وركەنيەتتەر ۇندەستىگىن ورنىقتىرعان الاڭ
فورۋمدى اشقان سەنات توراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى ماۋلەن اشىمباەۆ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلارعا جولداعان قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى. وندا مەملەكەت باسشىسى ەكى جىل بۇرىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىندە ونىڭ جۇمىسىن جانداندىراتىن جاڭا تاسىلدەر ويلاستىرۋدى ۇسىنعانىن اتاپ وتكەن. بۇل باستامانى دەلەگاتتار ءبىراۋىزدان قولدادى. قازىر وسى باعىتتا بىرقاتار يگىلىكتى ءىس تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – جاس ءدىني ليدەرلەر فورۋمى.
«الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى وركەنيەتتەر ۇندەستىگىن ورنىقتىرىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى دارىپتەيتىن بىرەگەي ديالوگ الاڭى سانالادى. وسى اسا ماڭىزدى ىسكە جاس بۋىن وكىلدەرىن جۇمىلدىرۋ – ۋاقىت تالابى. سەبەبى وسكەلەڭ ۇرپاق – قاشاندا جاسامپازدىق پەن جاڭاشىلدىقتىڭ جارشىسى. ءتۇرلى ەلدە تۇراتىن جاستاردىڭ ءدىن سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى ادامزاتتىڭ رۋحاني بولاشاعىن ايقىنداۋعا تىكەلەي اسەر ەتەدى. قازىر الەمدە گەوساياسي قايشىلىقتاردىڭ سالدارىنان ءتۇرلى سىن-قاتەرلەر پايدا بولدى. وسى الماعايىپ كەزەڭدە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ وتە ماڭىزدى. بۇل رەتتە ءدىن كوشباسشىلارى ايرىقشا ءرول اتقارادى. ال وعان جاستاردىڭ بەلسەنە قاتىسۋى جۇمىسقا تىڭ سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز», دەلىنگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا.
جاس كوشباسشىلار الەۋەتىن پايدالانۋ كەرەك
م.اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, فورۋم جاس كوشباسشىلار اراسىنداعى دىنارالىق ديالوگتىڭ بىرەگەي پلاتفورماسىنا اينالىپ, قازىرگى سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ ىسىندە جاستاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرەتىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشۋدى كوزدەيدى.
«قازىرگى تاڭدا جاھاندىق پروبلەمالار ۋشىعا تۇسكەنى بەلگىلى. فورۋم وتكىزۋ يدەياسى وسى سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرەتىن تەتىك رەتىندە قولعا الىندى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, بۇگىنگىدەي الماعايىپ كەزەڭدە ديالوگ ورناتۋ – جاڭا قاعيداتتار مەن نورمالار ارقىلى كەلىسىمگە قول جەتكىزەتىن قولايلى ورتا قۇرۋدىڭ جالعىز جولى. الەمدە قاقتىعىستار مەن قايشىلىقتار كۇشەيىپ تۇرعان تۇستا رۋحاني ديپلوماتيا مادەنيەتتەر مەن دىندەر اراسىنداعى التىن كوپىر رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سونداي-اق بۇل قادام جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى بىرلەسىپ ەڭسەرۋدە ەرەكشە مانگە يە. جاس ءدىن ليدەرلەرىنىڭ العاشقى فورۋمى – وسى ميسسيانىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى. ءبىز جاس كوشباسشىلار دىنارالىق ديالوگكە تىڭ سەرپىن بەرىپ, بەيبىتشىلىك, تولەرانتتىلىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك ساباقتاستىعىن ساقتاپ, ونى ءارى قاراي نىعايتا تۇسەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەزد حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى.
سونىمەن قاتار م.اشىمباەۆ جاستار وڭ وزگەرىستەردىڭ وزەگى, ورنىقتى دامۋدىڭ كەپىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان جاس ۇرپاقتىڭ ۇنىنە قۇلاق اسىپ, ولاردىڭ يدەيالارى مەن باستامالارىن جاھان ساياساتىنا قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ كەزىندە ەسكەرۋ اسا ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى حاتشىلىق باسشىسى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك, كليماتتىڭ وزگەرۋى, تسيفرلىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىپ, ادىلەتتىلىك, تۇراقتىلىق جانە كەلىسىمگە تابان تىرەيتىن ورتاق بولاشاق قالىپتاستىرۋ جولىندا جاس كوشباسشىلاردىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان بىرقاتار ماڭىزدى باعىتقا توقتالىپ ءوتتى.
