتارعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى كوزدەلمەگەن.
«ونەركاسىپتى دامىتۋ قورىنىڭ مولشەرى 7-دەن 9%-عا دەيىن ءوستى. شوب وسى قارجىلاندىرۋدان زور ءۇمىت كۇتسە دە, بيزنەستىڭ ءۇمىتى اقتالمادى جانە سالانىڭ بولاشاعى دابىل قاعۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل رەتتە كەشەندى جوسپاردا 2029 جىلعا قاراي ءوندىرىستى 4,5 ەسەگە – 3-تەن 11 ترلن-عا دەيىن ۇلعايتۋ, ناقتى كولەم يندەكسى جىل سايىن كەمىندە 10% وسىممەن 2,2 ەسەگە ۇلعايتۋ تۋرالى مىندەت قويىلدى. ەگەر وعان جاعداي بولماسا, وسى ماقساتقا قالاي جەتۋگە بولادى؟ كەشەندى جوسپارعا سايكەس جانە بيىلعى قارىزدى ەسكەرە وتىرىپ, ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ نەسيەسىن قارجىلاندىرۋدى جانە سۋبسيديالاۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنامىز. سەرپىندى وڭدەۋشى كاسىپورىنداردىڭ ونەركاسىپتى دامىتۋ قورىنا 3%-دان اسپايتىن مولشەرلەمە بويىنشا قولجەتىمدى نەسيە بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋ كەرەك», دەدى ە.بولگەرت.