«زورلىق-زومبىلىق پەن قاتىگەزدىكتىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە توزبەۋشىلىك احۋالىن قالىپتاستىرۋدىڭ, قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن شەشۋگە جانە قوعامدا ۇيلەسىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ىقپال ەتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل رەتتە جاستاردىڭ ءرولى ستراتەگيالىق سيپاتقا يە. قوعامدا جالعان اقپارات پەن تەرىس ناسيحاتقا يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ, بالالار مەن جاستارعا ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ دا – وزەكتى ماسەلە. سونداي-اق بۇگىندە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا ارنالعان باستامالاردى قولداۋ, ورنىقتى دامۋ قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتۋگە بەلسەندى ۇلەس قوسۋ جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ادامزات يگىلىگى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكپەن ءارى ادەپپەن پايدالانۋدىڭ ماڭىزى دا ارتىپ وتىر. سىزدەر وسى باسىمدىقتاردى كەڭىنەن دارىپتەۋگە ۇلەس قوساسىزدار دەپ سەنەمىن», دەپ سەنات توراعاسى جاس ليدەرلەردى اتالعان باعىتتا بەلسەندىلىك تانىتۋعا شاقىردى.
تولەرانتتىلىق – بەيبىتشىلىككە باستايتىن جول
ءوز كەزەگىندە فورۋمعا قاتىسۋشىلار ءتۇرلى كونفەسسيالاردىڭ, حالىقارالىق جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جاس وكىلدەرىنە, عالىمدار مەن ساياساتكەرلەرگە قازىرگى وزەكتى پروبلەمالاردى تالقىلاۋعا, ولاردى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن بىرلەسىپ تابۋعا مۇمكىندىك بەرگەنى ءۇشىن سەزد باسشىلىعى مەن حاتشىلىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سەزدىڭ دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق ديالوگ پەن رۋحاني ديپلوماتيا ساباقتاستىعىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسى زور ەكەنى دە اتالىپ ءوتتى.
پانەلدىك سەسسيالار بارىسىندا جاس ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ الەمنىڭ تۇراقتى دامۋىنداعى ءرولى, جاڭا تەحنولوگيالار داۋىرىندەگى رۋحاني قۇندىلىقتار, ونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ سىن-قاتەرلەرى مەن مۇمكىندىكتەرى كەڭىنەن تالقىلاندى. ۇلىبريتانيادان كەلگەن قوناق, انگليكان قاۋىمداستىعى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى دجو بەيلي ۋەللس قاتىسۋشىلاردى وسىنداي ىرگەلى فورۋمنىڭ ومىرگە كەلۋىمەن قۇتتىقتاپ, كەيىنگى جىلدارى الەمدە بولىپ جاتقان وقيعالار ارماندار ورىندالۋى ءۇشىن بەيبىتشىلىك كەرەك ەكەنىن كورسەتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«قازاقستاننىڭ وسى الاڭدى ۇسىنعانى – ءبىزدىڭ ارمانعا جەتەر جولىمىزداعى باستاپقى قادام. ال ماقساتىمىزعا جەتۋگە ءالى كوپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك. كەيبىر ادامدار بۇگىنگى فورۋمدا كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەلەردى ءدىن ادامدارى ەمەس, ساياساتكەرلەر جاساۋى كەرەك دەپ ايتۋى مۇمكىن. شىنىمەن سولاي ما؟ مەنىڭ ويىمشا, ءبىز ءدىننىڭ شۇعىلاسىن ادامزاتقا شاشۋ ارقىلى قازىرگى الەمدەگى پروبلەمالاردى شەشۋگە ءوز ۇلەسىمىزدى ودان دا كوپ قوسا الامىز دەپ ويلايمىن. وسىندا قاتىسقان ءاربىر ادامنىڭ سەنىمى جالپىعا ورتاق ساۋلە شاشا الادى. بۇل ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدى ارتتىرىپ, بەيبىتشىلىكتى ورناتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى ول.
ال ءباا تولەرانتتىلىق جانە بىرلەسىپ ءومىر ءسۇرۋ مينيسترلىگىنىڭ باس ديرەكتورى افرا مۇحاممەد ءال-سابري قازىرگى تاڭدا كەيىنگى ۇرپاققا نازارىمىزدى ءجيى بۇرىپ, ولاردىڭ باستامالارىن قولداپ, ءوزىنىڭ ءۇنىن بىلدىرۋىنە جاعداي جاساۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
«جاستارعا ەسىك اشاتىن ۋاقىت كەلدى, ولار دا ءدىن سالاسىندا ليدەر بولۋعا ءتيىس. بۇعان دەيىن تالىمگەرلىك دەگەن مەكتەپ بولسا, ەندى جاستاردىڭ وزىنە تىزگىندى ۇسىنۋىمىز كەرەك. ءبىز وسىنداي ۇلكەن مىنبەرلەردى جاستارمەن ءبولىسۋىمىز قاجەت. ولاردى ءبولىپ-جارماي, شەتكە ىسىرماي, ورتاعا تارتۋىمىز قاجەت. جاستار بىزگە يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردى يگەرۋگە كومەكتەسەدى, ءبىز ولارمەن بىرگە جۇمىس ىستەي الامىز. وسىلايشا, ءبىز ورتاق قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتىپ, الەمگە پايدا كەلتىرەمىز», دەپ ويىمەن ءبولىستى.
ءال-سابري ءاربىر دىندە ء«بىر-ءبىرىڭدى سىيلاڭدار» دەگەن التىن قاعيدا بار ەكەنىن ەسكە سالدى.
«قازاقستان باسشىلىعى وسى جيىندى وتكىزۋ ارقىلى بىزگە ءبىر-ءبىرىمىزدى سىيلاۋدى, ءوزارا قۇرمەتتى ورتاعا شىعارۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل – بەيبىتشىلىك پەن تولەرانتتىلىقتى دامىتۋعا كەرەمەت مۇمكىندىك», دەدى ول.
سونىمەن قاتار فورۋم بارىسىندا قاسيەتتى تاقتىڭ دىنارالىق ديالوگى جونىندەگى ديكاستەرياسى يسلام ماسەلەلەرى بيۋروسىنىڭ باسشىسى مونسەنور حالەد اكاشە, مۇسىلمان اقساقالدار كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى مۇحاممەد ابدەلسالام, «دىندەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ديپيكا سينگح, توناف ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى ەممانۋەل گانس, «نۇر-مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى ەرشات وڭعار, باسقا دا جاس ءدىن ليدەرلەرى ءسوز سويلەدى.
ۇندەۋ – ورتاق كۇش-جىگەر ءرامىزى
سەكتسيالىق وتىرىستار بارىسىندا فورۋمعا قاتىسۋشىلار جاس كوشباسشىلاردىڭ الەمنىڭ تۇراقتى دامۋىنداعى, مادەنيەتتەر مەن دىندەر ديالوگىندەگى ءرولىن, سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى رۋحاني قۇندىلىقتاردى تالقىلادى.
فورۋمنىڭ ناتيجەسىندە قورىتىندى قۇجات – جاس ءدىن ليدەرلەرىنىڭ بىرلەسكەن ۇندەۋى قابىلداندى. وندا قاتىسۋشىلار سەزدىڭ جانە ءبىرىنشى فورۋمنىڭ ۇيىستىرۋشى ءارى جاسامپاز رولىنە باسا ءمان بەردى. قۇجاتتا جاستار ءوزارا قۇرمەت پەن كەلىسىم, مەيىرىمدىلىك پەن جاناشىرلىق, تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق سالتانات قۇرعان الەم قالىپتاستىرۋعا ءوز ءبىلىمىن, كۇش-قۋاتىن, ەرىك-جىگەرىن جۇمساۋعا دايىن ەكەنىن دە اتاپ وتكەن. سونداي-اق كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار 2025 جىلى استانادا وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VIII سەزى اياسىندا جاس ءدىن ليدەرلەرىنىڭ ەكىنشى فورۋمىن ۇيىمداستىرۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى.
م.اشىمباەۆ فورۋم اياسىندا مازمۇندى تالقىلاۋلار بولعانىنا جانە ماڭىزدى يدەيالار ايتىلعانىنا نازار اۋدارىپ, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان ۇسىنىستاردى – باتىل قادام, ال بىرلەسكەن ۇندەۋ ورتاق كۇش-جىگەردىڭ رامىزدىك ناتيجەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«جاس ءدىن ليدەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمىنا قاتىسۋشىلاردىڭ بىرلەسكەن ۇندەۋىندە جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ جولىندا ادامزاتتى ۇيىستىرا تۇسەتىن كونفەسسياارالىق ديالوگتىڭ ماڭىزدى رولىنە باسا ءمان بەرىلگەن. شىن مانىندە, بىرلەسكەن جۇمىس ارقىلى عانا كەدەيلىك, تەڭسىزدىك, كليماتتىڭ وزگەرۋى, داعدارىس سياقتى پروبلەمالاردى ءتيىمدى شەشە الامىز. وسى قۇجاتتا كورسەتىلگەن باسىمدىقتار جاس كوشباسشىلاردىڭ ودان ءارى بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدارى مەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعىنىڭ بەرىك نەگىزىن قالايدى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, جاستار – الەمدەگى وڭ وزگەرىستەردىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى. جاس بۋىننىڭ كۇش-قۋاتى, ىنتا-جىگەرى, يدەيالارى دىنارالىق ديالوگكە تىڭ سەرپىن بەرىپ, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بۇگىنگى سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋىنە وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
ايتا كەتەيىك, جاس ءدىن ليدەرلەرىنىڭ فورۋمىن وتكىزۋ تۋرالى يدەيا – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىن دامىتۋدىڭ 2023-2023 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا كورسەتىلگەن باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى.
